11 Noyabr 2026 17:51
1079
DÜNYA
A- A+
İldırım çaxmaları niyə artır?

İldırım çaxmaları niyə artır?


Məlumatlara əsasən, dünya üzrə hər saniyədə orta hesabla 60 ildırım çaxır. Onlardan bəzilərinin uzunluğu 800 km-dən çox olur. Hər bir ildırım çaxması yeddi giqajuladək enerji – 1,67 ton trotilə (TNT) bərabər miqdarda enerji buraxa bilir. Bu proses ətrafdakı havanı bir anlıq təxminən 30000°C-yə qədər qızdırır ki, bu da Günəş səthinin temperaturundan beş dəfə yüksəkdir. Enerjinin bu cür davamlı boşalması Yerin elektrik sahəsinin və ionosferin tənzimlənməsində həyati rol oynayır. İldırımlar atmosferdəki azot molekullarını parçalayıb bitkilər üçün əlçatan etməklə azot dövranına təkan verir, ozonun əmələ gəlməsinə kömək edir və metan kimi istixana qazlarının parçalanmasına şərait yaradır. Həmçinin bu hadisə planetimizdəki meşələrin və otlaqların ekologiyasını formalaşdıran yanğın dövrlərinin əsasını təşkil edir.

Lakin planet qızdıqca təkcə ildırımın bu sistemlərdəki rolu deyil, elə ildırımın özü də dəyişə bilər. Bunun nəticələri isə ağır ola bilər. İyul ayında 48 mindən çox ildırım çaxması Kanada və ABŞ-nin şimal-qərbində genişmiqyaslı meşə yanğınlarına səbəb olub. Nəticədə evlər məhv olub, Şimali Amerika şəhərlərinin üzərini isə qalın tüstü örtüyü bürüyüb. Ötən yay Böyük Britaniyada müşahidə olunan anomal istilər zamanı bir gün ərzində İngiltərənin cənub-şərqinə təxminən 30 min ildırım düşüb.

Hazırda dünyada hər il təxminən 240 min insan ildırım vurması nəticəsində zərər çəkir ki, bu da təxminən 24 min nəfərin ölümü ilə nəticələnir. Təkcə Avstraliyada ildırım hər il 5-10 nəfərin ölümünə, təxminən 100 nəfərin isə xəsarət almasına səbəb olur.

Qeyd olunub ki, elektrik boşalmalarının 80%-dən çoxu quru ərazilərdə baş verir. İldırımların paylanması fəsillərə görə dəyişsə də, onlar əsasən Mərkəzi Afrikada, Cənubi Amerikanın bəzi hissələrində və Himalay dağlarında cəmləşir. Dünyada ildırımın ən çox düşdüyü yer Venesuelada, Bari xalqının dilində "İldırım evi" mənasını verən Katatumbo (Catatumbo) bölgəsidir. Burada Marakaybo gölü üzərindən əsən isti və rütubətli hava kütlələri And dağlarının hündür silsilələri ilə toqquşur və nəticədə il ərzində 140-160 gecə ərzində güclü ildırımlı fırtınalar yarana bilir. Əksinə, qütb bölgələrində ildırım hadisələrinə çox nadir hallarda rast gəlinir.

İqlim böhranı atmosferi qızdırdıqca ildırım aktivliyinin artacağı düşünülür. İsti atmosfer daha çox su buxarını saxlayır və əlavə istilik ildırım buludları içərisində dərin konveksiyanı hərəkətə gətirmək üçün daha çox enerji təmin edir. Lakin reallıq daha mürəkkəbdir.

İldırım tədqiqatlarının son icmalında proqnozların qlobal istiləşmənin hər dərəcəsi üçün ildırımın 11% azalmasından 44% artmasına qədər dəyişdiyi, bütün proqnozlar üzrə orta artımın hər dərəcə üçün 7,5% olduğu aşkar edilib.

