Alternative content

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MİLLİ MƏCLİSİNİN ORQANI

Sahibkarlığın inkişafını sürətləndirəcək növbəti addım

06 Dekabr 2017
 

“Azərkreditzəmanət” ASC özəl sektorun kreditləşməsində mövcud olan əsas problemləri həll edəcək

 

Azərbaycanda özəl sektorun dövlətin xüsusi himayəsində olması məlum faktdır. Bu gün Azərbaycan kimi az ölkə tapılar ki, sahibkarlar birbaşa ən yüksək səviyyədə özlərini sahibsiz hesab etmirlər. Bu, Heydər Əliyevin prezidentliyi zamanında da belə idi.
Cənab İlham Əliyevin dövlətə başcılıq etdiyi indiki dövrdə də. Yalnız Heydər Əliyevin 2002-ci ilin aprel və may aylarında əvvəl yerli, sonra isə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici iş adamları ilə görüşlərini və həmin görüşlərdən sonra imzaladığı sənədlərin məzmununu, eləcə də İlham Əliyevin prezidentliyə başladığı ilk aylardan günü bugünəcən özəl sektorun inkişafı ilə bağlı həyata keçirdiyi saysız tədbirləri, səsləndirdiyi bəyanatları, verdiyi hərtərəfli dəstəyi xatırlamaq kifayətdir ki, bu himayənin, bu sahibliyin arxasında nələrin dayandığı, nə ilə nəticələndiyi məlum olsun.
Yalnız son bir neçə fakta nəzər salaq: indi Azərbaycanda istehsal olunan sənaye məhsullarının 80 faizdən çoxu qeyri-dövlət sektorunun payına düşür. Tamamilə özəl sektora məxsus qeyri-neft bölməsində məhsul istehsalının ÜDM-də xüsusi çəkisi isə 63 faizə yaxındır. Belə misalların sayını artırmaq da mümkündür. Məsələn, yazmaq olar ki, artıq xeyli hissəsinin özünü maliyyələşdirməyə keçdiyi rayon və şəhərlərimizdəki sənaye və aqrar-sənaye müəssisələri ayrı-ayrı sahibkarlar tərəfindən istifadəyə verilib və bu gün məhz onların dövlət büdcəsinə ödədikləri vergi hesabına yerləşdikləri inzibati ərazilər maliyyə cəhətdən artıq mərkəzdən asılı deyillər. Yaxud sayı minlərlə ölçülən yeni iş yerlərinin böyük əksəriyyətinin özəl müəssisələrdə açılmasını və bu hesaba xüsusən regionlarda əhalinin məşğulluq kimi vacib sosial probleminin həllini vurğulaya bilərik. Məsələn, qeyd edə bilərik ki, təkcə bu ilin 9 ayında ölkə üzrə 240 minə yaxın yeni iş yeri açılıb ki, onun da 150 mini daimidir. Üstəlik, həmin iş yerlərinin 60,3 faizi qeyri-dövlət sektorunda açılıb. Bu isə o deməkdir ki, dövlətin dəstəyi hesabına inkişaf edən özəl sektor əvəzində sosial problemlərin həllində dövlətin əlindən tutur, özü də əməlli-başlı. Əslində, belə də olmalıdır. Çünki normal bazar iqtisadiyyatı şəraitində dövlətin və hökumətin öhdəliyi özəl sektorun inkişafı üçün münbit şərait yaratmaq, özəl sektorun vəzifəsi isə həmin şəraitdən yararlanıb sosial-iqtisadi inkişafı təmin etməkdir.
İndi budur, sahibkarlığın inkişafını sürətləndirmək üçün dövlət tərəfindən növbəti addım atılıb. Prezident cari il noyabrın 29-da “Azərbaycan Respublikasının Kredit Zəmanət Fondu” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin (qısaldılmış adı “Azərkreditzəmanət” ASC) fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında fərman imzalamışdır. Fərmanla fondun nizamnaməsi, strukturu, eləcə də sahibkarlar tərəfindən manatla alınan kreditlərə təminat verilməsi, “Azərkreditzəmanət” ASC-də kredit reytinqi sisteminin və digər risk menecmenti alətlərinin tətbiqi və sahibkarların aldığı kreditlərə hesablanmış faizlərə görə subsidiya verilməsi qaydaları təsdiq olunmuşdur.
Əvvəlcədən onu qeyd edək ki, yeni qurumun əsas məqsədi sahibkarların maliyyə resurslarına çıxış imkanlarını artırmaq və bununla sahibkarlıq fəaliyyətini stimullaşdırmaq, həmçinin maliyyə sahəsində risklərin bölüşdürülməsinə əsaslanan kreditləşmə sistemini formalaşdırmaqdır. Fondun nizamnaməsindən də məlum olur ki, bu qurum özəl sektorun kreditləşməsindəki mövcud problemləri birdəfəlik həll edəcək. Yəni, sahibkarların müvəkkil banklardan manatla aldıqları kreditlərə zəmanət, həmin kreditlərə hesablanmış faizlərə dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına subsidiyalar verəcək, sahibkarlara borcların idarə edilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və idarə olunması sahəsində məsləhət xidmətləri göstərəcək, fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun sahələr üzrə müvafiq dövlət qurumları, həmçinin hüquqi və fiziki şəxslərlə əməkdaşlıq edəcək və s.
