Yeni Zelandiyada kənd təsərrüfatı, daşqınlardan müdafiə və şəhərsalma məqsədilə həyata keçirilən müdaxilələr ölkənin nadir “hörülmüş çay” sistemlərini təhlükə altına salır. Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, uzun illərdir çayların məcrasının daraldılması həm ekosistemlərə, həm də iqtisadi fəaliyyətə ciddi risk yaradır.
“The Guardian” qəzetinin yaydığı məlumata görə, Vayimakariri və Rakayiya kimi çaylar Yeni Zelandiyanın kənd təsərrüfatı və su infrastrukturu üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin daşqınların qarşısını almaq məqsədilə sahil bəndlərinin qurulması, çınqıl çıxarılması və ekzotik ağacların əkilməsi çayların təbii axınını dəyişdirib. Bu müdaxilələr qısamüddətli iqtisadi fayda versə də, uzunmüddətli perspektivdə daşqın risklərini artırır.
Yeni Zelandiyanın “Earth Sciences” şirkətinin mütəxəssisi Kris Hoyl bildirib ki, bəzi çay hissələri son onilliklərdə 90 faizə qədər daralıb. Bu isə həm kənd təsərrüfatı torpaqlarını, həm də yaşayış məntəqələrini gələcəkdə daha böyük təbii fəlakətlərlə üz-üzə qoya bilər. Məsələnin iqtisadi tərəfi xüsusilə balıqçılıq sektorunda hiss olunur. Rakayiya çayı uzun illər qızılbalıq ovu ilə məşhur olsa da, son statistikalar populyasiyanın kəskin azaldığını göstərir. “Fish & Game”in məlumatına görə, 1996-cı ildə çayda 20 mindən çox qızılbalıq qeydə alındığı halda, 2024-2025 mövsümündə bu rəqəm cəmi 608 olub. Bu geriləmə turizm gəlirlərinə də mənfi təsir edir.
Ekspertlər azalmanın səbəbləri arasında iqlim dəyişikliyi, suyun çirklənməsi, çöküntülərin artması və su axınının dəyişdirilməsini göstərirlər. Yerli balıqçılar artıq əvvəlki kimi balıq görmədiklərini deyirlər. Su keyfiyyəti də ciddi problem olaraq qalır. Araşdırmalara əsasən, 2025-ci ildə bölgədəki çay və göllərin təxminən üçdə birində üzmək təhlükəli hesab olunub. Bu vəziyyət, xüsusilə intensiv südçülük təsərrüfatlarının geniş yayıldığı ərazilərdə müşahidə edilir.
Təhminə VERDİYEVA,
“Azərbaycan”
