Ekspert: COP29 və COP30 göstərir ki, iqlim dəyişmələri hamının ortaq məsuliyyətidir MÜSAHİBƏ 

Azərbaycan davamlı inkişaf və beynəlxalq əməkdaşlıq siyasətini ardıcıl həyata keçirərək ətraf mühitin mühafizəsi və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə xüsusi diqqət yetirir. Ötən il COP29-un uğurlu təşkilindən sonra ölkəmiz bu il Ümumdünya Ətraf Mühit Gününə ev sahibliyi etmək estafetini öz üzərinə götürdü. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi iqlim sammitində proses əvvəlki sessiyalarla müqayisədə daha aydın şəkildə qurulmuşdu – konkret məqsəd gənc insanların iqlim anlayışını artırmaqdır. İlboyu COP29 gənc iqlim fəalları üçün imkanlar yaratdı. Hazırda ölkədə ekoloji şüurun və planetin gələcəyi üçün məsuliyyətin aşılanmasında gənclərin və uşaqların cəlb edilməsinə xüsusi diqqət yetirilir.

“Ecology for Children” beynəlxalq təşəbbüsünün rəhbəri, Finlandiyanın bataqlıq ərazilərinin mühafizəsi qrantının gənclərdən ibarət münsiflər heyətinin üzvü, Botsvanadan olan ekologiya üzrə ekspert Nataşa Leo Tşeko (Natasha Leo Tsheko) AZƏRTAC-a müsahibəsində ekoloji cəhətdən məsuliyyətli nəslin formalaşmasında təhsilin rolundan, böyük iqlim forumlarının uşaqları və gəncləri necə ruhlandıra biləcəyindən bəhs edib. O, həmçinin təşkilatlar və COP29-un Sədrliyi arasında tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafı ilə bağlı fikirlərini bölüşüb. Ekspertin fikrincə, uşaqları iqlim problemlərini dərk etməyə cəlb etmək hamı üçün davamlı gələcək yaratmaq yolunda atılan mühüm bir addımdır.

- Xanım Tşeko, sizcə, COP29 və COP30 kimi qlobal tədbirlər uşaqlara və gənclərə planetin qorunmasının vacibliyini anlamağa necə kömək edə bilər?

- COP29 və COP30 kimi mötəbər tədbirlər göstərir ki, iqlim dəyişmələri hamının ortaq məsuliyyətidir. Lakin real təsir o zaman mümkündür ki, bu platformalar gənclərin, yerli xalqların və həssas icmaların iştirakı ilə əhatə olunsun. Bütün maraqlı tərəflərin cəlb edilməsi heç kimin geridə qalmadığı bir gələcəyin formalaşdırılmasında heç kimin kənarda qalmamasını təmin edir.

- Sizcə, təhsil iqlim liderlərinin gələcək nəslinin formalaşmasında hansı rol oynayır?

- Təhsil ekoloji şüurlu vətəndaşların yetişdirilməsinin açarıdır. Uşaqları ekoloji mövzularla nə qədər tez tanış etsək, onlarda qayğı, məsuliyyət və təbiətə hörmət kimi dəyərlər bir o qədər çox inkişaf edər. Erkən ekoloji təhsil davamlılığa seçim kimi deyil, həyat tərzi kimi baxan nəslin əsasını qoyur.

- Müəllimlər və valideynlər iqlim danışıqları və davamlı inkişaf kimi mürəkkəb mövzuları uşaqlar üçün necə daha anlaşıqlı edə bilərlər?

- İqlim və davamlılıq mövzuları məktəb kurrikulumuna uşaqların yaşına uyğun şəkildə inteqrasiya edilməlidir. İnteraktiv dərslər, təcrübələr və gündəlik nümunələr vasitəsilə müəllimlər və valideynlər mürəkkəb anlayışları sadə, uşaqlara aydın olan fəaliyyətlərə çevirə bilərlər.

- Azərbaycan bu ilin noyabr ayına qədər COP29-a sədrlik edir və COP30 komandasını fəal şəkildə dəstəkləyir. Bütün bu proses gənclərə necə təsir edir?

- Gənclər öz ölkələrinin qlobal iqlim müzakirələrində aparıcı rol oynadığını görəndə, belə bir tədbirə ev sahibliyi etmək güclü ilham mənbəyi ola bilər. Lakin bu müsbət tendensiyanı qorumaq üçün gənclərin, qadınların və yerli xalqların iştirakını xüsusi olaraq təmin etmək vacibdir. Bu qrupların təmsil olunması uşaqlara onların da ekoloji qərarların qəbulunun bir hissəsi ola biləcəyinə inanmağa kömək edir.

- Uşaqlar Azərbaycanın bərpaolunan enerji və iqlim diplomatiyasındakı səylərindən hansı dərsləri öyrənə bilərlər?

