AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun Antik dövr və Alban arxeologiyası şöbəsinin müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Natiq Alışovun rəhbəri olduğu “Qafqaz Albaniyasının maddi mədəni irsinin arxeoloji tədqiqi” ekspedisiyası Qazax, Ağstafa, Gədəbəy, Daşkəsən, Tovuz, Qax, Göygöl, Şəmkir, Zaqatala, Balakən, Şəki, İsmayıllı, Oğuz, Qəbələ, Şabran, Ağdərə, Tərtər, Bərdə, Ağdam, Kəlbəcər, Laçın, Füzuli, Qubadlı, Zəngilan, Xocalı, Xankəndi, Cəbrayıl və Xocavənd rayonları ərazilərində yerləşən Qafqaz Albaniyasının mülki və dini irsinin tədqiqi istiqamətində arxeoloji kəşfiyyat və çöl-tədqiqatları aparmaqdadır.
Bu barədə AZƏRTAC-a Arxeologiya və Antropologiya İnstitutundan məlumat verilib.
Bildirilib ki, ekspedisiya tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərzilərdən Xocavənd, Kəlbəcər və Ağdərə rayonlarında elmi tədqiqat işləri aparılıb. Xocavənd rayonu “Tuğ” Dövlət-Tarix Memarlıq və Təbiət qoruğunda yerləşən alban knyazlarına məxsus saray kompleksində və qoruq ərazisindəki bir, iki, üç nefli alban xristian abidələrində arxeoloji tədqiqat işləri təşkil olunub. Araşdırmalar nəticəsində Tuğ qoruğu ərazisi paleolit dövründən müasir günümüzə qədər özünə məxsus inkişaf yoluna malik olmaqla formalaşan mövcud mədəni təbəqənin qalınlığının 5 metr olduğu müəyyənləşdirilib. Arxeoloji tədqiqatlarla yanaşı Xocavənd rayonu ərazisində yerləşən Çinarlı, Hadrut və Hünərli kilsələrində arxeoloji çöl-kəşfiyyat qazıntıları aparılıb. Elmi tədqiqatlar nəticəsində alban mədəniyyəti üçün xarakterik çoxlu sayda maddi mədəniyyət nümunələri qeydə alınıb.
İşğal dönəmində Alban xristian irsinin saxtalaşdırılması faktlarının araşdırılması istiqamətində Xocavənd rayonu ərazisində yerləşən Amaras, Kəlbəcər, rayonu ərazisində yerləşən Xudavəng və Ağdərə rayonu ərazisində alban katolikoslarının son iqamətgahı olan Gəncəsər monastr kompleksinə baxış keçirilib. Aparılan arxeoloji tədqiqatlar müasir texnologiyanın tətbiqi ilə təşkil edilərək həyata keçirilib. Dron texnologiyasının verdiyi imkanlardan maksimum istifadə edilməklə video və plan foto materiallar əldə edilib. Tarixi dövrləşmənin dəqiqləşdirilməsi istiqamətində antropoloji və bioloji materiallardan radiokarbon analizlərin aparılması istiqamətində nümunələr götürülüb.
