Azərbaycan-Çin iqtisadi əlaqələrində bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq özünəməxsus yer tutur. Bu əməkdaşlığın tarixi qısa olsa da, başlanmış işlər gələcək uğurlardan xəbər verir. 2025-ci il yanvarın 20-də Prezident İlham Əliyev Davosda Çinin CGTN telekanalına verdiyi müsahibədə bu sahədə atılan addımlardan da bəhs etmişdi.
Dövlətimizin başçısı Azərbaycanın "yaşıl layihə"ləri barədə danışmış, onların reallaşmasının ölkənin enerji sahəsində bir inqilab olacağını bildirmiş və burada Çinin iştirakı məsələsinə toxunmuşdu: "Bu layihələrə sərmayə yatıran xarici şirkətlər olan investorlar, o cümlədən Azərbaycandan olan yerli şirkətlər Çin texnologiyasından istifadə edirlər. Günəş panelləri Çində istehsal olunur. İndi bizim heyətlərimiz enerjinin tədarükü imkanları üzərində işləyirlər və möhtəşəm uğur münasibətilə Çin istehsalçılarını təbrik edirəm. Çünki burada söhbət məhsulun keyfiyyəti və qiymətindən gedir. Heç kim bu rəqabəti apara bilmir".
Bu, böyük perspektivləri olan "yaşıl enerji" əməkdaşlığının yalnız bir istiqamətini əks etdirirdi. Bir qədər də geriyə dönərək xatırlayaq ki, 2024-cü ilin iyul ayında ŞƏT-in (Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı) Astanada keçirilən 24-cü sammitində imzalanmış Azərbaycan-Çin strateji tərəfdaşlığının qurulmasına dair Birgə Bəyannamə ölkələrimizin qarşılıqlı maraq doğuran bütün sahələrdə əməkdaşlığının inkişafına geniş imkan yaratdı. 2025-ci ilin aprel ayında Prezident İlham Əliyevin Çin Xalq Respublikasına dövlət səfəri çərçivəsində imzalanan Birgə Bəyanat isə əlaqələrin daha da dərinləşməsi və şaxələnməsinə geniş yol açdı. Belə ki, "Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulması haqqında Birgə Bəyanat"ın bəndlərindən birində tərəflər iki ölkənin enerji keçidini, dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişafını təşviq edərək bərpaolunan enerji mənbələri sahəsində əməkdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirməyə və təmiz enerji sahəsində qlobal tərəfdaşlığın formalaşmasını birgə irəlilətməyə hazır olduqlarını bildirdilər. Bununla da həmin vaxtadək artıq başlanmış olan "yaşıl enerji" əməkdaşlığının qarşısında daha gur "yaşıl işıq" yandırıldı.
Hazırda Azərbaycan-Çin "yaşıl enerji" əməkdaşlığı Prezident İlham Əliyevin Çinə dövlət səfəri çərçivəsində bu sahəyə dair imzalanmış 6 sənəd üzrə şaxələnir. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, həmin sənədlər ümumilikdə 260 MVt gücündə günəş-elektrik stansiyaları, 100 MVt-lıq üzən günəş-elektrik stansiyası, 30 MVt gücündə batareya enerji saxlanc sistemi, dənizdə minimum 2 QVt gücündə külək-elektrik stansiyasının inşası, daha 2 MVt gücündə külək enerjisi layihəsinin inkişafı, eləcə də bərpaolunan enerji və elektrik enerji sisteminin planlaşdırılması üzrə əməkdaşlığı əhatə edir.
Azərbaycan hökuməti və "Universal Solar Azerbaijan" MMC arasında imzalanmış investisiya müqaviləsi Qobustan rayonunda 100 meqavat gücündə günəş-elektrik stansiyasının tikintisini və istismarını nəzərdə tutur. Stansiyanın bu ilin sentyabr ayında istifadəyə verilməsi gözlənilir. İnvestor Çinin "Universal International Holdings Limited" ("Universal Energy") şirkətidir.
