Zəfəran dünyanın ən qiymətli ədviyyat bitkilərindən biri olmaqla, həm qida sənayesində, həm də farmakologiya və kosmetologiyada geniş istifadə potensialına malikdir. Onun keyfiyyəti yalnız yetişdirilmə şəraitindən deyil, həm də çiçəklərin yığılma vaxtından, qurudulma texnologiyasından və saxlanma qaydalarından asılıdır. Azərbaycanda zəfəranın çiçəkləmə və yığım mövsümü oktyabr ayının ikinci yarısından başlayaraq noyabrın sonunadək davam edir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Elm və Təhsil Nazirliyinin Botanika İnstitutunun Mərkəzləşdirilmiş eksperimental laboratoriyasının əməkdaşı biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sədaqət Rəsulova söyləyib.
Alim “Zəfəran bitkisinin duzlu şəraitdə məhsuldarlığının öyrənilməsi” mövzusunda tədqiqat aparır. Tədqiqat zəfəran bitkisinin müxtəlif duzluluq şəraitində məhsuldarlıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Duzluluq bitkilərdə su və mineral maddələrin mənimsənilməsinə, fizioloji proseslərə, böyümə və inkişaf göstəricilərinə təsir edən mühüm ekoloji amillərdəndir. Bu baxımdan zəfəranın duzlu mühitə reaksiyasının araşdırılması onun becərilmə imkanlarının və məhsuldarlığının elmi əsaslarla qiymətləndirilməsinə töhfə verə bilər.
O bildirib ki, zəfəran yığımı hava şəraitindən, xüsusilə yağıntıların miqdarından və günəşli günlərin sayından asılıdır. Yağışlı havalarda zəfəran çiçəklərinin açılması çətinləşir, günəşli və əlverişli hava şəraiti isə çiçəklənməyə və məhsulun keyfiyyətinə müsbət təsir göstərir. Zəfəranın keyfiyyətini müəyyən edən əsas amillər iqlim, torpaq və becərilmə şəraitidir. Bu baxımdan Abşeron yarımadasında, xüsusilə Bilgəh ərazisində yetişdirilən zəfəran diqqəti cəlb edir. Həmin ərazinin torpaqları dəniz mənşəli çöküntülərlə zəngin olduğundan tərkibindəki mikro və makroelementlər bitkinin mineral qidalanmasına və kimyəvi tərkibinin formalaşmasına təsir göstərir. Zəfəranın bioloji və iqtisadi dəyərini müəyyən edən əsas xüsusiyyətlərdən biri onun kimyəvi tərkibidir. Bitkinin əsas bioloji aktiv komponentləri sırasında krokin, krosetin, pikrokrokin və safranal xüsusi yer tutur. Krokin zəfərana xarakterik rəng verən karotinoid mənşəli piqmentlər qrupuna daxildir. Pikrokrokin onun acı dad xüsusiyyətinin, safranal isə özünəməxsus ətrinin formalaşmasında iştirak edir. Bu maddələrin miqdarı zəfəranın keyfiyyət göstəricilərinin qiymətləndirilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Sədaqət Rəsulova bildirib ki, zəfəran güclü antioksidant xüsusiyyətlərə malik bitkidir. Onun tərkibindəki bioloji aktiv maddələr oksidləşdirici proseslərə qarşı təsirləri ilə seçilir. Bilgəh şəraitində becərilən zəfəranın tərkibində selen elementinin yüksək olması da məhsulun qiymətli xüsusiyyətlərindən biridir. Selen insan orqanizmində antioksidant müdafiə sisteminin fəaliyyətində iştirak edən mühüm mikroelementdir. Yığımdan sonra zəfəran tellərinin düzgün qurudulması və saxlanılması da məhsulun keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Məhsul işıqdan qorunan, qaranlıq və rütubət səviyyəsinə nəzarət edilən şəraitdə saxlanmalıdır. Həddindən artıq quruma zəfəran tellərinin fiziki xüsusiyyətlərinə, uyğun olmayan saxlanma şəraiti isə tərkibindəki uçucu və bioloji aktiv maddələrin sabitliyinə mənfi təsir göstərə bilər.
Mütəxəssis əlavə edib ki, zəfəranın keyfiyyətini yalnız xarici görünüşünə, morfoloji və fizioloji göstəricilərinə əsasən tam dəqiqliklə müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Məhsulun obyektiv qiymətləndirilməsi üçün kimyəvi analizlərin aparılması vacibdir. Laborator müayinələr vasitəsilə zəfəranın rəngverici, dad və ətirverici komponentlərinin miqdarı, eləcə də digər keyfiyyət göstəriciləri müəyyən edilə bilər. Zəfəranın becərilmə şəraitinin, məhsuldarlıq göstəricilərinin və biokimyəvi xüsusiyyətlərinin elmi əsaslarla öyrənilməsi ölkəmizdə bu qiymətli bitkinin istehsal imkanlarının genişləndirilməsi, yerli məhsulun keyfiyyətinin qorunması və rəqabət qabiliyyətinin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.