Cənubi Qafqaz regionu bu gün öz tarixinin ən böyük dəyişikliklər dövrünü yaşayır. Əlbəttə, bu böyük transformasiyanın təməlində Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər dayanır. Döyüş meydanında əldə edilən şanlı qələbə hərbi uğurla yanaşı, diplomatik masada və iqtisadi müstəvidə yeni reallıqlar formalaşdırdı. Məhz bu geostrateji gedişlərin sayəsində “Prezident İlham Əliyev həm müharibəni, həm də sülhü qazandı" fikri öz əyani təsdiqini tapdı. Dövlətimizin başçısı sülh gündəliyini dəmir yolları, müasir logistika mərkəzləri və transmilli enerji layihələri vasitəsilə regional inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevirdi.
Uzun illər kənar kommunikasiyalardan təcrid olunmuş, ağır blokada şəraitində yaşamış Naxçıvan Muxtar Respublikası daim ölkə rəhbərliyinin xüsusi diqqət və qayğısı ilə əhatə olunub. Müstəqilliyimizin ilk illərində Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti və xilaskarlıq missiyası Naxçıvanı məhv olmaqdan xilas etdi. Bu gün isə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Naxçıvan sürətli inkişaf yolundadır. Muxtar respublika indi Cənubi Qafqazın ən mühüm geosiyasi məkanlarından birinə çevrilir. Naxçıvan regionun yeni nəqliyyat, logistika və enerji qovşağı kimi formalaşır.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana reallaşan səfərləri sadəcə bir bölgənin sosial-iqtisadi tərəqqisi kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu səfərlər, ümumilikdə, Azərbaycanın regional mövqeyinin güclənməsinə xidmət göstərir. Eyni zamanda, Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat-kommunikasiya xəritəsinin formalaşması və Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin genişlənməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi, regionda bağlı qalmış kommunikasiyaların bərpası, Türkiyə və İranla strateji əlaqələrin dərinləşməsi və Ermənistanla sülh gündəliyi vahid bir konsepsiyanın tərkib hissəsidir.
Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat koridorlarının qovşağında yerləşən muxtar respublika gələcəkdə regionun ticarət mərkəzinə çevrilmək potensialına malikdir. Əvvəllər əsas yük axınları və ticarət marşrutları Gürcüstan üzərindən keçirdisə, indi böyük həcmlər Naxçıvana yönələcək. İran, Türkiyə və Ermənistanla həmsərhəd olan Naxçıvan təxminən 200 milyonluq böyük bir bazara birbaşa çıxış imkanı əldə edir. Tarixən Yaxın Şərqə gedən qədim karvan yolları müasir magistrallar şəklində yenidən Naxçıvandan keçəcək. Bu proses Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən və 15 milyon ton yükaşırma gücünə malik olan nəqliyyat dəhlizinin reallaşmasını təmin edəcək.
Bununla yanaşı, TRIPP layihəsinin reallaşdırılması regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının genişlənməsinə böyük təkan verəcək. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında fasiləsiz nəqliyyat yolunun qurulması sadəcə Cənubi Qafqaz iqtisadiyyatına kifayətlənməyərək, bütövlükdə Avrasiya məkanında ticarət marşrutlarına müsbət təsir göstərəcək. Əlverişli coğrafi mövqeyi sayəsində Naxçıvan gələcəkdə yeni istehsal mərkəzlərinin qurulacağı strateji məkana çevriləcək. Buradan Mərkəzi Asiya və Azərbaycandan Türkiyəyə, oradan isə Avropaya uzanan böyük enerji xətləri keçəcək.
Naxçıvanın dayanıqlı inkişafının və iqtisadi təhlükəsizliyinin strateji dayaqlarından biri məhz enerji təminatının şaxələndirilməsi və müasir enerji infrastrukturunun formalaşdırılmasıdır. Görülən məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində Naxçıvan hazırda özünü tam təmin edən və potensial ixracatçıya çevrilən bir bölgə olub.
Dövlət proqramları çərçivəsində muxtar respublikada genişmiqyaslı işlər həyata keçirilib. Bu sahədə idarəetmənin və infrastrukturun rəqəmsallaşdırılması istiqamətində əhəmiyyətli addımlar atılıb. “Naxçıvan Enerji” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin inzibati binası və Regional Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzi istifadəyə verilib. Muxtar respublikanın enerji şəbəkəsini gücləndirən “Çeşməbasar”, “Qapalı tipli Naxçıvan” və “Babək” yarımstansiyalarının inşası tam başa çatdırılıb. “Yaşıl enerji” potensialının artırılması məqsədilə hazırda gücü 36 meqavat olan “Ordubad” və 15,6 meqavat gücündə “Tivi” su elektrik stansiyalarının, eləcə də “Çevirici” yarımstansiyalarının tikintisi uğurla davam etdirilir. Enerji istehsalının fasiləsizliyini təmin etmək üçün 2024-cü il 23 dekabr tarixində imzalanmış Sərəncamla muxtar respublikada yeni istilik elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı tədbirlər müəyyən edilib.
Bundan başqa, şəbəkənin modernləşdirilməsi məqsədilə 2025-ci il 5 avqust tarixində təsdiq olunmuş Sərəncamla paylayıcı elektrik şəbəkəsinin yenidən qurulması və bərpasına dair 2026-2030-cu illəri əhatə edən Tədbirlər Planı həyata keçirilir. Bu Tədbirlər Planı şəbəkədə itkilərin azaldılmasına, enerji təchizatının fasiləsizliyinin və keyfiyyətinin yüksəldilməsinə hesablanıb.
Muxtar respublikanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və diversifikasiya olunmasında tarixi əhəmiyyət daşıyan mühüm layihələrdən biri İğdır-Naxçıvan təbii qaz boru kəməridir. 2025-ci il martın 5-də Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin iştirakı ilə istifadəyə verilən bu kəmər muxtar respublikanın qaz təchizatını şaxələndirərək etibarlı enerji təminatını daha da gücləndirib. Bu layihə Naxçıvanın xarici enerjidən asılılığını tamamilə aradan qaldırıb və bölgənin strateji dayanıqlılığını təmin edib.
Bununla da, diversifikasiya olunmuş təchizat (qaz+elektrik), bərpaolunan enerji mənbələrinin yüksək payı, modern infrastruktur və vahid idarəetmə sisteminə inteqrasiya Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyini uzunmüddətli və dayanıqlı şəkildə təmin edir. Bu kompleks yanaşma daxili tələbatın tam təmin olunması ilə bərabər, Naxçıvanın regional enerji mərkəzinə çevrilməsi və Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarlarına “yaşıl enerji” çıxarmaq imkanlarını genişləndirir.
Beləliklə, Naxçıvanda reallaşdırılan enerji və infrastruktur layihələri lokallaşdırılmış tədbirlər sırasından çıxaraq qlobal geoiqtisadi xarakter alıb. Prezident İlham Əliyevin müasir idarəetmə modeli və yönəldilən ardıcıl dövlət sərmayələri Naxçıvanı dinamik inkişaf edən bölgəyə çevirib. Naxçıvan bu gün Şərqlə Qərbi, Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən transmillli nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin vacib qovşağı olacaq. Yaxın gələcəkdə reallaşacaq bərpaolunan enerji layihələri və yeni kommunikasiya xətləri Naxçıvanın adını Avrasiyanın ən mühüm “yaşıl enerji” mərkəzləri sırasına qızıl hərflərlə yazacaq.
Təhminə VERDİYEVA,
“Azərbaycan”
