Nüşabə qalası
kimi tanınan Bərdə türbəsi 1322-ci ildə memar Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani
tərəfindən inşa olunmuşdur. Abidənin hündürlüyü 13 metrdir. Silindr formasında gövdəsi,
konusvarı günbəzi vardır. Türbənin bütün divarı firuzəyi kaşı və kərpiclə naxışlanmışdır.
Türbənin səthindəki bu naxışlarda "Allah” sözü çox simmetrik bir formada, zərgər
dəqiqliyi ilə təkrarlanır, abidəyə qeyri-adi bir bənzərsizlik verir. Elə bu səbəbdən
də bəziləri onu "Allah-Allah” türbəsi adlandırırlar.
Tarixin müxtəlif
zamanlarında bölgəyə səfər edən dünyanın məşhur səyyahlarının əsərlərində Bərdə
türbəsi qiymətli memarlıq abidəsi kimi xarakterizə edilir. Tarixi məxəzlərdə göstərilir
ki, qala monqolların Azərbaycana yürüşü zamanı dağıdılsa da, sonra yenidən bərpa
olunmuşdur. XIII əsrdə yaşamış məşhur səyyah Həmdullah Qəzvini qalanın Makedoniyalı
İsgəndər tərəfindən miladdan əvvəl tikildiyini yazmışdır. O, əsərində Sasani hökmdarı
Firuzun zamanında qalanın abadlaşdırıldığını da qeyd edir.
Mütəfəkkir
Nizami Gəncəvi "İsgəndərnamə” poemasında "Bərdə nə gözəldir, necə qəşəngdir” deyə
Bərdəni tərənnüm edərkən türbənin təsvirini də vermişdir. Poemada ağıllı və müdrik
Azərbaycan qadınının ümumiləşdirilmiş obrazı kimi təqdim olunan Nüşabənin dünya
fatehi İsgəndəri mat qoyması poetik bir dillə təsvir edilir. Azərbaycanın qadın
hökmdarı Nüşabə İsgəndəri əqlinin gücü ilə döyüşsüz, davasız məğlub duruma salır.
Xalqımızın şanlı tarixinə hər zaman hörmət və ehtiramla yanaşan qədirbilən bərdəlilər
şəhərin mərkəzində Nüşabənin heykəlini ucaltmış, ətrafında yaraşıqlı park salmışlar.
Parkın ətrafındakı divar boyu "İsgəndərnamə” poemasından dəyərli misraların yazılması
bu yaraşıqlı və cazibədar məkanda qəribə ansambl yaradır, ziyarətçiləri heyran qoyur.
Nüşabə qalasının
təmirinə, bərpasına müxtəlif zamanlarda cəhdlər olmuş, təşəbbüslər göstərilmişdir.
Ötən əsrin 50-ci illərində türbəni bərpa etmək məqsədilə görülən işlərin xeyirdən
çox ziyanı olmuşdur. Abidənin günbəz hissəsinə 60 ton ağırlığında beton konstruksiya
tökülməsi yan divarlarda çatlar yaratmış, türbəni dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzə
qoymuşdur.
Tariximizə, mədəniyyətimizə hər zaman qayğı
ilə yanaşan Prezident İlham Əliyevin 2013-cü ildə imzaladığı sərəncamla Bərdə türbəsinə
yeni həyat verildi. Bərdə türbəsinin yenidən qurulması Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı
və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin sifarişi ilə "Azərbərpa” Elmi-Tədqiqat Layihə
İnstitutu tərəfindən həyata keçirilmişdir. Təmir-bərpa işləri Mədəniyyət Nazirliyinin
ciddi nəzarəti altında aparılır, hər kərpicin, hər naxışın öz yerini tutmasına,
ilkin görkəmi qoruyub saxlamaqla milli ornamentlərin ifadəsinə böyük önəm verilirdi.
Nəhayət, gözlənilən gün gəlib çatdı. 2018-ci il martın 25-də əsaslı təmir və bərpadan
sonra abidənin açılışı oldu. Tədbirdə iştirak edən Prezident İlham Əliyev görülən
işləri yüksək qiymətləndirdi. Məmnunluğunu gizlətməyən dövlət başçısı dəyərli tövsiyələr
verdi və xüsusi vurğuladı ki, tarixi mədəniyyət abidələrini hər kəs sevməlidir:
"Biz onu qayğı ilə qoruyub mühafizə etməli, gələcək nəsillərə çatdırmalıyıq. Tarixi
mədəniyyət abidələri xalqımızın milli sərvətidir. Bu abidələr bizim tarixi keçmişimizi,
kimliyimizi özündə yaşadır”.
Bu gün Bərdənin tarixi mədəniyyət abidələri,
xüsusilə Nüşabə qalası yerli və xarici turistlərdə böyük maraq doğurur. Hər bir
ziyarətçi bu abidələrlə ətraflı şəkildə tanış olduqdan sonra Azərbaycan xalqının
şanlı tarixə malik olduğu qənaətinə gəlir. Bir vətəndaş olaraq biz şərəfli keçmişimizlə
öyünür, dünyaya günəş kimi doğan Azərbaycanımızın bugünü ilə qürur duyuruq.
Hikmət HEYDƏROV,
Bərdə Turizm İnformasiya Mərkəzinin direktoru
