19 Noyabr 2026 10:42
324
DÜNYA
A- A+
Alimlər sonuncu homo növünü araşdırırlar – Çində mağarada “Homo erectus”a aid qalıqlar tapılıb  

Alimlər sonuncu homo növünü araşdırırlar – Çində mağarada “Homo erectus”a aid qalıqlar tapılıb  


Çinin cənubundakı iki mağarada aşkar edilmiş dişlər üzərində aparılan yeni tədqiqatlara əsasən, “Homo erectus” kimi tanınan qədim insan əcdadı hələ 184 000 il əvvəl uzun məsafələr qət edərək, sıx, örtülü yağış meşələrində yaşayıb.

Tədqiqatçıların əvvəllər yalnız “Homo sapiens”ə məxsus olduğunu düşündükləri çətin mühitdə bu sirli növün uğurla yaşaya bildiyinə dair sübutlar alimlərin “Homo erectus” haqqındakı təsəvvürlərini dəyişir. Afrikadan çıxıb qitələri keçən ilk qədim insan növü olan “Homo erectus” nəsli kəsilməzdən əvvəl təxminən 2 milyon il ərzində planetimizdə mövcud olub. Son tədqiqatlar göstərir ki, bu növ alimlərin düşündüyündən qat-qat daha ağıllı ola bilərdi.

Almaniyadakı Maks Plank Geoantropologiya İnstitutunun professoru Patrik Roberts yaydığı açıqlamada bildirib ki, “Homo sapiens”in 100 000 ilə 13 000 il əvvəl dünyanın müxtəlif yerlərindəki yağış meşələrinə uyğunlaşdığına dair anlayış getdikcə artsa da, bu, həmin mühitlərdə yaşamış başqa bir homo növünə aid əlimizdə olan ilk aydın və birbaşa sübutdur. Roberts “Nature” jurnalında dərc olunmuş və dişlərlə bağlı aparılan iki tədqiqatdan birinin həmmüəllifidir.

Avstraliyalı, çinli və avropalı tədqiqatçılardan ibarət qrup Çinin cənubundakı Quansi əyalətində – qayalı, sıldırım yamaclı təpələri, düz vadiləri və yerüstü çökəklikləri ilə seçilən əhəngdaşı karst landşaftında bir-birindən 15 kilometr məsafədə yerləşən iki mağaradan aşkar edilmiş doqquz homo dişini və heyvan qalıqlarını tədqiq ediblər.

Alimlər dişlərdəki qabarıqlıq və şırımları təhlil edərək, onlardan səkkizinin “Homo erectus” növünə aid olduğunu müəyyən ediblər. Tədqiqat qrupu, həmçinin dörd dişin mina qatından molekulyar məlumatlar əldə edib. Bu məlumatlar həmin ilin əvvəlində “Homo erectus” dişlərində aşkar edilmiş zülallarla əlaqəyə işarə edirdi. Bu növün öyrənilməsi üçün indiyədək çox az genetik material mövcud olduğundan, onun insan təkamülündəki yeri böyük bir sirr olaraq qalırdı.

Alimlər fosillərin yaşını təyin etmək üçün dişlər, eləcə də onları əhatə edən mağara çöküntüləri və mineral formasiyalar üzərində beş fərqli tarixləndirmə üsulundan istifadə ediblər. Əldə edilən nəticələr göstərib ki, “Homo erectus” nümayəndələri 324 000 ilə 184 000 il əvvəl indiki Cənubi Çin ərazisində yaşayıblar. Halbuki, həmin dövrdə bu növün artıq həmin regiondan, eləcə də dünyanın əksər digər yerlərindən yoxa çıxdığı güman edilirdi. Ən yeni “Homo erectus” fosilləri İndoneziyada aşkar edilib və onların yaşı 108 000 il hesablanır.

Komanda, həmçinin “Homo erectus”un ərazi üzrə necə hərəkət etdiyini anlamaq üçün dişlərdəki "izotoplar" kimi tanınan kimyəvi izləri tədqiq edilər. Tədqiqatçılar diş minasında yerli geologiyanı əks etdirən stronsium elementini təhlil edərək müəyyən ediblər ki, bəzi fərdlər uşaqlıq dövrlərini, yəni dişlərin formalaşdığı vaxtı meşəlik karst ərazilərində, geniş sahələr boyu hərəkət edərək keçirmiş ola bilərlər. Ehtimal ki, onlar 250 kilometrə qədər məsafə qət ediblər.

Komanda mağaralarda aşkar edilmiş doqquzuncu dişi dəqiq şəkildə müəyyən edə bilməyib. Onun forması “Homo erectus”, “Homo sapiens” və neandertallara (sonuncular təxminən 40 000 il əvvəl yoxa çıxıblar) aid dişlərdən fərqlənirdi. Həmçinin bu dişdə “Homo erectus”a aid olduğu müəyyən edilmiş dişlərdən əldə edilən zülallardakı molekulyar izlər  mövcud deyildi.

“Nature” jurnalında dərc olunan tədqiqatlardan birində qeyd olunur ki, bu iki növ təxminən eyni dövrdə eyni regionda yaşayıb. Müəlliflər bu üst-üstə düşmə halını "maraq doğuran" bir fakt kimi təsvir ediblər. Bu ilin əvvəlində dərc olunan bir araşdırmada alimlər Çində aşkar edilmiş altı ədəd “Homo erectus” dişindən qədim zülallar əldə ediblər. Bu tədqiqat “Homo erectus” ilə “Homo longi” kimi sonrakı insan növləri arasında molekulyar əlaqəni ilk dəfə üzə çıxarıb.

