Bakının sülh gündəliyinin alternativi yoxdur

Prezident İlham Əliyevə Nikol Paşinyanın telefon zəngi yeni reallıqların və şərtlərin İrəvan tərəfindən qəbul edilməsinin təsdiqidir 

Azərbaycan və Ermənisan arasında sülh prosesi regionun siyasi-iqtisadi mənzərəsini köklü şəkildə dəyişən praktiki mərhələyə qədəm qoyub. Vətən müharibəsi və lokal xarakterli antiterror tədbirləri ilə ərazi bütövlüyünü tam bərpa edən Azərbaycan regionda tamamilə yeni şərtlər formalaşdırıb. Məhz Bakının təşəbbüsü ilə reallaşan sülh gündəliyi Cənubi Qafqazın gərginlik və hərbi münaqişə imicini geridə qoyaraq, bölgəni əməkdaşlıq meydanına çevirmək üçün möhkəm zəmin yaradıb. 

Yeni geosiyasi şəraitin diqqətçəkən nümunələrindən biri avqustun 8-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın telefon əlaqəsi saxlaması olub. İki ölkə lideri arasında telefon danışığının baş tutması Bakı-İrəvan xəttində yeni diplomatik reallığın və birbaşa dialoq mexanizminin aydın təzahürüdür. 

Danışıq zamanı tərəflər 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş tarixi görüşün birinci ildönümü, habelə sülh sazişinin mətninin ilkin paraflanması münasibətilə fikir mübadiləsi aparıblar. Eyni zamanda ötən il ərzində münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əldə olunmuş irəliləyişdən bəhs ediblər. Söhbət zamanı iki ölkə arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin inkişafının sülhün faydalarının konkret təzahürü olduğu vurğulanıb. Bu kontekstdə tərəflər Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracını, habelə tranzit yüklərin Azərbaycan ərazisindən Ermənistana daşınmasını diqqətə çatdırıblar. Bundan əlavə, tərəflər Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmalara uyğun olaraq TRIPP marşrutunun icrasından danışıblar. Tərəflər sülh prosesinin irəlilədilməsi və regionda davamlı sabitliyin, o cümlədən bağlantıların və iqtisadi əməkdaşlığın təmin olunması istiqamətində səylərin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. 

Nikol Paşinyanın telefon zəngi regional proseslərin və diplomatik səylərin məhz Azərbaycanın müəyyənləşdirdiyi strateji çərçivədə idarə olunmasının məntiqi nəticəsidir. Bu onu göstərir ki, 44 günlük müharibədən sonra gündəmə gətirilmiş sülh prosesini müxtəlif bəhanələrlə uzadan Ermənistan hökuməti 2023-cü ildən etibarən regionda yaranmış yeni güc balansı ilə barışmaq, Bakının təşəbbüsü ilə formalaşan sülh gündəliyinə qayıtmaq məcburiyyətində qalıb. İrəvan anlamağa başlayıb ki, mövcud vəziyyətdə sülh gündəliyindən yayınmaq və ya onu pozmaq Ermənistanın özü üçün böyük risklər və təhlükələr vəd edir. 

Şimal və cənub qonşularımızda, ümumiyyətlə, ətraf bölgələrdə baş verən hərbi-siyasi qarşıdurmalar İrəvanın regional manevr imkanlarını tamamilə məhdudlaşdırıb. Belə bir şəraitdə Ermənistanın bir dövlət kimi ayaqda qalması, müstəqilliyini təmin etməsi, o cümlədən Qərbə inteqrasiya xətti birbaşa Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasından asılıdır. Bu, Ermənistan üçün taleyüklü məsələdir. İrəvanın vəziyyətdən yeganə çıxış yolu sülh gündəliyinə sadiq qalmaqla, öhdəliklərini icra etməklə yekun sülh müqaviləsini imzalamaqdır. 

Əlbəttə, sülh prosesinin tam yekunlaşması və diplomatik razılaşmaların möhkəmlənməsi üçün sadəcə telefon danışıqları, xoşməramlı bəyanatlar kifayət etmir. Düzdür, Paşinyanın Vaşinqton anlaşmalarına sadiqliyini təsdiqləməsi təqdirəlayiqdir. Lakin yekun sülh sazişinin imzalanması yolunda əsas maneə Ermənistanın mövcud konstitusiyasında Azərbaycana qarşı yer alan ərazi iddialarıdır. İrəvan öz qanunvericilik bazasını dəyişdirməklə, ərazi iddialarından rəsmən imtina etməli və sülhə sadiqliyini hüquqi müstəvidə təsdiqləməlidir. 

Ümumilikdə Azərbaycan Prezidenti ilə Ermənistan Baş naziri arasında telefon danışığı sülh prosesinin irəliləməsi, əldə edilmiş razılaşmaların möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Əsas hədəf bundan sonra siyasi razılaşmaların icrasını sürətləndirmək, regional kommunikasiyaları işə salmaq və iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirməkdir. Vaşinqton prosesinin üstünlüklərindən biri sülhün qarşılıqlı iqtisadi maraqlara bağlanmasıdır. Dayanıqlı sülh yalnız imzalanan sənədlərlə deyil, ticarət, nəqliyyat yolları, enerji layihələri və qarşılıqlı investisiyalarla qorunur. 

Tərəflərin Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana ixracı, tranzit yüklərin ölkəmizin ərazisindən keçməklə Ermənistana və oradan digər xarici istiqamətlərə daşınması, həmçinin Vaşinqton anlaşmalarına uyğun olaraq TRIPP (Zəngəzur dəhlizi) marşrutunun icrası kimi strateji məsələləri birbaşa müzakirə etməsi prosesin dərinliyindən xəbər verir. Bütün bunlar sülhün iqtisadi müstəvidə reallığa çevrilməsinin təzahürüdür. 

Nəzərə alınmalıdır ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması təkcə Azərbaycanın Naxçıvanla birbaşa bağlantısını təmin etməyəcək, eyni zamanda Ermənistanın nəqliyyat imkanlarını genişləndirərək "Şərq-Qərb" və "Şimal-Cənub" dəhlizləri arasında yeni qovşaqlar yaradacaq. Nəticədə Cənubi Qafqaz Avrasiyanın daha böyük iqtisadi sisteminə inteqrasiya olunacaq. Bu reallıqdır ki, Ermənistan xarici tərəfdaşlarla əlaqələrini nə qədər inkişaf etdirsə də, heç bir siyasi mərkəz coğrafi reallığı dəyişə bilməz. O baxımdan, İrəvan üçün regional inteqrasiyanın yolu Bakıdan keçir. 

Proseslər aydın göstərir ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazda gündəmi formalaşdıran, nəqliyyat-enerji xətlərini birləşdirən və regional əməkdaşlığın əsas mərkəzinə çevrilən aparıcı aktordur. Regionda formalaşmış yeni iqtisadi və logistik xəritədə yer almaq istəyən tərəflər Azərbaycanın irəli sürdüyü ədalətli prinsip və şərtlərlə hesablaşmalıdır. Nikol Paşinyanın Azərbaycan Prezidentinə zəng etməsi və birbaşa dialoqa üstünlük verməsi də Ermənistan rəhbərliyinin reallıqları dərk etməsinin, Bakının müəyyənləşdirdiyi sülh və əməkdaşlıq modelini qəbullanmasının əyani göstəricisidir.

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"