Muxtar respublika paytaxtının Baş planında qədim Şərq üslubu ilə müasir şəhərsalma prinsipləri birləşir
Əsrlərin sınağından mərdliklə çıxaraq Şərqin qapısında məğrur dayanan bu şəhərimizin indiki növrağı bambaşqadır. Əsrlər dedik, amma onun yaşı minilliklərlə ölçülür. Buna baxmayaraq, özünün qədim tarixə malik zəngin maddi-mədəni irsini etibarla qoruyub saxlayır. Eyni zamanda müasir memarlıq və abadlıq layihələri ilə sürətlə yeniləşir Naxçıvan şəhəri.
Bir yandan, yüzilliklərin yadigarı olan, qədim Naxçıvanın ruhunu yaşadan unikal memarlıq abidələri - Möminə xatun və Yusif ibn Küseyir türbələri, Naxçıvanqala və Xan sarayı, Nuh Peyğəmbər türbəsi ilə tarix vərəqlənir. Digər tərəfdən, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət müəssisələrinin yaraşıqlı binaları şəhərə təkrarolunmaz gözəllik verir. Və bütün bunlar yamyaşıl yeni parklar, geniş və abad prospektlərlə əhatələnir. Bir sözlə, Naxçıvanda qədimliklə müasirlik qol-boyun olublar.
Qədim Şərq üslubu ilə müasir şəhərsalma prinsiplərini birləşdirən bu şəhər təkcə muxtar respublikanın deyil, bütövlükdə ölkəmizin mədəni, turizm və iqtisadi mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir. Uzun illər blokada şəraitində yaşamış Naxçıvan diyarının baş şəhərinə baxdıqca bu gün sakinlərin də, qonaqların da ürəyi açılır.
Bildirildiyi kimi, Prezident İlham Əliyev Naxçıvana səfəri çərçivəsində şəhərin 2044-cü ilədək inkişafını müəyyənləşdirən Baş planı ilə tanış olub. Bu, Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra Naxçıvan şəhərinin ilk dəfə hazırlanan yeni Baş planıdır. Əslində bu sənədi şəhərin yeni inkişaf mərhələsinə keçidinin strateji xəritəsi kimi də qiymətləndirmək olar.
Baş plan "Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023-2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı"na uyğun olaraq, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sifarişi əsasında "Azərmemarlayihə" Dövlət Baş Layihə İnstitutu və beynəlxalq məsləhətçi şirkət "Chapman Taylor" tərəfindən hazırlanıb. "Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planı"na əsasən, növbəti illər üçün şəhər mərkəzinin yenilənməsi, yaşıllıq və rekreasiya zonalarının genişləndirilməsi, dayanıqlı nəqliyyat sisteminin qurulması, yaşayış və sosial infrastrukturun gücləndirilməsi, turizm potensialından daha səmərəli istifadə olunması əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilib.
Şəhərin mərkəzi hissəsinin yenidən formalaşdırılması əsas inkişaf istiqamətlərindən biridir. Bu məqsədlə 74 hektar ərazini əhatə edən mərkəzi rayonun müfəssəl planı, həmçinin bu rayon daxilində mövcud planlaşdırma strukturu qorunmaqla 12,5 hektarlıq ərazidən ibarət hissə üçün yeni memarlıq konsepsiyası hazırlanıb. Layihədə şəhər mərkəzinin daha canlı, yığcam və əlçatan məkana çevrilməsi nəzərdə tutulur.
Konsepsiya tarixi əhəmiyyət kəsb etməyən köhnəlmiş tikililərin mərhələli şəkildə yenilənərək müasir çoxmərtəbəli yaşayış və çoxfunksiyalı binalarla əvəzlənməsini nəzərdə tutur. Eləcə də ərazidə yeni inzibati kompleksin yaradılması, mərkəzi meydanın yeni landşaft və kiçik memarlıq elementləri əlavə edilməklə insanyönümlü ictimai məkana çevrilməsi təklif olunur. Bütün bu yanaşmalar birlikdə yaşayış, iş, xidmət, istirahət və ictimai funksiyaların bir-birini tamamladığı müasir şəhər mərkəzi formalaşdırmağa imkan verəcək.
