Son dövlər dünyada baş verən siyasi qarşıdurmalar və müharibələr göstərdi ki, hər bir dövlətin etibarlı müttəfiqinin olması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Biz buna 44 günlük Vətən müharibəsində də şahid olduq. Türkiyə və digər türk dövlətləri siyasi cəhətdən Azərbaycanı sona qədər müdafiə etdilər.
Hazırda Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) özünün formalaşma dövrünü yaşayır. Bu məqsədlə təşkilata üzv ölkələrin dövlət başçıları səviyyəsində vaxtaşırı Zirvə görüşləri keçirilir. Eyni zamanda təşkilata daxil olan ölkələr arasında iqtisadi inteqrasiyanı dərinləşdirmək üçün müxtəlif dövlət və qeyri-dövlət qurumları arasında müxtəlif məzmunlu görüşlər təşkil olunur. Aprelin əvvəlində Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv dövlətlərin hökumət başçılarının/Vitse-prezidentinin görüşünün keçirilməsi də bu sıradan idi.
Bu görüş o vaxt baş tutdu ki, sürətlə yeni dünya düzəni formalaşır - bir çox ittifaq dağılır, yeniləri yaranır. Bununla yanaşı, bir çox dövlətin yeni ittifaqların, müttəfiqlərin axtarışında olduğunu görürük. İş o yerə çatıb ki, dünyanın ən qüdrətli siyasi və hərbi bloku olan NATO-nun dağılması açıq şəkildə müzakirə edilir, ABŞ Prezidenti Donald Tramp təşkilatdan çıxmaqla müttəfiqlərini hədələyir, Emmanuel Makron isə alyansın beyin ölümü keçirdiyini söyləyir. Avropa İttifaqı dövlətləri arasında da ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi fikir ayrılıqları var.
Dünya düzəninin yenidən formalaşdığı belə bir dövrdə türk dövlətlərinin ortaq maraqları qoruyan bir təşkilatda olması zərurəti yaranıb. Bu təşkilat isə TDT-dir. Prezident İlham Əliyev tədbir iştirakçılarını qəbul edərkən bu barədə demişdir: "Təbii ki, təşkilatımızın gələcək inkişafı ilə bağlı növbəti addımlar atılacaq. Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı dünya miqyasında böyük nüfuz qazanmışdır və bizim beynəlxalq mövqelərimiz möhkəmlənir. Həm bölgədə gedən proseslərə bizim təsir imkanlarımız artır, eyni zamanda qlobal müstəvidə də təşkilatımızın rolu artmaqdadır və biz müştərək səylərlə mövqelərimizi möhkəmləndirməliyik. Bu gün bizim təşkilatımız dünyanın aparıcı beynəlxalq təşkilatlarının sırasına daxil edilməlidir. Bu, bizdən asılıdır. Biz nə qədər səylər göstərsək, birlik göstərsək, önəmli layihələrin icrasına nail olsaq və eyni zamanda tərəfdaşlarımız üçün də önəmli imkanlar yaratsaq, bizim beynəlxalq nüfuzumuz da, mövqelərimiz də, imkanlarımız da bir o qədər artacaq".
Dövlətimizin başçısı təşkilatın təməlinin sağlam olmasına işarə edərək bildirdi ki, dünyada eyni etnik köklərə sahib olan təşkilatlar çox deyil. Yəni bu təşkilatda birləşən dövlətləri təkcə siyasi və iqtisadi maraqlar birləşdirmir, bu, həmin qardaş xalqların birliyidir. Prezident İlham Əliyevin bunu ən önəmli faktor kimi vurğulaması təsadüfi deyil. Yəni bu qəbildən olmayan dövlətlərin siyasi-iqtisadi maraqları daimi deyil, dəyişkəndir, qardaşlıq isə əbədidir.
