Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan parlament seçkilərinə qədər Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanması niyyətini açıqlayıb. Hökumət başçısı qeyd edib ki, sülh sazişinin imzalanması İrəvanın əsas gündəliyindədir.
Baş nazir bildirib ki, əslində, bu sənədin ötən ilin dekabr, yanvar və ya aprel aylarında imzalanması da gündəmdə idi, çünki layihə üzrə əsas müzakirələr hələ ötən ilin martında yekunlaşıb: "Biz bu istiqamətdə işləməyə davam edəcəyik". Məlumat üçün bildirək ki, Ermənistanda növbəti parlament seçkiləri bu il iyunun 7-nə təyin edilib.
Görünən odur ki, Paşinyan parlament seçkilərinə qədər sülh sazişini imzalamaqla həm daxili auditoriyaya "sülh gətirən lider" mesajını vermək, həm də ölkəsinin iqtisadi təcridinə son qoymaq niyyətindədir. Yəni Baş nazir seçkilərə "dördüncü respublikanın qurucusu" və müharibə səhifəsini qapatmış rəhbər kimi qatılmağı hədəfləyir. Ona görə də sülhün Ermənistana iqtisadi rifah və təhlükəsizlik gətirəcəyi tezisini hərarətlə müdafiə edir. Ancaq Baş nazir fərqindədir ki, sülhün insanların həyatında və cibində hiss olunmaması onu hədəflərinə çatdırmayacaq. O səbəbdən ABŞ-nin dəstəklədiyi TRIPP layihəsinin icrasına və prosesin sürətlənməsinə önəm verir. Xüsusən Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasına, Azərbaycanla ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə səy göstərir. Həmçinin çıxışlarında 2025-ci ili "itki verilməyən ilk il" kimi xarakterizə edir, hərbi xidmətin müddətini azaldaraq topluma "müharibə bitdi" mesajını ötürür.
Bakı ilə İrəvan arasında yekun sülhün önündəki yeganə əngəl Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ehtiva edən bəndlərin qalmasıdır. Konstitusiyanın preambulasında ölkənin müstəqillik bəyannaməsinə istinad edilir. Həmin bəyannamədə isə "Qarabağın Ermənistana birləşməsinə dair" sərsəm "miatsum" ideologiyası əksini tapıb. Ona görə də Azərbaycan tərəfi birmənalı şəkildə sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Ermənistan konstitusiyasında dəyişiklik edilməsi şərtini irəli sürüb. Bu tələb, sadəcə, diplomatik şərt deyil, gələcəkdə yarana biləcək revanşizm cəhdinin qarşısının alınmasının hüquqi sığortasıdır. Çünki Ermənistanda sonradan hakimiyyətə gələn hər hansı qüvvə sülh sazişinin daxili qanunvericiliyə zidd olduğunu iddia edə bilər. Azərbaycanın bu məsələdəki prinsipial və güzəştsiz mövqeyi Ermənistana "yarımçıq sülh" manipulyasiyası üçün heç bir boşluq buraxmır.
İrəvan yeni konstitusiya layihəsinin mətnini 2026-cı ilin martında dərc etməyi planlaşdırır. Paşinyan Bakının şərtini yerinə yetirmək üçün parlament seçkilərini bir növ "referendum sınağı" kimi görür və daxili auditoriyaya belə bir seçim təqdim edir: köhnə konstitusiya daimi müharibə, blokada və qeyri-müəyyənlik, yeni konstitusiya isə sülh, iqtisadi rifah və beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığı deməkdir. Əslində, 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda sülh sənədinin paraflanması ilə İrəvan bu problemi həll edəcəyinə dair öhdəlik götürüb. Azərbaycanın prinsipial mövqeyi regionda qalıcı sülh konsepsiyasına xidmət edir. Paşinyan nə qədər "müharibə bitdi" desə də, hüquqi təməli olmayan kövrək sülh növbəti müharibəyə qədər verilən fasilə olar. Paşinyanın cəmiyyəti fundamental dəyişikliyə razı salmağı bacarıb-bacarmayacağı Ermənistan hökumətinin ən kritik və çətin tapmacasıdır. Çünki bu, sadəcə, qanunvericilikdə dəyişiklik yox, erməni təfəkkürünün düşmənçilik mərhələsindən əməkdaşlığa keçidi olacaq.
Hələlik Paşinyan müxalifətin bütün oxlarını üzərinə çəkməmək üçün konstitusiya dəyişikliyi tələbini Azərbaycanın şərti kimi deyil, Ermənistanın suverenliyini qorumaq və gələcəkdə yeni müharibələrin qarşısını almaq üçün yeganə yol kimi cəmiyyətə təqdim edir. Revanşistlər konstitusiya dəyişikliyinə qarşı çıxsalar da, Paşinyana alternativ olaraq daha yaxşı həyat vəd edə bilmirlər. Kilsə və dəstəkçilərinin də 2024-2025-ci illərdə Paşinyanı devirə bilməməsi göstərdi ki, erməni cəmiyyəti köhnə ideoloji şüarlardan, Koçaryan-Sarkisyan cütlüyünün miflərindən bezib.
Nəticə etibarilə sülh müqaviləsi Azərbaycan üçün ərazi bütövlüyünün hüquqi təsbiti ilə yanaşı, Ermənistan üçün otuz illik iqtisadi təcriddən qurtulmağın və dövlət kimi ayaqda qalmağın yeganə çıxış yoludur.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
