Son illərdə dünyada uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsi ilə bağlı narahatlıqlar daha da artıb. Bir çox ölkə azyaşlıların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün yeni hüquqi proseslər tətbiq edir, yaş məhdudiyyətlərini müəyyənləşdirir və sosial şəbəkə platformalarının məsuliyyətini artırır. Uşaqların zərərli məzmunlardan qorunması artıq qlobal gündəliyin əsas məsələlərindən biridir. Bu, Azərbaycanda da diqqət mərkəzindədir.
İyunun 8-də Milli Məclisin komitələrində müzakirə olunan Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində, "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" və "Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında" qanunlarda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi də bu məsələləri nəzərdə tutur. Təklif olunan dəyişikliklər uşaqların sosial şəbəkə platformalarında qeydiyyatının hüquqi əsaslarla tənzimlənməsini müəyyən edir.
Qanun layihəsinə əsasən, İnzibati Xətalar Məcəlləsinə 388-4-cü maddə əlavə edilir. Yeni maddə yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarının fəaliyyəti ilə bağlı tələblərin pozulmasına görə məsuliyyəti müəyyənləşdirir. Həmçinin "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" qanuna yeni anlayışlar əlavə olunur. Bunlar "sosial şəbəkə platforması", "yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platforması", "platforma provayderi" və "fərdi rəqəmsal hesab" anlayışlarıdır.
Qanun layihəsində ən mühüm yeniliklərdən biri "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" qanunda uşaqların sosial şəbəkələrdə qeydiyyatına dair tələblərin müəyyənləşdirilməsidir. Qanuna təklif edilən 13-4-cü maddəyə əsasən, 16 yaşı tamam olmamış şəxslərin yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarında fərdi rəqəmsal hesab yaratmasına yol verilməyəcək. Hansı platformalara bu qaydaların tətbiq olunacağı isə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qurum tərəfindən müəyyən ediləcək. 16 yaş həddinin seçilməsi uşaqların psixoloji yetkinlik səviyyəsi və müstəqil qərar qəbul etmə qabiliyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Bu yaşa qədər uşaqlar internet mühitindəki gizli manipulyasiyalara, zərərli ideologiyalara və qeyri-etik məzmunlara qarşı daha müdafiəsiz olurlar. Müvafiq dövlət qurumu tərəfindən xüsusi monitorinqlər aparılacaq və uşaqlar üçün risk daşıyan, kütləvi istifadəçi bazasına malik qlobal və yerli platformalar bu məhdudiyyət siyahısına daxil ediləcək.
Provayderlər bu qanun qüvvəyə minənədək yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarında (və həmin platformalarda yaradılan fərdi rəqəmsal hesablarda) yaş həddinin müəyyən edilməsi ilə bağlı rəqəmsal həllərin tətbiqi üçün texniki imkanları təmin etməli və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verməlidirlər. Həmçinin provayderlər bu qanun qüvvəyə mindikdən sonra 16 yaşdan aşağı uşaqlara məxsus mövcud fərdi rəqəmsal hesablara girişin məhdudlaşdırılmasını, şəxsin 16 yaşının tamam olmasını təsdiq edən məlumat təqdim edilmədikdə həmin hesabların və fərdi məlumatlarının silinməsini təmin etməli və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi quruma məlumat verməlidirlər.
Beləliklə, Azərbaycanda uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsi daha geniş hüquqi çərçivədə tənzimlənəcək. Məqsəd uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyinin təmin olunması, onların zərərli məzmunlardan qorunması və valideyn nəzarətinin gücləndirilməsidir. Unutmaq olmaz ki, bu prosesdə cəmiyyətin, məktəblərin və xüsusilə valideynlərin üzərinə də böyük məsuliyyət düşür. Rəqəmsal savadlılığın artırılması və dövlətin yaratdığı bu hüquqi çərçivədən düzgün istifadə edilməsi gələcəyimiz olan uşaqları virtual dünyanın təhlükələrindən qorumağın ən etibarlı yoludur.
Təhminə VERDİYEVA,
"Azərbaycan"
