Nüvə silahlarına qlobal xərclər rekord həddə çatıb: Fransa beşinci yerdədir  

2025-ci ildə dünyada nüvə silahlarına ayrılan vəsait rekord səviyyəyə çataraq 119 milyard dollar olub.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Nüvə Silahlarının Ləğvi üzrə Beynəlxalq Kampaniyanın (ICAN) iyunun 9-da dərc etdiyi hesabatda bildirilir.

Hesabata əsasən, nüvə silahına malik doqquz dövlət — ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya, Fransa, Hindistan, İsrail, Pakistan və Şimali Koreya — ötən illə müqayisədə bu sahəyə ayırdıqları vəsaiti 19 faiz artıraraq ümumilikdə təxminən 119 milyard dollar xərcləyiblər.

ABŞ 69,2 milyard dollarla siyahıya böyük fərqlə liderlik edir. Çin 13,5 milyard dollarla ikinci, Böyük Britaniya 12,6 milyard dollarla üçüncü, Rusiya isə 9,5 milyard dollarla dördüncü yerdə qərarlaşıb. Fransa 7,7 milyard dollarlıq xərclə beşinci sırada yer alıb.

ICAN bildirir ki, son beş ildə nüvə silahına malik dövlətlər öz arsenallarına 470 milyard dollardan çox vəsait yatırıb. Təşkilatın ekspertlərinin fikrincə, bu tendensiya yeni və uzunmüddətli silahlanma yarışının başlanğıcından xəbər verə bilər.

Hesabatda vurğulanır ki, ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa yaxın onilliklərdə nüvə sistemlərinin modernləşdirilməsinə əlavə milyardlarla dollar vəsait ayırmağı planlaşdırır.

ICAN-ın məlumatına görə, bir sıra ölkələr artıq uzunmüddətli modernləşdirmə proqramlarının icrasına başlayıblar. ABŞ yeni “Sentinel” qitələrarası ballistik raket sistemlərinin hazırlanmasına milyardlarla dollar sərmayə yatırır. Bu raketlərin XXI əsrin sonlarından sonra da istismarda qalması nəzərdə tutulur.

Bundan əlavə, plutonium komponentlərinin istehsalının artırılması planlaşdırılır ki, bu da nüvə başlıqlarının istismar müddətini 2120-ci ilə qədər uzada bilər.

Ekspertlərin hesablamalarına görə, təkcə ABŞ 2025–2034-cü illər ərzində nüvə arsenalına təxminən 1 trilyon dollar vəsait xərcləyə bilər.

ICAN nümayəndələri bildirirlər ki, nüvə silahlarına yönəldilən bu vəsaitlər sosial proqramlara, səhiyyə sisteminə və beynəlxalq humanitar layihələrə sərf oluna bilərdi. Onlar artan hərbi xərclərlə bağlı narahatlıqlarını da ifadə ediblər.

ICAN proqramlarının direktoru və hesabatın həmmüəllifi Susi Snayderin sözlərinə görə, 2025-ci ildə nüvə arsenallarına xərclənən məbləğ BMT-nin 32 illik fəaliyyət büdcəsini maliyyələşdirmək üçün kifayət edərdi. O əlavə edib ki, nüvə silahlarına bir günlük qlobal xərclər belə iki milyondan çox insanın ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına imkan verə bilərdi.

Nüvə silahına malik dövlətlər isə bu investisiyaları milli təhlükəsizliyin və strateji çəkindirmə siyasətinin ayrılmaz hissəsi kimi qiymətləndirirlər. Onların fikrincə, mövcud beynəlxalq təhlükəsizlik mühiti nüvə potensialının saxlanılmasını və modernləşdirilməsini zəruri edir.

Bununla belə, silahsızlanma tərəfdarları hesab edirlər ki, hərbi xərclərin artması beynəlxalq sabitliyi möhkəmləndirmək əvəzinə yeni silahlanma yarışını sürətləndirə, qlobal təhlükəsizlik risklərini artıra və dünyanı daha təhlükəli mərhələyə sürükləyə bilər.