Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin inkişafında özünəməxsus xidmətləri olan sənətkarlardan biri də bəstəkar, pedaqoq, musiqi redaktoru Nazim Əliverdibəyovdur. Onun yaradıcılıq yolu Şuşanın zəngin musiqi mühiti, məşhur nəslin sənət ənənələri və Azərbaycan peşəkar musiqisinin böyük məktəbindən keçib.
Əliverdibəyovlar Şuşanın tanınmış nəsillərindən olub. Nazim Əliverdibəyovun atası Ağalar bəy Şuşa qəzasının Pərioğlular kəndində dünyaya göz açıb, uşaqlığı Şuşa şəhərində keçib. Ağalar bəyin babası Əliverdi bəy Hüseyn bəy oğlu Mehdiqulu xanın Ağdam üzrə darğası idi. Atası, Xan qızı Xurşudbanu Natəvanın süd qardaşı Kərbəlayı Ələkbər bəy Ağdamın dövlətli mülkədarlarından olub.
Ağalar bəy Əliverdibəyov dövrünün mükəmməl Avropa təhsili almış mütərəqqi ziyalılarından idi. Peterburq Texnoloji İnstitutunu, daha sonra Varşava İnşaat İnstitutunu bitirib, 1913-cü ildə vətənə qayıtdıqdan sonra Bakı şose yolları idarəsində mühəndis vəzifəsində çalışıb. Ancaq onun fəaliyyət dairəsi yalnız mühəndisliklə məhdudlaşmayıb. Ağalar bəy mahir muğam bilicisi kimi tanınıb, Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumunun xanəndəlik sinfində dərs deyib.
Şuşanın zəngin musiqi mühiti hələ uşaqlıq illərindən Ağalar bəyin bir musiqişünas kimi formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdi. O, muğamın sirlərini dayısı Mir Baba Mir Abdulla oğlu Vəzirovdan öyrənmişdi.
Ağalar bəy bacısı Şirin xanımın oğlu Üzeyir bəy Hacıbəylinin ilk müəllimi olub. O, gələcək dahi bəstəkarın qəlbində xalq musiqisinə və muğam sənətinə böyük məhəbbət oyadıb.
Ağalar bəy Məhbubə xanım Abbas bəy qızı Uğurlubəyova ilə ailə qurub. Bu nikahdan Nazim, Rasim, Kazım adlı oğulları və Nüşabə adlı qızı dünyaya gəlib. Belə bir ailə mühiti onların da sənət seçiminə təsir göstərib. Nazim bəstəkar, Rasim skripkaçı, Kazım dirijor, Nüşabə isə pianoçu olublar.
Nazim Əliverdibəyov 1926-cı il avqustun 24-də Kislovodsk şəhərində dünyaya göz açıb. Ailəsi ilə Bakıya köçdükdən sonra mükəmməl musiqi təhsili alıb. Onillik musiqi məktəbində, Bakı Musiqi Texnikumunda oxuyub. Hələ onillik musiqi məktəbinin buraxılış imtahanında bəstələdiyi pyeslərdən birini ifa edən Nazim Əliverdibəyov istedadı ilə diqqəti cəlb edib.
O, təhsilini Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Bəstəkarlıq fakültəsində davam etdirib. 1952-ci ildə professor Cövdət Hacıyevin sinfini bitirib.
Nazim Əliverdibəyov ömrünün böyük hissəsini pedaqoji işə həsr edib. Onun sənət yolunda bəstəkarlıq qədər pedaqoqluq da mühüm yer tutub. N.Əliverdibəyov 1951-1985-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs deyib. 1964-1985-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışıb.
O, yaradıcılığında müxtəlif musiqi janrlarına müraciət edib. Əsərləri arasında uşaqlar üçün "Cırtdan" nağıl-operası, "Nazxanım naz eləyir" musiqili komediyası, "Muğam" xoreoqrafik lövhələri, iki balet süitası, "Mingəçevir" simfonik poeması, xalq çalğı alətləri orkestri üçün "İçərişəhər" musiqi lövhələri, silsilə romanslar, kamera-instrumental və xor əsərləri, teatr tamaşaları və kinofilmlər üçün yazılmış musiqilər xüsusi yer tutur.
Bəstəkarın "Qəhrəmanlıq" simfonik orkestr üçün uvertürası, "Balet süitası", "Rəqs süitası", violonçel ansamblı və simfonik orkestr üçün "Skertso" kimi əsərləri də onun yaradıcılığının dəyərli nümunələrindəndir. "Bayatı-Şiraz" muğamının kapella xor üçün işlənməsi isə bəstəkarın milli musiqi irsinə yaradıcı münasibətini və orijinal yanaşmasını nümayiş etdirir. O, həm də orqan üçün "Bayatı-Şiraz", "İçərişəhər lövhələri", kanon üzrə bəstələnmiş elegiya və digər əsərlərin müəllifidir.
Nazim Əliverdibəyov bir sıra filmlər üçün musiqilər yazıb. O, "Bizim küçənin oğlanları", "Çarvadarların izi ilə", "Göllərin tacı", "Gilas ağacı", "Mənim Xəzərim", "Vulkana doğru", "Münəccimin şagirdi" və "Yaxşı qurtardıq" ekran əsərlərinin bəstəkarı, "Üzeyir ömrü" filminin isə musiqi redaktoru olub.
Onun Üzeyir bəy Hacıbəylinin irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində fəaliyyəti ayrıca qeyd edilməlidir. Nazim Əliverdibəyov Üzeyir bəy Hacıbəylinin "Əsli və Kərəm" və "Leyli və Məcnun" operalarını yenidən orkestrləşdirib, "Leyli və Məcnun" və "Koroğlu" operalarının nəşr edilmiş partituralarının musiqi redaktoru olub.
Əliverdibəyovlar ailəsinin sənət ənənəsi Nazim Əliverdibəyovun timsalında davam və inkişaf edib. Atası Ağalar bəyin muğam və musiqişünaslıq sahəsində qazandığı zəngin təcrübə, Şuşanın musiqi mühiti və Üzeyir bəy Hacıbəyli məktəbi onun yaradıcılıq dünyasında mühüm yer tutub.
Nazim Əliverdibəyov 1986-cı il fevralın 16-da Bakıda vəfat edib.
Zöhrə FƏRƏCOVA,
"Azərbaycan"
