Dünya ölkələri uşaqlar üçün sosial media qadağalarını nəzərdən keçirir, lakin bunun praktikada nə dərəcədə səmərəli olacağı ciddi müzakirə mövzusudur. Hazırda tədqiqatçılar "Wellcome" təşkilatının rəhbərliyi ilə həyata keçirilən və öz növündə ilk olacaq genişmiqyaslı elmi araşdırma vasitəsilə bu suallara cavab axtarırlar. On elmi-tədqiqat layihəsi uşaqların psixi sağlamlığından tutmuş yuxu rejimi və fiziki aktivliyinə qədər müxtəlif məsələləri araşdıracaq. Bu layihələr çərçivəsində 2027-ci ilin yazında Böyük Britaniyada 16 yaşdan kiçik uşaqlar üçün sosial media qadağası tətbiq edildikdən əvvəlki və sonrakı vəziyyət müqayisəli şəkildə təhlil olunacaq.
"Wellcome" təşkilatından əldə edilən 9,3 milyon funt sterlinq məbləğində maliyyə dəstəyi ilə Böyük Britaniya üzrə 300000-dən çox gənclə işləyən tədqiqatçılar, onlayn təhlükəsizlik və rəqəmsal siyasət sahəsində fəaliyyət göstərənlər üçün mühüm cavablar tapmağa ümid edirlər.
"Wellcome" təşkilatının tədqiqat rəhbəri Dr. Kamilla İannone bildirib ki, həm Böyük Britaniyada, həm də dünyanın digər yerlərində sosial medianın qadağan edilməsi ilə bağlı olduqca qızğın müzakirələr gedir. Lakin sosial medianın və ona tətbiq olunan məhdudiyyətlərin gənclərin psixi sağlamlığına əslində necə təsir etdiyinə dair elmi sübutlar çox məhduddur.
K.Iannone deyib ki, tətbiq olunan məhdudiyyətlər sosial medianın gənclərin psixi sağlamlığına necə təsir etdiyini geniş miqyasda araşdırmaq "nəsildə bir dəfə" adlı tədqiqat üçün bir fürsət təqdim edəcək: “Biz hesab etmirik ki, bu, sosial medianın yaxşı və ya pis olması, yaxud məhdudiyyətlərin işə yarayıb-yaramaması kimi sadə, ikili bir məsələdir. Əksinə, tədqiqat qrupları gənclərin rəqəmsal mühitindəki dəyişikliklərin onların psixi sağlamlığı və rifahında əhəmiyyətli dəyişikliklərə yol açıb-açmadığını araşdıracaqlar”.
Avstraliya keçən il 16 yaşdan kiçiklər üçün sosial media qadağası tətbiq edib. Kanada, Yunanıstan və Danimarka da daxil olmaqla, digər ölkələr də bu istiqamətdə addımlar atırlar. Böyük Britaniyada yaz aylarında 16 yaşdan kiçiklər üçün sosial media qadağasının tətbiqi gözlənilir. Bu qadağa uşaqların “Instagram”, “YouTube”, “TikTok”, “Snapchat”, “Facebook” və “X” kimi platformalara girişini məhdudlaşdıracaq. Həmçinin oyun platformalarında canlı yayımlar və yad şəxslərlə ünsiyyətə dair məhdudiyyətlər də tətbiq olunacaq.
İctimai rəy bu məsələ ilə bağlı iki yerə bölünüb: bəziləri sosial mediadan dostluq qurmaq üçün istifadə edən gənclərə mənfi təsirlərdən narahatlıqlarını ifadə edir, digərləri isə uşaqların qadağalardan yan keçmək yolları tapa biləcəyini vurğulayırlar.
Tədqiqat çərçivəsindəki layihələrdən biri "Smart Schools Plus" adlanır və ona Birmingem Universitetindən professor Viktoriya Qudyer həmrəhbərlik edir. İngiltərədə 16 məktəbi və 800 şagirdi əhatə edəcək bu tədqiqat yalnız psixi sağlamlıq və rifaha deyil, həmçinin fiziki aktivliyə, yuxuya, sosial şəbəkələrə, məktəbdə nizam-intizamı pozan davranışlara, akademik nailiyyətlərə və dərsə davamiyyətə diqqət yetirəcək. İşin bir hissəsi olaraq komanda sorğulardan, tətbiqlərdən, müsahibələrdən və elmi tədqiqat səviyyəli aktivlik izləyicilərindən istifadə edəcək.
Komanda özünə zərər vermə, intihar və qidalanma pozuntuları ilə bağlı materiallar kimi riskli məzmunun qadağa nəticəsində bir onlayn platformadan digərinə keçib-keçmədiyini də araşdıracaq.
London Kral Kollecindən Dr. Gemma Knowlesun həmrəhbərlik etdiyi digər bir layihədə isə qadağanın müxtəlif cins, sosial sinif və cinsi oriyentasiyaya malik gənclərə təsirinin fərqli olub-olmadığı tədqiq ediləcək. Eyni zamanda, Edinburq Universitetindən Dr. Alex Kwong bildirib ki, onun komandası İngiltərə, Uels və Şotlandiyadakı ailələrlə işləyəcək.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”