Avtomobilimi dayanacaqda saxlamışdım. Qayıdanda maşının zədələndiyini gördüm. Bu halda dayanacaq sahibi məsuliyyət daşıyırmı?
Əkbər MƏMMƏDOV,
Bakı şəhəri
Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, dayanacaq sahibinin bu halda məsuliyyət daşıması mümkündür, lakin bu məsələ dayanacağın hüquqi statusundan, tərəflər arasında yaranan müqavilə münasibətlərinin növündən və faktiki hallardan bilavasitə asılıdır.
İlkin olaraq dayanacağın hüquqi statusuna diqqət ayırmaq lazımdır. Əgər dayanacaq mühafizə olunan ərazidirsə (məsələn, giriş-çıxışda nəzarət-buraxılış məntəqəsi mövcuddursa, mühafizəçilər və ya kassa çeki varsa) o halda tərəflər (siz və dayanacaq sahibi) arasında saxlama müqaviləsi bağlanmış hesab olunur.
Mülki Məcəllənin 822-ci maddəsinə görə, saxlama müqaviləsinə görə bir şəxs (yük götürən, saxlayıcı) başqa şəxsin (yük verənin, tapşıranın) ona verdiyi daşınar əşyanı saxlamağı və müqavilənin qüvvəsi sona çatdıqda qaytarmağı öhdəsinə götürür.
Bununla yanaşı Mülki Məcəllənin 824.1-ci maddəsinə görə, saxlama haqq müqabilində həyata keçirilirsə, saxlayıcı şərtləşdirilmiş vicdanlılığa riayət edilməsi üçün, qalan hallarda isə bu cür əşyaların saxlanması zamanı adi olan vicdanlılıq üçün məsuliyyət daşıyır.
Qeyd olunan halda sizin avtomobilinizin zədələnməsinə görə dayanacaq sahibi birbaşa məsuliyyət daşıyır.
Əgər dayanacaq, sadəcə, açıq sahədirsə, heç bir mühafizə və ya saxlama öhdəliyi götürülmürsə, sadəcə, yerə görə haqq ödənilirsə (və ya ödənişsizdirsə) bu münasibət saxlama deyil, qısamüddətli icarə və ya yerdən istifadə kimi qiymətləndirilə bilər. Bu halda dayanacaq sahibi avtomobilin fiziki toxunulmazlığına görə cavabdehlik daşımır, məsuliyyət birbaşa zərər vuran şəxsin (avtomobili zədələyən avtomobilin sürücüsünün və s.) üzərinə düşür.
Mövcud mübahisə ilə bağlı daha maraqlı bir fakta münasibət bildirilməsinə zərurət vardır. Belə ki, bəzi hallarda dayanacaqlarda saxlanılan avtomobillərə görə dayanacağın məsuliyyət daşımaması qeyd olunur. Bildiririk ki, belə bir qeydlər hüquqi cəhətdən əsassızdır. Əgər faktiki olaraq saxlanc münasibəti (ödənişli giriş, bilet, mühafizə və s.) varsa, dayanacaq sahibinin birtərəfli qaydada özünü məsuliyyətdən azad etməsi mülki qanunvericiliyin və istehlakçı hüquqlarını qoruyan imperativ normaların ruhuna birbaşa ziddir.
Əgər zədə digər nəqliyyat vasitəsi tərəfindən vurulubsa və həmin sürücü aradan çıxıbsa, saxlama müqaviləsi olduğu halda dayanacaq sahibi zərərə görə sizin qarşısında məsuliyyət daşıyır.
Nəzərə alın ki, siz mülki qanunvericiliyə əsasən, vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilərsiniz. Zərərə avtomobilin bərpası (təmir) xərcləri və bazar dəyərinin düşməsi (dəyərsizləşmə) daxildir. Həmçinin avtomobilin təmirdə olduğu müddətdə ondan istifadə edə bilməməyiniz üçün əldən çıxan faydanı, eləcə də bu müddətdə istifadə etdiyiniz nəqliyyata ödədiyiniz xərcləri də tələb edə bilərsiniz.
Çalışın yaranmış mübahisəni danışıqlar yolu ilə həll edin. Əgər şifahi xəbərdarlıq, yaxud ikitərəfli danışıq nəticə verməzsə, o zaman mübahisənin həlli prosesini rəsmi müstəviyə keçirmək mütləqdir. Bunun üçün ilk növbədə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl əlinizdə sübutlar (zədəni göstərən, eləcə də avtomobilin dayanacaqda olmasını təsdiqləyən görüntü, dəymiş ziyanın məbləğini müəyyən edən arayış, dayanacağa giriş və çıxış üçün verilmiş bilet və s.) olmalıdır.
Məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl ilkin olaraq inzibati orqana - polisə müraciət edə bilərsiniz. Polisin tərtib edəcəyi hər hansı rəsmi sənəd (protokol və s.) gələcəkdə məhkəmə üçün çox mühüm sübut olacaq. Həmçinin polis əməkdaşından dayanacağın müşahidə kamerasından hadisə yerinin görüntüsünün götürülməsini xahiş edin.
Beləliklə, iddiaçı olaraq cavabdehə (ziyan vuran şəxsə) qarşı "dəymiş ziyanın ödənilməsi" tələbinə dair məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edə bilərsiniz.
Sualı cavablandırdı:
Paşa SƏFƏROV,
Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü
