Son illər qlobal geosiyasi proseslər, təchizat zəncirlərində yaranan risklər və nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsinə artan ehtiyac beynəlxalq nəqliyyat gündəliyində yeni prioritetlər formalaşdırıb. Bu kontekstdə Asiya ilə Avropanı birləşdirən Orta Dəhliz (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) alternativ və dayanıqlı logistika xətti kimi diqqət mərkəzindədir. Beynəlxalq Nəqliyyat Forumunun (ITF) baş katibi Yanq Ta Kim AZƏRTAC-a müsahibəsində Orta Dəhlizin qlobal nəqliyyat sistemində artan rolunu, Azərbaycanın strateji üstünlüklərini və gələcək perspektivləri dəyərləndirib.
- Cənab Kim, ITF qlobal nəqliyyat sistemində Orta Dəhlizin artan rolunu necə qiymətləndirir?
- Bu mövzu hazırda ITF icması üçün olduqca aktualdır, xüsusilə də mövcud geosiyasi gərginliklər fonunda. Yeni nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı ilə bağlı müxtəlif ideyalar və müzakirələr aparılır. Ənənəvi olaraq yükdaşımalarında əsasən dəniz marşrutlarına üstünlük verilib. Lakin bu gün davamlılıq, dayanıqlılıq və rəqəmsallaşma kimi amillər daha çox ön plana çıxır. Hazırda ITF-ə sədrliyi Azərbaycan həyata keçirir və sədr ölkə Orta Dəhlizin inkişafının əhəmiyyətinə xüsusi diqqət yetirir. Region ölkələri və maraqlı tərəflərlə aparılan müzakirələr bu marşrutun həm regional, həm də qlobal təchizat zəncirlərində mübadiləni asanlaşdıracağını və nəqliyyat sisteminin ümumi dayanıqlığını artıracağını göstərir.
- Bu dəhliz çərçivəsində Azərbaycanın əsas strateji üstünlükləri nədən ibarətdir?
- Azərbaycan coğrafi baxımdan Orta Dəhlizin mərkəzində yerləşir. Tarixi İpək Yolunun müasir formada bərpası bu ölkəni Asiya ilə Avropa arasında əsas əlaqələndirici halqaya çevirir. Azərbaycan müxtəlif regionlar arasında körpü rolunu oynayaraq nəqliyyat və logistika baxımından mühüm üstünlüklər əldə edir. Bununla yanaşı, ITF-də sədrliyi dövründə Azərbaycan özəl sektor investorları üçün daha şəffaf və proqnozlaşdırıla bilən yanaşmalar irəli sürür, eləcə də, siyasətçilər arasında Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyəti ilə bağlı konsensusun formalaşmasına töhfə verir.
- Xəzər dənizi üzərindən multimodal nəqliyyatın səmərəliliyinin artırılmasına hansı amillər mane olur?
- Bu sahədə bir neçə əsas məsələnin eyni vaxtda həllinə ehtiyac var. Fiziki infrastrukturun inkişafı, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi və dayanıqlıqla yanaşı, sərhəd keçidlərinin səmərəliliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sərhəd prosedurları və inzibati mexanizmlər mübadilənin asanlaşdırılması baxımından ölçülməsi çətin proseslərdir. Bu tədbirlərin mərhələli deyil, paralel şəkildə həyata keçirilməsi vacibdir. Vaxt amili bu prosesdə əsas çağırışlardan biridir. Bununla belə, vahid yanaşma və qarşılıqlı anlaşma əsasında mühüm irəliləyişlər əldə etmək mümkündür.
- Rəqəmsal və gömrük sistemləri Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyətinə necə təsir edir?
- Əlaqəlilik iki əsas komponentdən ibarətdir: fiziki infrastruktur və sərhəd keçidlərini asanlaşdıran rəqəmsal əlaqəlilik. Hazırda bir çox sərhəd-keçid məntəqələrində sənədlərin yoxlanılması, kağız daşıyıcılar və inzibati prosedurlar səbəbindən gecikmələr yaranır. Bu isə bütün maraqlı tərəflər üçün əlavə xərclər və vaxt itkisi deməkdir. Hətta güclü fiziki infrastruktur mövcud olsa belə, effektiv rəqəmsal protokollar və alətlər olmadan yüksək səmərəlilik mümkün deyil. Gömrük və rəqəmsal sektorlar arasında əməkdaşlıq nəqliyyat sahəsində ciddi sinerji yarada bilər.
