Qrenlandiya böyük güclərin "şahmat taxtası"na çevrilir

Qrenlandiya ətrafında diplomatik gərginlik artır. ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya məsələsini yenidən gündəmə gətirməsi şimal qütbünü qlobal güclərin toqquşma poliqonuna çevirib. Arktikadakı nəhəng resurslar və strateji mövqe uğrunda mübarizə artıq gizli danışıqlardan çıxaraq açıq qarşıdurma müstəvisinə keçib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Qrenlandiyanın ilhaqının vaxtı çatıb. Onun sözlərinə görə, Danimarka hökuməti 20 il ərzində Rusiya tərəfindən Qrenlandiyaya qarşı yaradılan təhlükəni aradan qaldıra bilməyib: "NATO 20 ildir Danimarkaya deyir ki, Qrenlandiyaya qarşı Rusiya təhlükəsini aradan qaldırmalısınız. Təəssüf ki, Danimarka bununla bağlı heç nə edə bilmədi". 

Tramp Qrenlandiya məsələsində taktikasını dəyişərək Avropadakı müttəfiqlərinə qarşı iqtisadi təzyiqləri də işə salıb. O bəyan edib ki, ABŞ-yə Qrenlandiyanı almağa icazə verilənə qədər Avropa ölkələrinə qarşı gömrük rüsumlarını artıracaq. Trampın sözlərinə görə, fevralın 1-dən etibarən Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almaniya, Niderland, Finlandiya və Böyük Britaniyadan idxal olunan mallara əlavə 10 faiz gömrük rüsumu tətbiq ediləcək. Ağ Ev rəhbəri xəbərdarlıq edib ki, əgər Qrenlandiyanın ABŞ-yə satılması ilə bağlı razılıq əldə olunmasa, iyunun 1-dən bu rüsumlar 25 faizə qaldırılacaq. Niderlandın xarici işlər naziri David van Vil deyib ki, ticarət rüsumlarından siyasi və ya hərbi təzyiq aləti kimi istifadə edilməsi qəbuledilməzdir. 

ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent NBC telekanalında çıxışı zamanı bildirib ki, Avropanın "zəifliyi" qlobal sabitliyin təmin olunması üçün Qrenlandiyaya nəzarəti zəruri edir. Onun sözlərinə görə, Qrenlandiya Rusiya və Çinlə aparılan geosiyasi qarşıdurmada mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bessent bildirib ki, Qrenlandiyanın ABŞ-nin nəzarətinə keçməsi bu "geosiyasi şahmat oyunu"nda Vaşinqton üçün həlledici addımdır. 

ABŞ Konqresində isə Tramp administrasiyasının Qrenlandiya ilə bağlı siyasətinə qarşı narazılıqlar səsləndirilib. Kentukki ştatından olan respublikaçı senator Rend Pol bildirib ki, Qrenlandiyada fövqəladə vəziyyət olmadığı halda gücdən istifadəni əsaslandırmaq absurddur. Onun fikrincə, fövqəladə vəziyyətin qarşısını almaq üçün fövqəladə səlahiyyətlərin elan edilməsi məntiqsizdir.  

NATO-nun Baş katibi Mark Rutte ABŞ Prezidenti Donald Trampla Qrenlandiyanın təhlükəsizlik vəziyyəti və Arktika regionu barədə danışıb. Rutte bu barədə "X" sosial şəbəkəsində paylaşım edib: "ABŞ Prezidenti ilə Qrenlandiya və Arktikadakı təhlükəsizlik məsələsini müzakirə etdik. Davosda onunla görüşü səbirsizliklə gözləyirəm". 

Avropa İttifaqına üzv ölkələr isə Qrenlandiya məsələsi ilə əlaqədar ABŞ-yə qarşı 93 milyard avro həcmində cavab tədbirlərinin tətbiqi imkanını nəzərdən keçirirlər. "Financial Times" nəşrinin məlumatına görə, Aİ-nin cavab addımlarının ikinci variantı Amerika şirkətlərinin vahid Avropa bazarına çıxışının məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. 

Qrenlandiya məsələsi Davosdakı görüşün gündəliyini də dəyişib. Qərb ölkələrinin liderlərinin milli təhlükəsizlik üzrə müşavirləri Dünya İqtisadi Forumu çərçivəsində Davosda keçiriləcək görüşlərin gündəliyinə Qrenlandiya məsələsinin daxil edilməsi üçün dəyişiklik ediblər. İlkin olaraq görüşün Ukraynadakı münaqişənin nizamlanmasına həsr olunması nəzərdə tutulurdu. Lakin sonradan planlar yenilənib və müşavirlərin Qrenlandiya mövzusunu da müzakirə etməsi qərara alınıb. 

Qeyd edək ki, Danimarkanın muxtar ərazisi olan Qrenlandiya və Danimarka rəsmiləri adanın satılmadığını və ABŞ-nin tərkibinə keçmək niyyətində olmadıqlarını dəfələrlə bəyan ediblər. Tramp isə adanın mülkiyyət hüququndan aşağı heç bir təkliflə razılaşmayacağını israrla vurğulayır.

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"