Hər bir regional təşkilatın qurulması, nüfuz qazanması üçün bir sıra şərtlər lazımdır. Bunlardan birincisi, iqtisadi potensialdır. Türk Dövlətləri Təşkilatında yer alan ölkələr zəngin təbii resurslara sahibdir. Dünyanın neft, qaz, uran və qızıl ehtiyatlarının böyük bir hissəsi təşkilata üzv olan dövlətlərə məxsusdur. Bununla yanaşı, müasir dünyada qlobal əhəmiyyət daşıyan beynəlxalq ticarət marşrutlarından biri olan Orta dəhliz də türk dövlətlərinin ərazisindən keçir. Bu dəhliz hazırda dünya miqyasında iqtisadi cəhətdən ən sərfəli, üstəlik, ən təhlükəsiz qlobal ticarət marşrutudur və o üzdən dünya Orta dəhlizə ümid yeri kimi baxır.
Azərbaycan isə bu dəhlizdə ən vacib ölkə sayılır. Biz Trans-Xəzər, Zəngəzur dəhlizlərində, eləcə də "Şimal-Cənub" marşrutunda qovşaq ölkə olmaqla yanaşı, mükəmməl infrastruktura malikik. Qlobal ticarət zəncirinin və ticarətin fasiləsiz işləməsi türk dövləti və Azərbaycandan asılıdır. Bu səbəbdən beynəlxalq səviyyədə türk dövlətlərinə olan siyasi maraq artıb. İndi dünyanın aparıcı dövlətləri olan ABŞ, Çin, Rusiya və Avropa İttifaqı türk dövlətləri ilə bərabərhüquqlu əməkdaşlığa can atır. Düzdür, TDT adlı yeni siyasi-iqtisadi güc mərkəzinin yaranmasına qısqanclıqla yanaşan ölkələr də var, ancaq bu, heç nəyi dəyişmir. Çünki artıq Türk Dövlətləri Təşkilatı qarşısıalınmaz bir gücə çevrilib, bunu istəməyən dövlətlər də real vəziyyətlə barışmağa məhkumdurlar.
Türk Dövlətləri Təşkilatının dünyadakı enerji imkanları məlumdur. Eyni zamanda münbit torpaqları, əlverişli iqlimi gələcəkdə dünyanın ərzaqla təminatında önəmli rol oynamasını təmin edəcək. Yaxın gələcəkdə isə kənd təsərrüfatı məhsullarının strateji məhsula çevriləcəyi qaçılmazdır.
Prezident İlham Əliyevlə görüşdə Türkiyə Respublikasının Vitse-prezidenti Cevdet Yılmazın dediyi kimi, Türk Dövlətləri Təşkilatı çox qısa müddətdə böyük yol qət etdi. Bunun başlıca səbəbi digər ittifaqlardan fərqli olaraq, heç bir dövlətin özünə müstəsna üstünlük istəməməsidir. Təşkilata qoşulan ölkələri ortaq etnik kök, dil və din birləşdirir. Belə bir təşkilatın qısa müddətdə böyük uğur qazanması da təbiidir.
Türk dövlətlərinin birləşməsi onlara ortaq bazar və daimi iqtisadi tərəfdaşların qazanmasına imkan verir. İndiki qlobal iqtisadi münasibətlərdə bu, çox önəmlidir. Yəni qardaş ölkələr bir-birlərinə iqtisadi sanksiyalar tətbiq etməyəcəklər, uzunmüddətli iqtisadi inteqrasiyanı qoruyacaqlar.
Bir vacib məqam isə gələcəkdə bu dövlətlər arasında hərbi sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. ABŞ ilə İran arasında gedən müharibə göstərdi ki, müasir dövrdə dövlətlərin həqiqi hərbi ittifaqı çox vacib məsələdir. Əgər türk ölkələrinin ortaq hərbi ittifaqı yaranarsa, heç bir dövlət bu təşkilatın hər hansı bir üzvünə hücum etməyə cürət etməz.
Bakıda keçirilən görüş hamıya bir mesaj oldu - Türk Dövlətləri Təşkilatının təməli möhkəmdir, sarsılmazdır, onunla hesablaşmaq lazımdır.
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