London Təbiət Tarixi Muzeyinə əsasən, “Homo erectus” növünə aid qalıqlar Afrika, Asiya və Avropada aşkar edilib və 1,5 milyon ildən çox bir dövrü əhatə edir. Bu, “Homo sapiens” növünün mövcud olduğu 400 000 illik müddətdən xeyli uzundur. Bu da “Homo erectus” növünü bütün insan nəsilləri arasında ən uzun müddət mövcud olmuş növə çevirir.


Əsmər QARDAŞXANOVA,

“Azərbaycan”

Digər Xəbərlər

QƏZETİN ÇAP VERSİYASI

XƏBƏR LENTİ Bütün xəbərlər

Sitrusçuluq, çayçılıq və çiyələk əkini ilə məşğul olan fermerlərin təklifləri dinlənildi  

16:22
19 Noyabr

Si Cinpin: Çin, Rusiya və ABŞ liderlərinin görüşü məhsuldar olub

16:13
19 Noyabr

Polşanın hərbi təhsil üzrə nümayəndə heyəti Azərbaycana səfər edib  

16:12
19 Noyabr

Gəncədə “Mənəvi dəyərlər” həftəsi çərçivəsində növbəti tədbir   

16:04
19 Noyabr

Belçikada iğtişaşlara qarşı yeni hərbi polis bölməsi yaradılır

16:03
19 Noyabr

Nadir genetik xəstəlik immun sisteminin gizli qüsurunu üzə çıxarıb  

16:00
19 Noyabr

Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun vətəndaşlara göstərdiyi 79 xidmətdən 78-i elektronlaşdırılıb  

15:58
19 Noyabr

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasının 34-cü ildönümü münasibətilə tədbir keçirilib  

15:07
19 Noyabr

Prezident: Azərbaycan-Vyetnam iqtisadi-ticari əlaqələri ardıcıl şəkildə inkişaf edir  

15:05
19 Noyabr

Tbilisidə baş verən partlayışda 7 nəfər itkin düşüb

15:01
19 Noyabr

“Şəki” sərhəd dəstəsinin ərazisində müasir komendantlıq binası istifadəyə verilib  

14:52
19 Noyabr

Putin Rusiya, ABŞ və Çinin münaqişələrin həllində ortaq maraqlarını qeyd edib  

14:44
19 Noyabr

Qərbi Azərbaycan İcması Tom Lantos Komissiyasını qərəzli yanaşmadan əl çəkməyə çağırıb  

14:23
19 Noyabr

Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan Cənubi Qafqazda əsas logistika və energetika habıdır  

14:16
19 Noyabr

Azərbaycan və Xüsusi Olimpiya Avropa-Avrasiya regionu arasında əməkdaşlıq müzakirə olunub  

14:13
19 Noyabr

Azərbaycan Prezidenti: Heydər Əliyev Fondu Vyetnamla humanitar münasibətlərin dərinləşməsinə fəal surətdə kömək edir

14:09
19 Noyabr

Prezident İlham Əliyev: Vyetnam biznesinin Azərbaycan iqtisadiyyatında iştirakı münasibətlərin mühüm tərkib hissəsidir  

14:08
19 Noyabr

Soltanlı kəndində daha 16 ailəyə evlərinin açarları təqdim olunub  

14:04
19 Noyabr

Azərbaycanda sabaha gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb - PROQNOZ

13:27
19 Noyabr

Prezident İlham Əliyev Vyetnam Xəbər Agentliyinə müsahibə verib 

13:27
19 Noyabr

Azərbaycan-Türkmənistan qardaşlıq münasibətləri uğurla inkişaf edir  

13:01
19 Noyabr

ÇOX OXUNANLAR

OXUCU MƏKTUBLARI

NƏŞRLƏRİMİZ

TƏQVİM / ARXİV

BAŞ REDAKTORDAN

Hamımızın Azərbaycan adlı bir Vətəni var! Qoynunda dünyaya göz açdığımız, minbir nemətindən dadıb isti qucağında boya-başa çatdığımız bu əvəzolunmaz diyar azərbaycanlı adını qürur və iftixarla daşıyan hər kəs üçün müqəddəs və ülvidir.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində zəfər çalaraq erməni işğalçılarını kapitulyasiyaya məcbur etdi, düşməni qovaraq ərazi bütövlüyünə nail oldu.
Bununla da Azərbaycan yeni inkişaf dövrünə qədəm qoydu.
Bu dövrdə dünyada mürəkkəb və ziddiyyətli proseslər davam etməkdədir!
Hələ də dünyada ədalətsizliklər mövcuddur!
Hələ də dünyada ikili standartlar var!
Hələ də dünyada güclülər zəiflərin haqqını tapdalamaq istəyir!
Odur ki, biz daima güclü olmalıyıq.
Güclü olmağın əsas şərti isə bizim birliyimizdir!
Dünyanın harasında yaşamağımızdan, hansı sahədə çalışmağımızdan asılı olmayaraq, əlbir və əlaqəli fəaliyyət göstərməyi bacarmalıyıq.
Azərbaycan naminə, onun dünyada yeri, yüksək nüfuzu uğrunda daim birlikdə mübarizə aparmalıyıq.
Yalnız bu halda anamız Azərbaycanı qoruya, yüksəldə və hamımız üçün qürur mənbəyinə çevirə bilərik.
Ulu yurdumuzun adını daşıyan "Azərbaycan" qəzeti də bu amala xidmət edir.
Əziz azərbaycanlılar! Sizi Azərbaycan naminə, övladlarımızın firavan və xoşbəxt gələcəyi uğrunda əlbir və əlaqəli fəaliyyətə çağırıram!