- Onlar anlaya bilərlər ki, tərəqqi yalnız əməkdaşlıq və innovasiya ilə mümkündür. Azərbaycanın nümunəsi göstərir ki, güclü milli siyasi iradə və beynəlxalq əməkdaşlıq ilə ölkə qlobal dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə nail olmaq hədəfinə mühüm töhfə verə bilər.

- “Ecology for Children” kimi təşkilatlar uşaqlar arasında ekoloji maarifləndirməni artırmaq üçün COP29 Sədrliyi ilə hansı formatlarda əməkdaşlıq edə bilər?

- Bu əməkdaşlıq uşaqlar üçün tədris materiallarının yaradılmasından tutmuş seminarlar və iqlim hekayələri seanslarına qədər müxtəlif formatlarda ola bilər. Uşaqlarla iqlim haqqında danışmaq mürəkkəb mövzuları onların anlayış səviyyəsinə uyğunlaşdırmağı tələb edir, həmçinin bunun üçün yaradıcılıq, səbir və resurslar lazımdır. COP sədrlikləri ilə əməkdaşlıq bu cür təşəbbüsləri genişləndirməyə kömək edəcək.

- Məktəblərdə və icmalarda uşaqlar iqlimi qorumaq üçün hansı yaradıcı və praktiki tədbirlər görə bilərlər?

- Ağac əkmək kimi ənənəvi təşəbbüslərə əlavə olaraq, uşaqlar iqlimin qorunmasını məktəb həyatının bir hissəsi etmək üçün ətraf mühit klubları yarada bilərlər. Onlar yaşıl sahələrə meyl edə, “iqlim gündəlikləri” tuta və sənət layihələri vasitəsilə tullantıları faydalı əşyalara çevirə bilərlər. Məktəblər “sıfır tullantı günləri” keçirə və ya “gənc iqlim səfirləri” təyin edə bilər. Bu cür təşəbbüslər uşaqlara müvafiq məzmunu dərk etməyə kömək edir ki, planeti qorumaq da məhz onların gündəlik qərarlarından başlayır.

- İqlim hekayələrinin nəqli, incəsənət və oyunlar uşaqlara təbiət və ətraf mühit problemləri ilə emosional əlaqəyə girməyə necə kömək edir?

- Hekayələr və incəsənət planetlə emosional əlaqə üçün güclü vasitədir. Məsələn, təbiət haqqında cizgi filmləri və nağıllar empatiya və anlayışı inkişaf etdirə bilər. Ətraf mühit ideyaları uşaqların artıq başa düşdüyü bir şeyə - oyuna və təxəyyülə toxunduqda, onlar fərdi və yaddaqalan olurlar.

- Nəhayət, COP30 iqlim konfransını izləyəcək gənclərə hansı mesajı çatdırmaq istərdiniz?

- Mesajım sadədir: Yer kürəsi sizin də planetinizdir. Nə qədər kiçik olsa da, hər bir fəaliyyət vacibdir. İşə qoşulun, səsinizi çıxarın və ətraf mühiti qoruyun, çünki gələcək nəsillər üçün geridə qoyacağımız dünyanı formalaşdıran bu gün verdiyimiz qərarlardır.

Qeyd edək ki, fədakar ekoloq və iqlim dəyişikliyinin müdafiəçisi Nataşa Leo Tşeko biomüxtəlifliyin gücləndirilməsi, davamlı inkişaf və ekoloji məlumatlılığın artırılmasına yönəlmiş müxtəlif layihələrdə fəal iştirak edib. O, ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində akademik təcrübə ilə ekologiya elminin inkişafına və gənclərin liderliyinə əhəmiyyətli töhfə verməyə çalışır. Onun təbliğat işinə Finlandiyada "Biomüxtəlifliyin pedaqogikası və ətraf mühitin davamlılığı" layihəsində iştirak daxildir və ekspert bu məsələdə dayanıqlı təcrübələrin və biomüxtəliflik təhsilinin inkişafına diqqət yetirir.

Nataşa Leo Tşeko ətraf mühit və gənclər liderliyində tanınmış ekspertə çevrilməyə nail olub. O, həmçinin Ramsar Konvensiyasının su-bataqlıq ərazilərinin mühafizəsi qrantı üçün gənc münsiflər heyətinin üzvü qismində bataqlıq ərazilərin mühafizəsi uğrunda çıxış edib. Ekspert 2023-cü il Dünya Bankı Qrupu Gənclər Sammitində nümayəndə kimi fəaliyyət göstərib və davamlı inkişaf üzrə qlobal dialoqa töhfə verib. O, habelə “PEP Africa The Ashley Lashley Foundation” fondunun Afrika səfiri qismində başqalarına ətraf mühitlə bağlı tədbirlər görmək, onları maarifləndirmək və insanlara ekoloji cəhətdən məsuliyyətli seçimlər etmək üçün ilham verməklə planetimizin gələcəyinə davamlı təsir göstərməkdə davam edir.