Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin "Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsi"nin sədri Sadiq Qurbanovun 3 cilddən ibarət kitabı yaxın günlərdə Prezident kitabxanasında ictimaiyyətə təqdim olundu. Bu 3 cildlik kitab, əslində, uğurlu neft strategiyası əsasında digər mühüm strateji istiqamətlərin də inkişafını əsaslandıran fundamental baza materialıdır.
I cild "Heydər Əliyev Azərbaycanın neft strategiyasının banisidir ("Əsrin müqaviləsi" kontekstində)" adlanır. Bu cilddə dünya neft sənayesi tarixinə ciddi xronoloji təhlil verilib və bu tarixdə Azərbaycan neft sənayesinin inkişaf mərhələləri əlaqəli şəkildə təhlil olunub. I və II Dünya müharibələri dövründə Azərbaycan neft sənayesinin mühüm rolu təsdiqedici dəlillərlə təhlil edilib. Burada Ulu Öndərin 1969-cu ildən başlanan və 2003-cü ilə qədər davam edən uğurlu neft və neft emalı strategiyasının ciddi və sistemli təhlili verilib, 1969-1991-ci illərdə və 1993-2003-cü illəri əhatə edən müstəqillik dövründə ölkənin hərtərəfli inkişafında neft sənayesinin inkişafının müsbət rolu xüsusi qeyd olunub.
I cildin 87-ci səhifəsində yazılır: "1970-1980-ci illərdə dəniz neft sənayesinin infrastrukturunun müasirləşdirilməsi sahəsində Heydər Əliyev tərəfindən çox mühüm və Azərbaycanın bu gününə hesablanmış böyük işlər görüldü. 1970-ci ilə qədər Xəzər dənizində istifadə olunan texniki vasitələr dəniz dərinliyinin 40 metrində işləməyə imkan verirdi və Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda bu dərinlikdə olan perspektiv strukturlardakı neft və qaz yataqları, demək olar ki, kəşf olunmuşdu. Respublikada neft və qaz sənayesinin gələcək inkişafı dənizin daha dərin hissəsində yeni yataqların axtarışından asılı idi. Ona görə də bu illər əvvəlcə dənizin 70 metr dərinliyində kəşfiyyat qazma işləri aparmağa imkan verən "Xəzər" tipli üzən qazma qurğuları alındı və bu da "Bahar" və Bulla-dəniz" qaz-kondensat yataqlarının açılması ilə nəticələndi.
Sonralar dənizin 200 metrə qədər dərinliyində işləməyə imkan verən "Şelf" tipli müasir yarımdalma üzən qazma qurğularının alınması nəticəsində dənizdə axtarış-kəşfiyyat işləri genişləndirildi. Bu qurğuların əsasında müstəqillik dövründə dənizin 700m dərinliyində qazma işlərini aparmağa imkan verən "Dədə Qorqud" və "İstiqlal" qurğuları yaradıldı.
80-ci illərdə üzən qazma qurğularının sayı artıq 11-ə çatdı və onlardan səmərəli istifadə olunması nəticəsində Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda dənizin 80-350 metr dərinliyində zəngin neft ehtiyatlarına malik "Günəşli" (1979) və başqa yataqlar ("Şərqi-Livanovo" - dənizin Türkmənistan sektorunda, "Qayalı dəniz" - Qazaxıstan sahillərində) kəşf olundu".
Kitabda qeyd olunub ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin mükəmməl neft strategiyası sayəsində "Əsrin müqaviləsi" adlanan müqavilə imzalanmışdı ki, onun icrası olduqca böyük, çoxistiqamətli dəyərlər yaranmasını təmin etmişdi. Belə ki, ölkənin beynəlxalq nüfuzu yüksəldi, iqtisadiyyatı gücləndi, müxtəlif sektorlara qoyulan investisiyaların həcmi dəfələrlə çoxaldı, hərbi gücümüz artdı, aqrar sektorda inkişaf layihələri həyata keçirildi. Habelə Neft Fondu yaradıldı ki, bu da bu gün və gələcək üçün mühüm maliyyə təminatçısı oldu, Xəzərin Azərbaycan sektorunda yeni yataqların ən müasir üsullarla mənimsənilməsinə başlanıldı, qaçqınların və məcburi köçkünlərin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində genişmiqyaslı tədbirlər həyata keçirildi, istedadlı gənclərin xaricdə təhsilinə böyük vəsaitlər ayrıldı və sairə.
Kitabın II cildi "Yeni neft strategiyasının İlham Əliyev mərhələsi" adlanır. Bu cilddə verilən sistemli təhlillər həqiqətən də Preziden İlham Əliyevin Ulu Öndərin bənzərsiz neft strategiyasını uğurla davam etdirdiyini göstərir. Məhz bu uğurlu siyasət sayəsində ölkəmiz dünyanın nüfuzlu enerji təminatçısı ölkələrindən biri kimi qəbul olunur.
Bu gün ölkəmiz Avropanın bir sıra ölkələrinə neft və qaz ixrac edir. Eyni zamanda düzgün neft strategiyası ölkəmizin "yaşıl enerji" istehsalçısı ölkəsinə çevrilməsində də mühüm rol oynayır. Təsadüfi deyil ki, COP29 beynəlxalq tədbiri məhz Azərbaycanda keçirildi.
Azərbaycanın neft strategiyası həm də ordumuzun qüdrətlənməsində böyük rol oynadı. Otuz ildən çox davam edən müharibəyə son qoyuldu, torpaqlarımız işğaldan azad edildi, tam suverenlik təmin oldu. İşğaldan azad olmuş torpaqlara Böyük qayıdış başladı. Prezident Ali Baş Komandan İlham Əliyev tarixi zəfərimizi təmin etdi.
Kitabın III cildi "Əsrin müqaviləsi"nə dair rəsmi sənədlər" adlanır. Əslində, III cildin bu sənədlərdən ibarət olması çox doğrudur. Müstəqillik dövrünün bütün uğurları "Əsrin müqaviləsi"nin böyük təməli üzərində yaranıb. Bu gün də bu uğurla davam edir.
Kitab tələbələr, magistr və doktorantura təhsili alanlar, siyasətçilər, istehsalat rəhbərləri, bütövlükdə geniş oxucu kütləsi üçün dəyərli ensiklopedik mənbədir.
Bu kitabın hər səhifəsində Ulu Öndərin və Prezident İlham Əliyevin xalq üçün ən yaxşı səviyyədə etdiklərinin səliqə-sahmanlı ifadəsi var. Əslində, bu ifadə 44 günlük Vətən müharibəsində misilsiz Zəfərin hansı səbəbdən mümkün olduğunu təsdiq edir.
Vaqif ABBASOV,
akademik
19 (1)jpg_1771885865.jpg)
