Şəhərin səs-küyündən yüksəkliyin sakitliyinə
Bakını yuxarıdan izləmək istəyən hər kəsin yolu bir nöqtədə mütləq funikulyordan keçir. Şəhərin səs-küylü küçələrindən ayrılıb sakitlik və mənzərə ilə dolu yüksəkliyə qalxmaq cəmi bir neçə dəqiqə çəkir. Bu qısa yol əslində Bakının keçmişi ilə bu gününü birləşdirən maraqlı bir hekayədir. Aşağıdan yuxarı qalxdıqca insan təkcə məsafə deyil, sanki zaman da qət edir - dəniz sahilindən başlayıb Şəhidlər xiyabanı kimi müqəddəs bir məkana doğru yüksəlir.
Funikulyorun tikintisi XX əsrin ortalarında - sovet dövründə həyata keçirilmişdir. O dövr Bakının sürətlə böyüməsi və şəhər əhalisinin artması nəqliyyat baxımından yeni həllər tələb edirdi. Xüsusilə dağüstü əraziyə qalxmaq həm fiziki cəhətdən çətin, həm də vaxt aparan idi. Bu ehtiyacdan irəli gələrək layihə hazırlanmış və 1960-cı ildə funikulyor istifadəyə verilmişdir. Layihənin təşəbbüskarlarından biri paytaxtın inkişafında mühüm rol oynamış dövlət xadimi Əliş Ləmbəranski olmuşdur.
Funikulyor klassik kanat yolu prinsipi ilə işləyir. İlk baxışda sadə görünən bu sistem, əslində, indiki terminlə desək, olduqca ağıllı qurulub. İki vaqon bir-birinə bağlı şəkildə hərəkət edir - biri yuxarı qalxdıqca digəri aşağı enir. Bu həm enerjiyə qənaətdir, həm də sistemi təhlükəsiz edir. Təxminən 455 metr uzunluğa malik olan bu xətt üzrə hərəkət cəmi bir neçə dəqiqə çəkir. Qısa müddət ərzində sərnişinlər şəhərin aşağı hissəsindən yüksək nöqtəyə qalxaraq həm vaxt qazanır, həm də unikal mənzərə ilə qarşılaşırlar.
Funikulyorun əsas təyinatı yalnız nəqliyyatla məhdudlaşmır. O, eyni zamanda qonaqlar üçün Bakının cazibəsini artıran mühüm elementdir. Yuxarı qalxdıqca Xəzərin sahili, şəhərin mərkəzi küçələri və müasir memarlıq nümunələri panoram şəklində görünür. Bu səbəbdən funikulyor həm yerli sakinlər üçün nəqliyyat vasitəsi, həm də turistlər üçün şəhəri fərqli rakursdan kəşfetmə imkanı yaradır.
Funikulyoru xüsusi edən təkcə onun funksiyası deyil, həm də yaratdığı hissdir. Vaqon yavaş-yavaş yüksəldikcə qarşında Xəzər dənizi açılır, şəhərin küçələri kiçilir, binalar sanki maketə çevrilir. Bu, Bakını başqa bir gözlə görməkdir - daha sakit, daha geniş və daha təsirli.
Zaman keçdikcə funikulyor şəhərlə birlikdə dəyişmişdir. Bəzən fəaliyyətini dayandırmış, bəzən də yenidən qurulmuşdur. Amma hər dəfə daha müasir şəkildə geri qayıtmışdır. Xüsusilə müstəqillik dövründə şəhərin inkişafına verilən önəm bu kimi layihələrdə də özünü göstərmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə Bakının infrastrukturunun gücləndirilməsi, şəhərin simvolik məkanlarının qorunması və inkişafı prioritet istiqamətlərdən biri olmuşdur.
Bu siyasət sonrakı illərdə də davam etmişdir. Daha müasir mərhələdə, Prezident İlham Əliyev tərəfindən aparılan yenidənqurma işləri nəticəsində funikulyor tamamilə modernləşdirilmiş, yeni vaqonlar və şüşə konstruksiyalı stansiyalar istifadəyə verilmişdir. 2012-ci ildə yenidən açılan funikulyor artıq həm texniki, həm də estetik baxımdan müasir şəhər standartlarına uyğunlaşdırılmışdır.
Bu gün Bakı funikulyoru şəhərin keçmişi ilə bu gününü birləşdirən, insanlara həm rahatlıq, həm də estetik zövq bəxş edən mühüm urban elementdir. Şəhərin ən yüksək nöqtələrindən birinə qalxaraq tarixi yaddaşla təmas qurmaq, Bakının gözəlliyini seyr etmək imkanı yaradan bu sistem paytaxtın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Funikulyor Bakının ən sadə, amma ən təsirli təcrübələrindən biridir. O, sərnişinləri nə təkcə bir yerdən digər yerə aparır, nə də, sadəcə, əyləndirir. O, şəhəri hiss etməyin başqa bir yoludur. Aşağıdan yuxarı qalxan bu qısa səyahət insana göstərir ki, bəzən ovqatı dəyişmək üçün uzun yollar qət etmək lazım deyil, sadəcə, bir neçə dəqiqəlik yüksəlmək kifayətdir.
Nərminə ƏSGƏROVA,
İlham BABAYEV (foto),
"Azərbaycan"
