Zəngəzur dəhlizinin (TRIPP) həyata keçirilməsi Azərbaycan ilə Naxçıvan arasında yalnız fasiləsiz nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması demək deyil. Bu layihə Cənubi Qafqazın nəqliyyat arxitekturasının yenidən formalaşdırılması və Orta Dəhlizin daha geniş Avrasiya nəqliyyat əlaqə sisteminə çevrilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə son illərdə qlobal ticarət yollarında baş verən geosiyasi qırılmalar ölkələrin yalnız bir marşrutdan asılı qalmaq əvəzinə alternativ, təhlükəsiz və bir-birini tamamlayan nəqliyyat xətlərinə malik olmasının əhəmiyyətini ortaya qoyub. Bu baxımdan TRIPP Orta Dəhlizin potensialını artıra və marşrut müxtəlifliyini gücləndirə biləcək mühüm tamamlayıcı element kimi qiymətləndirilə bilər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu beynəlxalq münasibətlər üzrə türk ekspert Mehmet Gökhan Özçubukçu deyib.
Ekspert bildirib ki, Naxçıvan uzun illər ərzində Azərbaycanın əsas ərazisindən ayrı olması səbəbindən geosiyasi və iqtisadi baxımdan mühüm dezavantajla üzləşib. Lakin bu gün eyni coğrafi mövqe regional əlaqələrin inkişafı ilə birlikdə üstünlüyə çevrilməyə başlayır. Çünki Naxçıvan Türkiyə, Azərbaycan və İran arasında yerləşən mövqeyi ilə yalnız Cənubi Qafqazın deyil, Avropa ilə Asiya arasındakı daha geniş iqtisadi və nəqliyyat şəbəkələrinin də kəsişmə nöqtələrindən birinə çevrilmək potensialına malikdir.
“Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanın strateji mövqeyi ilə bağlı qiymətləndirmələrində bu məqamın ön plana çıxdığını görürük. Naxçıvan getdikcə Azərbaycanın daha geniş nəqliyyat, enerji və iqtisadi bağlantı strategiyasının mühüm elementlərindən biri kimi qəbul edilir. Çünki regionun geosiyasi dəyəri yalnız onun coğrafi sərhədləri ilə deyil, müxtəlif iqtisadi və siyasi məkanları bir-biri ilə əlaqələndirmək qabiliyyəti ilə ölçülür. TRIPP bu mənada Orta Dəhlizə yeni bir bağlantı və alternativ marşrut təmin edə bilər. Çindən başlayan və Mərkəzi Asiya üzərindən Xəzər dənizinə, oradan isə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanan Orta Dəhlizin gələcəkdə daha çox yük daşıya bilməsi üçün yalnız mövcud marşrutların tutumunun artırılması kifayət deyil. Dəhlizin müxtəlif bağlantılarla dəstəklənməsi, nəqliyyat sisteminin daha çevik və dayanıqlı hala gətirilməsi zəruridir. Azərbaycanın əsas ərazisindən Naxçıvana, oradan isə Türkiyəyə uzanan əlaqənin gücləndirilməsi Şərq ilə Qərb arasındakı nəqliyyat şəbəkəsinin daha da şaxələndirilməsinə töhfə verəcək. Burada etibarlılıq məsələsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə beynəlxalq ticarət baxımından bir marşrutun qısa olması qədər, onun siyasi baxımdan sabit, iqtisadi cəhətdən proqnozlaşdırıla bilən və texniki baxımdan etibarlı olması da əhəmiyyətlidir. TRIPP-in həyata keçirilməsi və Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinin davamlı əsaslar üzərində möhkəmlənməsi Cənubi Qafqazın uzun illər ərzində münaqişə və geosiyasi rəqabət səbəbindən lazımi səviyyədə istifadə olunmayan nəqliyyat potensialının üzə çıxmasına imkan yaradacaq”, - deyə türk ekspert bildirib.
O hesab edir ki, TRIPP-in uğuru yalnız yol və ya dəmir yolu layihəsinin tamamlanması ilə deyil, Cənubi Qafqazın münaqişə məkanından iqtisadi əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi ilə ölçülməlidir. Bundan Azərbaycan və Naxçıvanla yanaşı, Türkiyə, Mərkəzi Asiya və Avropa da faydalana bilər.
M.G.Özçubukçu Naxçıvanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsini, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında strateji bağlantı yaratmasını və İranla sərhədinin olmasını mühüm geosiyasi üstünlük kimi qiymətləndirib. O bildirib ki, yeni nəqliyyat layihələri bu üstünlükləri iqtisadi imkanlara çevirə bilər.
Ekspert “Naxçıvanın bölgənin Dubayı”na çevrilməsi fikrinə münasibət bildirərək vurğulayıb ki, bunun üçün yalnız tranzit infrastrukturunun yaradılması kifayət deyil. Logistika mərkəzləri, anbarlar, gömrük və paylama məntəqələri, sənaye parkları və ixracyönümlü müəssisələrin yaradılması vacibdir. Beləliklə, Naxçıvan tranzit məntəqəsindən əlavə dəyər yaradan logistika mərkəzinə çevrilə bilər.
“Naxçıvanın Türkiyə üzərindən Aralıq dənizi limanlarına və Avropa bazarlarına çıxışının gücləndirilməsi, həmçinin Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropaya çıxışında bu marşrutdan istifadə etməsi bölgənin geoiqtisadi əhəmiyyətini artıracaq. Naxçıvanın gələcək inkişafının üç əsas amildən - coğrafi mövqe, nəqliyyat əlaqələri və Azərbaycanın strateji vizyonundan asılıdır. TRIPP-in reallaşması ilə Naxçıvan Avropa ilə Asiya arasında ticarət, logistika və investisiyaların kəsişdiyi regional mərkəzə çevrilə bilər”, - deyə Özçubukçu vurğulayıb.
