İnsanları sehrinə salan qədim sənət sahələrindən biri də xalçaçılıqdır. Araşdırmalar göstərir ki, bu sənətin kökləri xeyli qədimlərə gedib çıxır. O səbəbdən dünya nə qədər müasirləşsə də, bu qədim sənət unudulmur. Yeni çalarları, rəngləri ilə insanları heyran qoymaqda davam edir.
Azərbaycanda bu sahənin inkişafı Orta əsrlərdə xalçaçılıq məktəblərini formalaşdırmışdır. Həmin məktəblərdə bacarıqlı ustalarla yanaşı, tərtibatçı rəssamlar da yetişmişdir ki, bu da xalçaçılığın inkişafına yeniliklər gətirmişdir. Belə sənətkarlardan biri də Kamil Əliyevdir. Xalçaçılığın incə sirlərinə bələd olan K.Əliyev yaşadığı və işlədiyi illər ərzində bir-birindən gözəl, bənzərsiz, görənlərin zövqünü oxşayan xalçalar yaratmışdır. Bu, belə də olmalıydı, çünki Kamil Əliyev sənətinin vurğunu idi, bu sənətə ürəkdən bağlanmışdı. Sənətə ürəkdən bağlananda isə möcüzələr yaranır.
Xalçaçılıq sənətinin inkişafına böyük töhfələr vermiş Kamil Əliyev həmişə işinə böyük məsuliyyətlə yanaşırmış. Çalışırmış ki, araya-ərsəyə gətirdiyi xalçalarda bütün ilmələr, rənglər yerində olsun. Buna görə də rəssamın təxəyyülündən yaranmış xalçaların heç birində yad təsir doğuran naxışa da rast gəlinmir, bütün ilmələr, naxışlar və rənglər öz yerindədir.
Görkəmli xalçaçı rəssam Kamil Müseyib oğlu Əliyev 1921-ci il oktyabrın 22-də Qərbi Azərbaycanın İrəvan şəhərində anadan olub. Atalar yaxşı deyib ki, göz gördüyünü götürər. Hələ kiçik yaşlarından evlərində nənəsi Gülsüm xanımın, anası Xanımın xalça toxuduqlarını görüb. Kamil Əliyevin ürəyində özü də hiss etmədən bu sənətə sevgi yaranıb və bu sevgi, bu istək demək olar ki, hər gün ilmə-ilmə artıb. Gördüyü hər kiçik ilmə onu görkəmli xalça ustası kimi yetişdirib.
1936-cı ildə Bakı Rəssamlıq Məktəbinə qəbul olunan Kamil Əliyev xalçaçılıq sənətini dərindən öyrənir. 3 il Bakı Rəssamlıq Məktəbində "Dekorasiya" şöbəsində təhsil alır. Gələcəyinə güvənən müəllimlərinin məsləhəti ilə Kamil Əliyev "Azərxalça"da eksperimental laboratoriyada köçürücü rəssam kimi əmək fəaliyyətinə başlayır. Burada Lətif Kərimov, Qəzənfər Xaliqov, Kazım Kazımzadə və başqa görkəmli sənət adamları ilə birlikdə işləyir. Həftələr, aylar keçdikcə təcrübəsi artan rəssam Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinə həsr olunan süjetli xalçaların toxunmasında yaxından iştirak edir. Həmin illər Kamil Əliyev görkəmli xalça ustası Lətif Kərimovdan xalçaçılığın sirlərini dərindən öyrənir.
Gələcək həyat yollarını hələ gənclik illərindən müəyyənləşdirən Kamil Əliyev yaradıcılığının əsasını Təbriz elit rəssamlıq məktəbi və Bakı məktəbinin xovlu xalça toxunuş üslubu təşkil edir. Bu üslüb hər addımda ona uğurlar gətirir. Sənətkarın özünün də etiraf etdiyi kimi, o, rənglər dünyasında qızılı rəngə daha çox üstünlük verir. Sevdiyi bu rəngin bir-birinə bənzəməyən tonlarına ilk dəfə miniatur kitablarında rast gələn Kamil Əliyev uzun və gərgin çalışmalardan, sınaqlardan sonra həmin effekti xalçalar üzərində də tətbiq etməyi bacarır. Bu, Kamil Əliyevin sənətin zirvələrinə gedən yolda atdığı uğurlu addımlardan biri olur.