 Əsmər QARDAŞXANOVA,

“Azərbaycan”

Digər Xəbərlər

QƏZETİN ÇAP VERSİYASI

XƏBƏR LENTİ Bütün xəbərlər

Azərbaycan-Vyetnam əlaqələri yüksələn xətlə inkişaf edir

13:46
22 Noyabr

Livan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri General Jozef Auna  

12:50
22 Noyabr

Azərbaycanda sabaha gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb

12:28
22 Noyabr

Zəfər və inkişaf yolunun siyasi avanqardı: Yeni Azərbaycan Partiyası

10:57
22 Noyabr

Gəncədə YAP-ın yaradılmasının 34-cü ildönümü qeyd olunub

10:43
22 Noyabr

Azərbaycan-Vyetnam əlaqələri yeni mərhələdə

10:34
22 Noyabr

Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama səfəri ilə bağlı daha bir videoçarx paylaşılıb VİDEO

23:39
21 Noyabr

Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

22:13
21 Noyabr

Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb

21:56
21 Noyabr

ABŞ Milada qədər Ukrayna və Rusiya arasında yeni sülh danışıqları təşkil etməyi planlaşdırır  

19:36
21 Noyabr

Yeni Dehlidə Azərbaycan-Nepal mədəni əməkdaşlığı müzakirə olunub  

18:21
21 Noyabr

Adil Kərimli Hindistanın mədəniyyət və turizm naziri ilə görüşüb  

17:31
21 Noyabr

Volodimir Zelenski: Rusiya Ukraynanın körpülərinə yüzdən çox hücum edib  

17:22
21 Noyabr

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

16:38
21 Noyabr

Bakıda Kəlağayı Festivalının açılışı olub 

15:43
21 Noyabr

Azərbaycanın və Vyetnamın birinci xanımları Hanoyda İrs Evində olublar

15:31
21 Noyabr

Prezident: Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq 

15:03
21 Noyabr

Prezident İlham Əliyev: Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır 

14:59
21 Noyabr

Vyetnam Prezidenti: Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq 

14:53
21 Noyabr

To Lam: Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur VİDEO  

14:51
21 Noyabr

Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib

14:47
21 Noyabr

ÇOX OXUNANLAR

OXUCU MƏKTUBLARI

NƏŞRLƏRİMİZ

TƏQVİM / ARXİV

BAŞ REDAKTORDAN

Hamımızın Azərbaycan adlı bir Vətəni var! Qoynunda dünyaya göz açdığımız, minbir nemətindən dadıb isti qucağında boya-başa çatdığımız bu əvəzolunmaz diyar azərbaycanlı adını qürur və iftixarla daşıyan hər kəs üçün müqəddəs və ülvidir.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində zəfər çalaraq erməni işğalçılarını kapitulyasiyaya məcbur etdi, düşməni qovaraq ərazi bütövlüyünə nail oldu.
Bununla da Azərbaycan yeni inkişaf dövrünə qədəm qoydu.
Bu dövrdə dünyada mürəkkəb və ziddiyyətli proseslər davam etməkdədir!
Hələ də dünyada ədalətsizliklər mövcuddur!
Hələ də dünyada ikili standartlar var!
Hələ də dünyada güclülər zəiflərin haqqını tapdalamaq istəyir!
Odur ki, biz daima güclü olmalıyıq.
Güclü olmağın əsas şərti isə bizim birliyimizdir!
Dünyanın harasında yaşamağımızdan, hansı sahədə çalışmağımızdan asılı olmayaraq, əlbir və əlaqəli fəaliyyət göstərməyi bacarmalıyıq.
Azərbaycan naminə, onun dünyada yeri, yüksək nüfuzu uğrunda daim birlikdə mübarizə aparmalıyıq.
Yalnız bu halda anamız Azərbaycanı qoruya, yüksəldə və hamımız üçün qürur mənbəyinə çevirə bilərik.
Ulu yurdumuzun adını daşıyan "Azərbaycan" qəzeti də bu amala xidmət edir.
Əziz azərbaycanlılar! Sizi Azərbaycan naminə, övladlarımızın firavan və xoşbəxt gələcəyi uğrunda əlbir və əlaqəli fəaliyyətə çağırıram!