Onilliklərdir ki, Avropa Afrika üçün əsas tərəfdaş olub və inkişafa yardım göstərməklə idarəetməni formalaşdırıb. Lakin tənqidçilər bu modelin yeni qlobal reallıqla ayaqlaşmadığını deyirlər.
Avropa İttifaqı, ABŞ, Çin və Rusiya tərəfindən bölgədə artan rəqabət fonunda özünü üstünlük verilən tərəfdaş kimi göstərməyə çalışaraq Afrika qitəsinə yanaşmasını yenidən nəzərdən keçirir.
Brüsseldən gələn bu siqnal Afrikada müsbət qarşılanıb və onlar bu formatın müdafiə, texnologiyanın inkişafı və enerji kimi əsas sahələrdə artımı sürətləndirəcəyinə inanırlar.
Malavinin sabiq prezidenti Lazarus Çakveranın sözlərinə görə, bu, Afrika liderləri üçün həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə imkanlar yaradır: "Biz böyüdükcə, dünən uyğun olan şey bu gün artıq uyğun olmaya bilər. Buna görə də, qarşılıqlı faydalı vəziyyətə nail olmaq üçün ən yaxşı hərəkət istiqamətini anlamaq üçün daimi dialoqa ehtiyac var. Bu, müxtəlif tərəfdaşlıq səviyyələrini əhatə edir. Məsələn, Avropa və Afrika arasında ticarət daha böyükdür. Biz inanırıq ki, qitədə iqtisadi inteqrasiya qitə xaricindəki ölkələrlə ikitərəfli müqavilələrimizlə eyni dərəcədə inkişaf etdirilməlidir".
Bu gün ABŞ, Çin və Rusiya tərəfindən artan rəqabət fonunda siyasətçilər Avropanın yanaşmasının dəyişdirilməsinin əsasən iqtisadi liderliyi qorumaq məsələsi olduğunu söyləyirlər.
"Hesab edirəm ki, Afrika siyasətimizi yenidən nəzərdən keçirməli və köhnəlmiş və konkret reallıqları nəzərə almayan inkişaf yardımı məntiqindən uzaqlaşmalıyıq", - deyə Avropa Parlamentinin üzvü və Avropa Parlamentinin vitse-prezidenti Yunus Omarci bildirib. Brüsseldə keçirilən Africa Political Outlook (Afrika Siyasi Görünüşü) forumunda çıxış edən Omarci qeyd edib ki, Avropa Afrikadakı maraqlarını tanımalıdır. "Çünki Afrika qitəsində inkişaf və rifah Avropada inkişaf və rifahı müəyyən edir", - deyə o izah edib.
Bu cür maraq sahələrindən biri Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya tammiqyaslı hücumundan sonra əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalan Avropa enerji bazarıdır.
İrandakı müharibədən və Tehranın Hörmüz boğazını blokadasından bəri alternativ neft və qaz nəqli marşrutları pozularkən, Afrikanın bu sektordakı əhəmiyyəti coğrafi yaxınlığı və nisbətən təhlükəsiz dəniz yolları səbəbindən artır.
İtkin qaz təchizatını əvəz etmək üçün İtaliyanın Baş naziri Corca Meloni Əlcəzairlə daha sıx enerji əməkdaşlığı elan edib. Meloninin sözlərinə görə, ölkə hazırda İtaliyanın təbii qaz ehtiyacının 30 faizdən çoxunu ödəyir.
Nigeriya Cənubi Avropaya əsas qaz tədarükçüsü olaraq qalır: Portuqaliyanın mayeləşdirilmiş təbii qaz idxalının yarıdan çoxu Nigeriyadan gəlir.
Analitiklər hesab edirlər ki, Avropa və Afrika arasında enerji əlaqələrinin dərinləşməsi investisiya axınlarını və qitədəki iqtisadi vəziyyəti tez bir zamanda dəyişdirə bilər. Bununla belə, əsas çətinliklər - infrastruktur və təhlükəsizlik hələ də qalmaqdadır.
