Suyu cəmi beş dəqiqəyə təmizləyən mikrokapsullar hazırlanıb  

Moskva Politexnik Universitetinin və Rusiya Elmlər Akademiyasının Nəzəri və Eksperimental Biofizika İnstitutunun alimləri sənaye tullantı sularındakı flüoresan uranin boyaq maddəsinin qalıqlarını cəmi beş dəqiqəyə təmizləyə bilən polimer mikrokapsullar hazırlayıblar. Bu barədə Moskva Politexnik Universitetinin mətbuat xidməti TASS-a məlumat verib.

Tədqiqatın müəlliflərindən biri, biologiya elmləri namizədi, universitetin dosenti Aleksandr Kimin sözlərinə görə, uranin molekulları suda mənfi, mikrokapsulun polimer strukturundakı qruplar isə müsbət yüklüdür. Bu yüklər arasındakı elektrostatik qarşılıqlı təsir boyaq maddəsinin polimerə bağlanaraq kapsulun daxilində qalmasını təmin edir.

Alim mikrokapsulları kiçik süngərə bənzədib. Onun sözlərinə görə, su kapsulun daxilinə sürətlə nüfuz edir və boyaq maddəsinin polimerlə birləşməsi üçün çox vaxt tələb olunmur. Texnologiya əsasən tekstil, poliqrafiya və kosmetika müəssisələrində tullantı sularının son mərhələdə təmizlənməsi üçün nəzərdə tutulub. Məqsəd su çaylara və göllərə axıdılmadan əvvəl boyaq maddələrinin konsentrasiyasını icazə verilən səviyyəyədək azaltmaqdır.

Laboratoriya sınaqlarında mikrokapsullar uraninin 98-100 faizini sudan təmizləyib. Onlar ən yaxşı nəticəni pH göstəricisi 3-7 arasında olan neytral və zəif turş mühitdə göstərib. Bu isə tullantı sularının əlavə turşulaşdırılmasına və ya qələviləşdirilməsinə ehtiyac olmadığını göstərir. Hər bir mikrokapsulun ölçüsü təxminən 4,5 mikrometrdir. Bu, insan saçının qalınlığından təxminən 15 dəfə kiçikdir. Kapsullar üzvi həlledicilərdən istifadə edilmədən suda hazırlanır. Bunun üçün kalsium-karbonatın kiçik hissəciyinin üzərinə növbə ilə əks yüklü iki polimerin qatları çəkilir. Daha sonra həmin hissəcik həll edilir və nəticədə su ilə zəngin hidrogel polimer strukturu əldə olunur. Aleksandr Kim bildirib ki, mikrokapsullar suyun son mərhələdə əlavə təmizlənməsi üçün istifadə oluna bilər. Digər sorbentlərlə emaldan sonra suda qalan az miqdarda uraninin belə bu texnologiya vasitəsilə tamamilə təmizlənməsi mümkündür.

Yeni materialın müəyyən məhdudiyyətləri var. Mikrokapsulların maksimal sorbsiya tutumu hər qram material üçün təxminən 12 milliqram boyaq maddəsi təşkil edir. Bu göstərici bir çox mövcud sorbentlərlə müqayisədə aşağıdır. Buna görə də texnologiya yüksək dərəcədə çirklənmiş tullantı sularının təmizlənməsi üçün uyğun deyil. Bundan əlavə, mikrokapsulların təkrar istifadəsi də məhduddur. Təkrar tətbiq zamanı onlar ilkin miqdarda boyaq maddəsinin yalnız 15 faizindən çox olmayan hissəsini uda biliblər. Buna görə də tədqiqatçılar materialı birdəfəlik sorbent kimi, məsələn, sənaye müəssisələrində dəyişdirilə bilən filtrlərdə istifadə etməyi planlaşdırırlar.

Alimlər gələcəkdə mikrokapsulların duzlara qarşı davamlılığını artırmaq və onları real, müxtəlif çirkləndiricilərdən ibarət sənaye tullantı sularında sınaqdan keçirmək niyyətindədirlər.

Ülkər XASPOLADOVA,

“Azərbaycan”