Texnologiyanın inkişafı ilə smartfonlar və kompüterlərlə yanaşı, qulaqlıqlar da gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Yolda, ictimai nəqliyyatda, mağazada qulaqlıqlarla musiqi dinləyən, ünsiyyət quran insanlarla rastlaşırıq. İlk baxışdan ziyansız görünən bu aksesuardan düzgün istifadə etməmək qulaq zədələnməsindən tutmuş baş ağrılarına qədər müxtəlif xəstəliklərə səbəb olaraq sağlamlığa ciddi mənfi təsir göstərir. Bu vəziyyət xüsusilə gənclər və eşitmə həssaslığı yüksək olan şəxslər üçün böyük risk yaradır.
Hazırda dünyada eşitmə qabiliyyətini itirən 1,5 milyard insan var və 2050-ci ilə qədər bu rəqəmin 2,5 milyarda çatacağı proqnozlaşdırılır. Xüsusilə son 10 ildə qulaqlıq istifadəsinin yüzdə 75 faiz artdığını ifadə edən mütəxəssislər bir neçə vacib məqama diqqət çəkirlər. Bunlardan ilki səs səviyyəsi və istifadə müddətidir. Mütəxəssislər səsin cihazın 60 faizi ilə məhdudlaşdırılmasını və 60 dəqiqədən çox yüksək səviyyədə dinlənilməməsini tövsiyə edirlər.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, 8 saat ərzində 80 desibel səs-küyə məruz qalmaq eşitmə itkisinə səbəb ola bilər. Qeyd edək ki, insan səsi normal danışıq zamanı 30, qışqıran zaman 60 desibel olur. Buna görə də 60 desibeldən yuxarı musiqi dinləmək akustik travmalar yarada bilir.
Yüksək səslə musiqi dinləmək qulaq sinirlərinə və eşitməni təmin edən qulaq hüceyrələrinə öldürücü təsir göstərir. Qulaqlığın səs şiddəti birbaşa qulaq pərdəsinə, ordan daxili qulağa və qulaq sinirinə istiqamətləndiyi üçün zərəri çox böyükdür. Davamlı və yüksək səslə musiqi dinləmə qulaqda qalıcı cingildəmə və uğultu meydana gətirir. Sinirlər zədə gördüyü üçün cingildəmə və uğultudan sonra eşitmə itkisi və karlıq meydana gələ bilər. Statistik məlumatlara görə, əgər əvvəllər karlaşma 70 yaşdan sonra müşahidə olunurdusa, indi 30-40 yaşında da insanlar bundan əziyyət çəkirlər. Səs itkiləri ilk başda fərq edilməsə də, yaş irəlilədikcə vəziyyət dəyişir və səsi tam dərk edə bilməməyə səbəb olur. Bu halda isə əvvəl qulaqlıq istifadə edən şəxs sonradan eşitmə cihazından asılı məcburiyyətində qalır.
Qulaqlıq istifadəsi zamanı gigiyenaya diqqət etmək olduqca önəmlidir. Aksesuarın uzun müddət istifadəsi xarici qulaq kanalında ifrazat yığılmasına, nəmli mühitdə infeksiya riskinin artmasına səbəb olur. Buna görə də qulaqlıqlar mütəmadi olaraq antiseptiklə təmizlənməlidir. Həkimlər qulaqiçi qulaqlıq yerinə, qulaqüstü qulaqlıqlara üstünlük verilməsini tövsiyə edirlər.
Fasiləsiz qulaqlıq istifadəsi bir sıra psixoloji problemlərə də yol aça bilir. Psixoloqların sözlərinə görə, yüksək səslə və daimi musiqi dinləmək, xüsusən də eyni mahnıya qulaq asmaq müəyyən psixoloji problemlər yaradır. Burada şüuraltı motiv ondan ibarətdir ki, insanda musiqiyə konsentrasiya yaranır və bu zaman ətrafla bütün əlaqələr kəsilir. Bu situasiyada insan xəyallarının içində, reallıqdan kənarda yaşadığına, bu an mütəmadi olaraq davam etdiyinə görə, bir müddətdən sonra reallıqla arzularını, istədiyi həyatı fərqləndirə bilmir. Bu da nəticədə onlarda aqressiya yaradır, özünə qapanmaya gətirib çıxarır. Ona görə də bu məsələdə xüsusən gənclər və yeniyetmələr diqqətli olmalıdırlar.
Mütəxəssislər gün ərzində qulaqlıqdan 1-2 saatdan artıq istifadə etməməyi məsləhət görürlər.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