Baş planda ekoloji məsələlər də unudulmayıb. Belə ki, ekoloji infrastrukturun şəhərin ayrılmaz hissəsinə çevrilməsini hədəfləyən Baş planın icrası dövründə mövcud yaşıllıq sistemi də genişləndiriləcək. Naxçıvançay boyunca ərazi şəhər həyatına inteqrasiya olunacaq, burada yeni parklar, istirahət zonaları və ictimai məkanlar yaradılacaq. Bu da adambaşına düşən yaşıllıq sahəsinin 15 kvadratmetrdən 27 kvadratmetrə çatdırılmasına səbəb olacaq.
Şəhər mobilliyinə yanaşma da yeni prinsiplər üzərində qurulub. Dayanıqlı, ekoloji təmiz nəqliyyat həllərinin tətbiqini dəstəkləyən konsepsiyaya görə, küçə-yol şəbəkəsinin ümumi uzunluğu 188,4 kilometr, velosiped infrastrukturunun uzunluğu isə 122 kilometr təşkil edəcək. Bu, ümumi küçə-yol şəbəkəsinin 65 faizdən çoxunun velosiped hərəkəti üçün uyğunlaşdırılması deməkdir.
Təbii ki, şəhərin gələcək inkişafı onun sakinlərinn sayının artacağı nəzərə alınmaqla planlaşdırılıb. Sözügedən sənədə əsasən, göstərilən müddət ərzində məskunlaşma ərazisi 1831 hektardan 2630 hektara qədər artırılacaq. Proqnozlaşdırılır ki, bununla şəhərin mövcud ərazisi təxminən 44 faiz genişlənəcək, əhalinin sayı isə 97 min 200 nəfərdən 130 min nəfərə çatacaq.
Şəhərdə əhalinin sıxlığı nəzərə alınaraq yaşayış fondu da genişləndiriləcək. Yeni yaşayış məhəllələri sosial, nəqliyyat və mühəndis infrastrukturu ilə kompleks şəkildə formalaşdırılacaq. Yaşayış fondunun 3,9 milyon kvadratmetrə çatdırılması hesablanıb ki, bu da orta hesabla adambaşına 30 kvadratmetr yaşayış sahəsinin təmin olunmasına imkan verəcək.
Bununla yanaşı olaraq şəhərdə sosial infrastruktur da zənginləşdiriləcək. Ümumtəhsil müəssisələrinin tutumu 23 min 400, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin tutumu 7 min 800, xəstəxanaların çarpayı fondu isə 650 yerə çatdırılacaq.
Baş planda Naxçıvanın zəngin tarixi-mədəni irsi və əlverişli coğrafi mövqeyi şəhərin turizm potensialını formalaşdıran əsas üstünlüklər kimi dəyərləndirilir. Tarixi irsin qorunması ilə yanaşı, xidmət sahələrinin genişləndirilməsi və şəhər mühitinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi turizm sektorunun rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılmasına imkan yaradacaq.
Bütün bunlar o deməkdir ki, Orta dəhlizin strateji əhəmiyyətli hissəsi olan Naxçıvan şəhəri növbəti 18 ildə daha böyük potensiala malik yaşayış məkanı kimi inkişaf edəcək. Şəhərin tarixi-mədəni irsini müasir şəhərsalma prinsipləri ilə uzlaşdıran yeni Baş plan onun dayanıqlı, inklüziv və insanyönümlü regional mərkəz kimi inkişafının strateji əsasını formalaşdıracaq.
Və daha bir vacib məqam: xidmət, nəqliyyat və logistika, sənaye, tikinti, turizm və aqrar sektorların inkişafı hesabına məşğulluq səviyyəsinin də 40 faizə yaxın artacağı, 78 min nəfərə çatacağı gözlənilir.
Deyilənlərə onu da əlavə edək ki, Prezident İlham Əliyevin "Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair əlavə tədbirlər haqqında" 12 avqust 2026-cı il tarixli sərəncamında da Naxçıvan şəhərinin Baş planında əksini tapmış bir çox tədbirin adı çəkilib. Həmin layihələr üçün vəsait də nəzərdə tutulub. Bu fakt da bir daha göstərir ki, Naxçıvan şəhərinin inkişafı dövlətin diqqətində olan məsələlərdən biridir.
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