Kamil Əliyevin taleyinə hitlerçilərə qarşı müharibədə iştirak etmək də yazılıbmış. 1941-ci ildə könüllü olaraq orduya yollanan Kamil Əliyev Gürcüstandakı hərbi məktəbdə təlim keçdikdən sonra cəbhəyə yola düşmüşdür. O, Maykopdan Berlinə qədər şərəfli döyüş yolu keçmişdir. Göstərdiyi qəhrəmanlığa görə 22 orden və medala layiq görülmüşdür.
1946-cı ildə müharibədən qayıdan görkəmli xalça ustası sevimli peşəsində çalışmağa başlamışdır. Bir müddət Respublika Bədii Fonduna rəhbərlik etmişdir. Sonrakı illər Bakı zərgərlik fabrikində direktor vəzifəsində işləmişdir. Həmin illərdə o, yalnız xalı, parça kimi toxuma materiallarında deyil, qızıl, gümüş və digər metallarda da özünün mahir bədii tərtibatçı kimi məharətini göstərmişdir.
1950-ci illərdən sonra Kamil Əliyevin yaradıcılığında süjetli xalıların və portret-xalçaların yaradılması əsas yerlərdən birini tutur. Həmin illər sənətkar yüksək peşəkarlıqla Azərbaycan klassiklərinin, görkəmli dövlət xadimlərinin portretlərini yaratmağa başlayır. Tanınmış siyasi və ictimai xadimlərin, klassik şair və mütəfəkkirlərin obrazlarını xalça üzərinə köçürür. Kamil Əliyev ilk portret-xalçasını böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyinə həsr etmək qərarına gəlir. O, bu işin öhdəsindən bacarıqla gələrək sənət dünyasında əbədi qalacaq möhtəşəm bir əsər yaradır.
Sənətinin vurğunu olan Kamil Əliyev sonrakı illərdə qalereyasını daha da zənginləşdirir. Onun Heydər Əliyev, İlham Əliyev, Məmmədəmin Rəsulzadə, Mustafa Kamal Atatürk, Turqut Özal, Süleyman Dəmirəl, İndira Qandi, Boris Yeltsin, Bill və Hillari Klintonlar, Mirzə Fətəli Axundzadə, Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, Şota Rustavelli, Rabindranat Taqor və başqa görkəmli şəxsiyyətlərə həsr etdiyi xalçaları bu gün də böyük heyranlıqla baxılır.
Xalq rəssamı Kamil Əliyevin fərdi sərgiləri yalnız respublikamızda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində keçirilib. Paris, London, Tokio, Dehli, Ankara, İstanbul, Tehran, Moskva, Kiyev və digər şəhərlərin aparıcı muzey və qalereyaları qapılarını Kamil Əliyevin üzünə həmişə böyük sevgi ilə açıb. Böyük sənətkarın müəllifi olduğu xalçalar bu gün də dünyanın məşhur muzeylərində və şəxsi kolleksiyalarda etibarlı şəkildə qorunub saxlanılır.
Görkəmli xalça ustası Kamil Əliyevin xalqımız və dövlətimiz qarşısındakı xidmətləri zaman-zaman layiqincə qiymətləndirilib. O, 1982-ci ildə Azərbaycan SSR-in "Xalq rəssamı" adına layiq görülmüşdür. Sonrakı illər "İstiqlal" və "Şərəf nişanı" ordenləri ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan xalçaçılıq sənətini daim inkişaf etdirən, ona yeni çalar və rənglər qatan Kamil Əliyev 1 mart 2005-ci ildə dünyasını dəyişmişdir.
Vahid MƏHƏRRƏMOV,
"Azərbaycan"