Göründüyü kimi, “Azərkreditzəmanət” ASC-nin fəaliyyət sahələrinə daxil olan vəzifələr sırasında sahibkarları çoxdan rahatsız edən, bir çox hallarda onlara öz işlərini genişləndirməyə imkan verməyən iki əsas problemin həlli əksini tapmışdır. Onlardan birincisi banklardan kredit götürərkən zəmanət, ikincisi isə verilən kreditlərə müvəkkil banklar tərəfindən yüksək faizlərin hesablanması məsələləri idi. Özü də bu problemlərlə daha çox regionlarda fəaliyyət göstərən iş adamları qarşılaşırdılar. Regionlarda isə sahibkarlar, qeyd etdiyimiz kimi, əsasən qeyri-neft sektorunda çalışırlar. Yəqin həm də məhz buna görədir ki, yeni qurum zəmanəti və kreditlərə hesablanmış faizlər üzrə subsidiyanı yalnız qeyri-neft sektorunda fəaliyyət göstərən sahibkarlara verəcək. Və təbii ki, müəyyən şərtlər çərçivəsində.
Əvvəl zəmanətin bir neçə əsas şərtləri barədə. Prezidentin 29 noyabr 2017-ci il tarixli fərmanı ilə təsdiqlənmiş müvafiq qaydaya görə, kreditin məbləği 30 min manatdan az, bir borcalanın və bir-biri ilə əlaqədar borcalanlar qrupunun bütün müvəkkil banklar üzrə zəmanət verilən cəmi kreditlərinin məbləği 3 milyon manatdan və kreditin müddəti 7 ildən çox, kredit xəttinin müddəti 12 aydan, habelə kredit üzrə güzəşt və dövriyyə vəsaitlərinin maliyyələşdirilməsi üçün alınmış kreditlərin müddətləri 2 ildən artıq olmamalıdır.
Bunlardan əlavə, bir borcalan üzrə bir zəmanətin aşağı həddi 15 min, bütün zəmanətlərin yuxarı həddi 500 min manat məbləğində olmalı, bir-biri ilə əlaqədar borcalanlar qrupu üzrə veriləcək zəmanətlərin məbləği isə 750 min manatı keçməməlidir. Ən əsası, zəmanət kreditin yalnız əsas borc üzrə verilməsidir.
Fondun sahibkarların aldığı kreditlərə hesablanan faizlərə görə verəcəyi subsidiyalara gəldikdə, burada da vurğulanmalı olan şərtlər var. Əsas şərt odur ki, faiz subsidiyası illik faiz dərəcəsi 20 faizdən çox olmayan kreditlər üçün veriləcək. İkinci, o, kreditin faiz dərəcəsinin azı 6 faiz bəndini borcalanın özünün ödəməsi şərti ilə müddəti 3 il və ondan az olan kreditlər üçün illik faiz dərəcəsinin 8, müddəti 3 ildən artıq olan kreditlər üçün illik faiz dərəcəsinin 10 faiz bəndi miqdarında ödəniləcək. Bu yerdə digər mühüm məqam: faiz subsidiyası kredit xətti istisna olmaqla balansarxası öhdəliklərə verilmir və dövlətin maliyyə resursları hesabına alınan güzəştli kreditlərə şamil olunmur.
Ümumiyyətlə, Prezident İlham Əliyevin “Azərkreditzəmanət” ASC-nin fəaliyyətinin təmin edilməsi ilə bağlı imzaladığı fərmanla təsdiq olunmuş sənədlərdə bütün bu və digər vacib məqamlar geniş əksini tapmışdır. Biz isə yeni qurum və onun öhdəsinə götürdüyü vəzifələr barədə qısaca onu deyə bilərik ki, onlar sahibkarların maliyyə problemlərini həll etməklə bütünlükdə özəl sektorun ölkə iqtisadiyyatının inkişafında rolunu artırmağa xidmət edir. İqtisadçı ekspertlərin fikrincə, bu fondun yaradılması real sektorla maliyyə sektorunun arasında tarazlığın bərpa edilməsinə, maliyyə risklərinin bölünməsinə, bankların dayanıqlığına və real sektora maliyyə axınının güclənməsinə, dollarlaşmanın qarşısının alınmasına və s. vacib nəticələrə səbəb olacaq. Yeni qurum ölkədə həmçinin maliyyə inklüzivliyini artıracaq, sahibkarların maliyyə mənbələrinə, ilk növbədə kreditlərə çıxış imkanlarını genişləndirəcək ki, bunlar da eyni zamanda bir çox sosial məsələlərin, o cümlədən əhalinin məşğulluq probleminin həlli üçün əlavə imkan yaradacaq.

Raqif MƏMMƏDOV,
“Azərbaycan”