Mart ayında Aİ-nin xarici siyasət üzrə rəhbəri Kaya Kallas Nigeriya və Qanaya səfər edib və bu, iki bölgə arasında strateji tərəfdaşlıqda əsas mərhələ olub.
Nigeriyada o, miqrasiya ilə bağlı readmissiya müqaviləsi imzalayıb və səhiyyə, kənd təsərrüfatı, maliyyə, miqrasiya, iqlim və rəqəmsal ictimai infrastrukturu dəstəkləmək üçün 288 milyon avro ayırıb.
Qanada Kallas iki ölkə arasında Qvineya körfəzində terrorizmə qarşı mübarizə və dəniz təhlükəsizliyini əhatə edən ilk təhlükəsizlik və müdafiə tərəfdaşlığı müqaviləsini imzalayıb.
Kallas bildirib ki, "bu tərəfdaşlıq bizə həm Avropada, həm də Qanada vətəndaşlarımızın təhlükəsizliyi üçün vacib olan sahələrdə daha sıx əməkdaşlıq etməyə imkan verir". O, imzalanmış sənədi Aİ-Afrika münasibətləri tarixində görünməmiş adlandırıb.
Səfərlər və təhlükəsizlik sazişi bəzi analitiklərin fikrincə, Rusiya təbliğatı, anti-müstəmləkəçilik və cihadçı zorakılığının dayandırılmaması nəticəsində baş vermiş bir sıra çevrilişlərdən sonra Avropanın regiondakı dominantlığının zəiflədiyi bir vaxta təsadüf edir.
2020-ci ildən 2026-cı ilin əvvəllərinə qədər Mali, Burkina-Faso, Qvineya, Qabon, Niger, Qvineya-Bisau və Madaqaskarda çevrilişlər baş verib. Bu dövrdə Fransanın rəhbərlik etdiyi qüvvələrin Sahel bölgəsindən qovulması da müşahidə olunub və bu, yaxınlaradək Afrikada dominant oyunçu olan Parisin təsirini azaldıb.
Yanacaq çatışmazlığı Yohannesburq yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələrə səbəb olur.
Onilliklərdir ki, Avropa Afrika üçün əsas tərəfdaş olub, inkişafa yardım göstərir və idarəetməni formalaşdırır. Lakin, African Political Outlook-un yeni hesabatına görə, ənənəvi xarici dəstək dövrü başa çatıb.
Brüssel-Afrika Mərkəzinin prezidenti Muktar Bax qeyd edir ki, qlobal iqtisadiyyat Afrikaya doğru dəyişir, lakin Avropa siyasətçiləri uyğunlaşmaqda yavaşdırlar. "İnsanlar hələ də keçmişdə yaşayırlar. Onlar gələcəyi görmürlər", - deyə o bildirir.
AB məlumatlarına görə, 2024-cü ildə AB ilə Afrika arasında ticarət 355 milyard avro təşkil edib, AB Afrikanın əsas ticarət tərəfdaşı olaraq qalır, ardınca Çin gəlir.
Bu günə qədər Aİ Saharaaltı Afrikadakı 15 ölkə ilə altı İqtisadi Tərəfdaşlıq Sazişi və Şimali Afrika ölkələri ilə dörd Assosiasiya Sazişi imzalayıb. İstehlakçı və bazar təhlili üzrə ekspert İzabel Herbert-Kolle hesab edir ki, yeni yanaşma onun "yerli aktuallıq" adlandırdığı şeyi nəzərə almalıdır. O qeyd edib ki, "söhbət təkcə investisiyadan getmir, həm də düzgün məhsul və xidmətlərin yaradılması və sadəcə mədəniyyətlərarası mübadiləni asanlaşdırmaqdan gedir".
Rizvan CƏFƏROV,
“Azərbaycan”
jpg_1775558425.jpg)
