Fondun 72,6 milyard dollar aktivləri var
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF) 2026-cı ilin yanvar-iyun ayları üzrə gəlir və xərclərinə dair məlumat yayıb.Məlumatda bildirilir ki, göstərilən dövrdə fondun aktivləri 72,6 milyard dollar (123 milyard manat) təşkil edib. Vəsaitlərin idarə edilməsi fəaliyyətindən əldə olunan gəlirlər 3,6 milyard manat, neft-qaz sazişləri üzrə karbohidrogenlərin satışından gəlirlər 4,9 milyard manat olub. Dövlət büdcəsinə ARDNF tərəfindən 6,4 milyard manat köçürülüb.
Məlumatda eləcə də nəzərə çatdırılır ki, bu ilin əvvəlinə fondun aktivləri 73 milyard 542 milyon dollar (125 milyard 21 milyon manat), iyun ayının 30-na 72 milyard 596 milyon dollar (123 milyard 414 milyon manat) təşkil edib. Yanvar-iyun ayları ərzində ARDNF-nin ümumi gəlirləri 8 milyard 531,3 milyon manat, neft-qaz gəlirləri 4 milyard 953,4 milyon manat olub. Vəsaitlərin idarə edilməsi fəaliyyətindən əldə olunan toplam gəlirlər 3 milyard 577,9 milyon manat təşkil edib. Hesabat dövrü üzrə büdcə xərcləri də açıqlanıb: 6 milyard 449,7 milyon manat.
Neft və qaz sazişlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı olan 4 milyard 953,4 milyon manat gəlirlərin 4 milyard 947,6 milyon manatı mənfəət neftinin və qazın satışındandır. Bonus ödənişləri və tranzit gəlirləri 0,9 milyon manat, akrhesabı ödənişləri 4,9 milyon manat təşkil edib. Sözügedən dövr ərzində ARDNF-yə "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlarından 4 milyard 374,9 milyon manat, "Şahdəniz" yatağından (qaz və kondensat) isə 437,1 milyon manat məbləğində vəsait daxil olub.
Büdcə xərclərinə gəldikdə isə bildirilir ki, hesabat dövrü ərzində fondun 2026-cı il büdcəsinin icrası çərçivəsində 6 milyard 420 milyon manat vəsait dövlət büdcəsinə transfert edilib. Birinci yarımillikdə icrası davam edən layihələrə 14,3 milyon manat yönəldilib. O cümlədən "2019-2023-cü illər üçün Azərbaycan Respublikasında ali təhsil sisteminin beynəlxalq rəqabətliliyinin artırılması üzrə Dövlət Proqramı"nın maliyyələşməsinə 2,1 milyon manat, "Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair 2022-2028-ci illər üçün Dövlət Proqramı"nın maliyyələşməsinə 12,3 milyon manat.
Sözügedən dövrdə ARDNF-nin idarə edilməsi ilə bağlı xərcləri 15,4 milyon manat təşkil edib. Qızılın qiymətinin və valyuta məzənnələrinin dəyişməsindən 3 milyard 688,1 milyon manat büdcədənkənar xərc yaranıb.
Bəs maliyyə bazarlarının cari vəziyyəti və portfelə təsiri necə olub? Cari ilin birinci rübündə başlanan ABŞ-İran münaqişəsi nəticəsində qlobal maliyyə və enerji bazarlarında yüksək volatillik müşahidə olunub və müharibə bütün investisiya istiqamətlərinə mənfi təsir göstərib. İkinci rüb ərzində isə müxtəlif maliyyə alətləri üzrə qiymətlər bərpa olunub. Müsbət gəlirlilik əldə edilib, qızıl isə idarəetmədə olan ümumi vəsaitlərə mənfi töhfə verib.
Birinci rübün əvvəlində investorların etibarlı aktivlərə yönəlməsi dövlət istiqrazlarının qiymətlərini dəstəkləyib. Rübün sonlarından etibarən bu meyil əksinə dönüb, neft qiymətlərinin kəskin artımı inflyasiya gözləntilərini yenidən gücləndirib və inkişaf etmiş ölkələrin bazarlarında istiqrazların dəyər itirməsinə səbəb olub. Enerji qiymətlərindən qaynaqlanan inflyasiya təzyiqi ən çox Avropa bazarlarına təsir edib, ABŞ dolları istiqraz subportfeli isə dövr ərzində nisbi dayanıqlılıq nümayiş etdirib.
Qlobal səhm bazarları birinci rübün əvvəlində müsbət nəticələr göstərib, lakin İran münaqişəsinin kəskinləşməsi və geosiyasi risklərin artması səbəbindən birinci rübün qalan hissəsində geriləyib. İkinci rübdə bazarlarda bərpa müşahidə edilib, süni intellekt sahəsinə investisiya marağı və atəşkəs danışıqları fonunda neft qiymətlərinin ucuzlaşması hesabına bu rüb 2020-ci ildən bəri səhm bazarları üçün ən uğurlu rüb olub. İkinci rübün sonunda texnologiya şirkətlərinin yüksək qiymətləndirilməsi ilə bağlı narahatlıqlar yarımkeçirici sektorunun səhmlərinə mənfi təsir göstərib və volatillik yenidən artıb.
Qızılın qiymətinin birinci rübün əvvəlində kəskin artmasına ABŞ dollarının zəifləməsi və investorların dövlət istiqrazları və valyutalardan real aktivlərə yönəlməsi kimi struktur amillər səbəb olub. Birinci rübün sonunda isə qiymətlər kəskin azalıb və real faiz dərəcələrinin artımı fonunda bu eniş ikinci rüb ərzində davam edib.
Qeyd edək ki, ARDNF Azərbaycanın neft-qaz sərvətlərinin xalqa davamlı şəkildə xeyir-bərəkət gətirməsi məqsədilə yaradılıb. Bu barədə fərmanı Ümummilli Lider Heydər Əliyev 1999-cu il dekabrın 29-da imzalayıb. Bir il sonra - 2000-ci il dekabrın 29-da Ulu Öndərin növbəti fərmanı ilə ARDNF-nin Əsasnaməsi təsdiq olunub. Bundan yarım il sonra isə daha bir fərmanla fondun vəsaitlərinin yerləşdirilməsi qaydaları təsdiq edilib və qurum əməli fəaliyyətə başlayıb.
ARDNF-nin fəaliyyəti xeyirxah, məqsədyönlü və uzaqgörən siyasət əsasında qurulub. Qurumun qarşısında çox mühüm vəzifələr dayanır ki, onlardan da ölkədə makroiqtisadi sabitliyin qorunması, neft gəlirlərindən asılılığın azaldılması, qeyri-neft sektorunun inkişafının təmin edilməsi və s. xüsusilə əhəmiyyətli yer tutur. Fondun fəaliyyəti eləcə də ölkənin sosial-iqtisadi tərəqqisi naminə nəhəng ümummilli layihələrin maliyyələşdirilməsinə yönəldilib.
Neft ehtiyatlarının bərpa olunmadığı, yəni hasil edildikcə tükəndiyi hamıya yaxşı məlumdur. Ona görə neft fondunun ən başlıca vəzifələrindən biri gəlirlərin nəsillər arasında bərabər bölüşdürülməsi, gələcək üçün ehtiyat vəsaitlərin toplanmasıdır.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu yüksək reytinqə malik bir qurumdur. Belə ki, bu fond beynəlxalq tədqiqatlara əsasən, dünyanın ən şəffaf suveren fondları arasında lider mövqelərdə, o cümlədən ilk beşlikdə qərarlaşıb.
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