Daha bir müqaviləyə əsasən, Xəzər dənizində külək enerjisi potensialının qiymətləndirilməsi, bu sahədə layihələrin planlaşdırılması və inşası üzrə əməkdaşlıq ediləcək. Bu, Energetika Nazirliyi ilə "China Energy Overseas Investment Co. Ltd." şirkəti arasında Azərbaycanda dənizdə külək enerjisi layihəsinin qiymətləndirilməsi, inkişafı və həyata keçirilməsi ilə bağlı imzalanmış icra müqaviləsidir. Burada mərhələli əsasda minimum 2 QVt gücündə dənizdə külək-elektrik stansiyasının qiymətləndirilməsi, inkişaf etdirilməsi, layihələndirilməsi, maliyyələşdirilməsi, mühəndisliyi, tikintisi, istismara verilməsi və texniki xidmət üzrə əməkdaşlıq nəzərdə tutulur.
Digər bir sənəd Energetika Nazirliyi, "China Datang Overseas Investment Co. Ltd" və "SOCAR Green" MMC arasında imzalanıb. Belə ki, Böyükşor gölündə 30 MVt gücündə batareya enerji saxlanc sistemi ilə 100 MVt gücündə üzən günəş-elektrik stansiyası layihəsinin qiymətləndirilməsi, inkişafı və həyata keçirilməsi ilə bağlı icra müqaviləsinə müvafiq olaraq yaradılacaq layihə şirkəti vasitəsilə texniki-iqtisadi əsaslandırma, layihələndirmə, maliyyələşdirmə, tikinti, istismar və texniki xidmət işləri həyata keçiriləcək.
Bunlardan başqa, Energetika Nazirliyi, "PowerChina Resources Limited" və "SOCAR Green" arasında 160 MVt gücündə günəş-elektrik stansiyası layihəsinin qiymətləndirilməsi, inkişafı və həyata keçirilməsinə dair imzalanmış icra müqaviləsi mübadilə edilib. Stansiyanın 2028-ci ildə istismara verilməsi planlaşdırılır və obyektdə illik təxminən 332 milyon kilovat-saat elektrik enerjisi istehsalı proqnozlaşdırılır. Bu isə ildə 73 milyon kubmetr həcmində təbii qaza qənaət edilməsi, atmosferə atılan karbon emissiyalarının 160 min ton azaldılması deməkdir. Layihə həmçinin gələcəkdə batareya enerji saxlanc sisteminin inteqrasiyası imkanlarını da nəzərdən keçirir.
Energetika Nazirliyi, "SOCAR Green", "China Datang Overseas Investment Co. Ltd" və "PowerChina Resources Limited" arasında imzalanan sənəd isə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 2 QVt gücündə dənizdə külək enerjisi layihəsinin inkişafına dair Anlaşma Memorandumudur. "Bərpaolunan enerjinin inkişafı və elektrik enerji sisteminin planlaşdırılması"na dair Anlaşma Memorandumu Energetika Nazirliyi ilə Çinin Elektrik Enerjisinin Planlaşdırılması və Mühəndislik İnstitutu arasında imzalanıb. Memorandum 2028-ci ildən sonrakı dövr üzrə bərpaolunan enerji mənbələrinin şəbəkəyə inteqrasiyası ilə əlaqədar ötürücü şəbəkədə müvafiq araşdırmaların aparılmasını nəzərdə tutur. Hazırda bütün bu layihələr icrasının müxtəlif mərhələlərindədir.
Azərbaycan-Çin "yaşıl enerji" əməkdaşlığının bir qolu da işğaldan azad olunmuş ərazilərimizi əhatə edir. Bu ərazilərdə "yaşıl enerji" potensialının qiymətləndirilməsi və Çin sərmayələrinin cəlb edilməsi istiqamətində addımlar atılır. "China Energy Overseas Investment Co.", "PowerChina Resources Limited", "TBEA Co. Ltd" və digər qurumlarla "yaşıl enerji" potensialının qiymətləndirilməsi və günəş enerjisindən istifadə imkanları müzakirə olunur.
Ağdamda və digər azad olunmuş ərazilərdə Çinin günəş enerjisi avadanlıqları və infrastrukturu tətbiq edilir. "Dongfang Electronics Corporation" kimi şirkətlər bölgədəki şəbəkə quruculuğu işləri ilə tanış olublar.
Bu ərazilərdə görüləcək bir sıra işlər Energetika Nazirliyi ilə Çin investorları arasında imzalanmış sənədlərdə artıq öz əksini tapıb.
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
