Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham
Əliyevin 2025-ci il avqustun 8–9-da Amerika Birləşmiş Ştatlarına səfəri həm Azərbaycan–ABŞ
münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyması, həm də Azərbaycanla Ermənistan
arasında sülh prosesinin yekunlaşması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu səfər
iki ölkə arasında münasibətlərin yeni məzmun qazanmasına, eyni zamanda Cənubi
Qafqazda uzun illər davam edən qarşıdurmanın aradan qaldırılması istiqamətində
mühüm siyasi nəticələrin əldə olunmasına zəmin yaratdı.
Əldə olunan uğurlar Prezident İlham Əliyevin
uzun illər ərzində həyata keçirdiyi praqmatik, məqsədyönlü və milli maraqlara
söykənən xarici siyasətin məntiqi nəticəsidir. Dövlət başçısı bütün mərhələlərdə
Azərbaycanın suveren maraqlarını əsas götürmüş, prinsipial mövqeyindən geri çəkilməmiş,
ölkənin milli maraqlarını beynəlxalq münasibətlər sistemində ardıcıl şəkildə
müdafiə etmişdir. Məhz bu siyasət Azərbaycanın həm regional lider kimi
mövqeyini möhkəmləndirib, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarının ölkəmizə münasibətini
dəyişib.
Bayden administrasiyasının qərəzli mövqeyi səbəbindən
Ağ Evin Cənubi Qafqaza baxışı daha çox qarşıdurma və geosiyasi rəqabət
prizmasından formalaşmışdı. Bu isə regionda uzunmüddətli sülhə və əməkdaşlığa
mane olurdu.
Donald Trampın yenidən ABŞ Prezidenti seçilməsi
ilə Vaşinqtonun xarici siyasətində fərqli yanaşma formalaşdı. Prezident İlham
Əliyevin də vurğuladığı kimi, yeni administrasiya beynəlxalq münasibətlərdə
qarşıdurmadan daha çox dialoq və əməkdaşlıq xəttinə üstünlük verməyə başladı.
Azərbaycanın regionda artan siyasi, iqtisadi və geostrateji çəkisi düzgün qiymətləndirildi
və münasibətlərin inkişafı ABŞ siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə
çevrildi.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevlə Donald
Tramp arasında formalaşan qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlər xüsusi əhəmiyyət
daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin Vaşinqtona səfəri
zamanı keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər və verilən birgə bəyanatlar iki ölkə
arasında münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini nümayiş etdirdi. Səfər
çərçivəsində Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları
Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın hazırlanması barədə
razılığın əldə olunması münasibətlərin institusional əsaslarının yaradılması
baxımından mühüm addım oldu.
Eyni zamanda Azərbaycanın uzun illər haqlı
olaraq etiraz etdiyi “907-ci düzəliş”in tətbiqinin dayandırılması ilə bağlı qərar
münasibətlərdə yeni siyasi mühitin formalaşdığını göstərdi.
Vaşinqton görüşündə əldə olunan digər mühüm nəticələrdən
biri TRIPP layihəsi üzrə razılaşmalar və Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması
istiqamətində yeni imkanların yaranması oldu. Bu layihələr bütövlükdə Avrasiya
nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Sonrakı dövrdə dövlət başçılarının davamlı təmasları,
qarşılıqlı məktublaşmalar, yüksək səviyyəli siyasi dialoqun intensivləşməsi
münasibətlərin dinamik inkişafını davam etdirdi. ABŞ rəhbərliyinin yüksək səviyyəli
nümayəndələrinin Azərbaycana səfərləri və Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının
imzalanması bu yeni mərhələnin praktik nəticələridir.
Azərbaycanın Ermənistanla münasibətlərində əldə
olunan nəticələr də məhz Prezident İlham Əliyevin ardıcıl siyasətinin nəticəsidir.
Dövlət başçımız 44 günlük Vətən müharibəsində qələbə qazanan Ali Baş Komandan
olmaqla yanaşı həm də regionda davamlı sülhün əsas müəlliflərindən biri kimi
tarixə düşdü.
Azərbaycanın irəli sürdüyü beş baza prinsipi
bu gün Ermənistanla sülh müqaviləsinin əsasını təşkil edir. Məhz Bakı ilk gündən
beynəlxalq hüquqa əsaslanan sülh gündəliyi irəli sürmüş, Ermənistan isə uzun
müddət müxtəlif bəhanələrlə bu prosesdən yayınmağa çalışmışdı.
2020-ci ildən əvvəl Ermənistanın yeni ərazilər
işğal etmək planları, Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycanın dinc şəhərlərinin
raket atəşinə tutulması, müharibədən sonra revanşist qüvvələrin fəallaşması
göstərirdi ki, rəsmi İrəvan uzun müddət sülhə hazır olmayıb. 2023-cü ildə həyata
keçirilən lokal antiterror əməliyyatından sonra yaranan yeni reallıqlar Ermənistan
rəhbərliyini vəziyyəti düzgün qiymətləndirməyə və sülh prosesinə qoşulmağa məcbur
etdi. Nəticədə 2025-ci il avqustun 8-də ABŞ-da Azərbaycanla Ermənistan arasında
sülh müqaviləsinin paraflanması uzun illər davam edən siyasi prosesin məntiqi
yekunu oldu. Bu sənəd Prezident İlham Əliyevin illərlə həyata keçirdiyi ardıcıl
siyasi strategiyanın nəticəsidir.
Tarix göstərir ki, müharibədən sonra sülhün bərqərar
olması bəzən onilliklər tələb edir. Azərbaycan isə cəmi iki il ərzində yeni
geosiyasi reallıq formalaşdıraraq Ermənistanı sülh müqaviləsinin paraflanmasına
razı sala bildi. Bu fakt Prezident İlham Əliyevin siyasi liderliyinin və
diplomatik fəaliyyətinin mühüm göstəricisidir.
Bu gün regionda müşahidə olunan sabitlik
mühiti, Ermənistanın revanşist ritorikadan uzaqlaşması, konstitusiya dəyişiklikləri
istiqamətində addımlar atması və normallaşma prosesinin irəliləməsi Azərbaycanın
yaratdığı yeni reallığın nəticəsidir.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi
siyasət nəticəsində Azərbaycan regional sülhün əsas təşəbbüskarı və müəllifi
kimi çıxış edir. ABŞ–Azərbaycan münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə
yüksəlməsi ilə Ermənistanla sülh prosesinin paralel inkişafı bir-birini
tamamlayan vahid geosiyasi prosesdir.
Bu proses Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu
daha da artırır, ölkəmizin regional təhlükəsizlik sistemində rolunu möhkəmləndirir
və Cənubi Qafqazın uzunmüddətli inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır.
Nigar MƏMMƏDOVA,
Milli Məclisin deputatı
