İspaniyanın şimal-şərqində yerləşən Abrik Romaní qaya sığınacağında süxurlar arasında qorunub qalmış 13 izin neandertalların hazırladığı taxta alətlərə aid olduğu müəyyən edilib. Tədqiqatçıların fikrincə, bu əşyalar təxminən 40–62 min il əvvəl bölgədə yaşamış neandertallar tərəfindən istifadə olunub.
Kataloniya İnsan Paleoekologiyası və Sosial Təkamül İnstitutunun alimlərin ehtimalına əsasən, taxta əşyalar kalsium-karbonatla zəngin su ilə örtüldükdən sonra ağac çürüyüb, lakin ətraf çöküntülərdə onun formasını əks etdirən boşluqlar qalıb. Qaya sığınacağında minilliklər ərzində toplanmış, qalınlığı təxminən 20 metrə çatan çöküntü təbəqələri mövcuddur. Taxta əşyaların izləri bu çöküntülərin müxtəlif səviyyələrində aşkar edilib.
Qazıntıların indiyədək tədqiq olunmuş ən qədim təbəqəsi olan R səviyyəsində iki nizənin izi müəyyən edilib. Onlardan birinin uzunluğu 2,4 metrdən çox olub. Tədqiqatçılar bu nizənin ehtimal ki, yaxın məsafədən zərbə endirmək üçün istifadə edildiyini düşünürlər. Digər nizə isə üç hissəyə parçalanmış vəziyyətdə olub və ola bilsin ki, istifadədən sonra atılıb. P səviyyəsində baş hissəsi üçbucaq formasında olan və təxminən 15 santimetr uzunluğunda dəstəyi olduğu ehtimal edilən əşyanın izi aşkarlanıb. Bu əşyanın səthindəki şırımlar onun qaşıma yolu ilə formalaşdırıldığını göstərir. Eyni təbəqədə daş lövhələrə də rast gəlinib.
H və O səviyyələrində uzunluğu təxminən 30–56 santimetr arasında dəyişən, yanmış ağac qabığından hazırlanmış dörd yastı əşyanın izi müəyyən edilib. Tədqiqatçılar çevik ardıc qabığından hazırlanmış bu əşyaların boşqab, dayaz kasa və ya kül toplamaq üçün istifadə edilən kürəkvari vasitələr ola biləcəyini ehtimal edirlər. I səviyyəsində ocaq yerinin üzərində aşkar edilmiş düz çubuqların yemək bişirmək üçün nəzərdə tutulan qaldırılmış dayağın hissələri olduğu düşünülür. N səviyyəsində isə beş ocaq yeri ilə əhatələnmiş hamar bir dirəyin izi tapılıb. Bu sahə yatmaq üçün istifadə edilmiş ola bilər. Dirək isə küləkdən qoruyan səddin və ya kiçik daxmanın qurulmasında rol oynamış ola bilər.
Nəhayət, J və O səviyyələrində aşkarlanan qalın çubuqların torpaqdan kök və kök yumrularını çıxarmaq, ocaq üçün çalalar qazmaq və ya tullantıları basdırmaq məqsədilə istifadə edildiyi ehtimal olunur. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu tapıntılar neandertalların ağacdan müxtəlif məqsədlər üçün istifadə etdiklərini və onların gündəlik həyatında ağac emalının mühüm yer tutduğunu göstərir.
Ülkər XASPOLADOVA,
“Azərbaycan”
