Önəmli olan insanın ruhunun gözəlliyidir
İnsan ömrü doğumla başlayır və zamanla bir çox mərhələdən keçərək davam edir. Yaşlanmaq da bunlardan biridir. Bunu açıq deməsək, bəzən fərqinə varmasaq da istisnasız olaraq hamı qocalmaqdan qorxur. Yaşın artması yalnız fiziki dəyişiklik demək deyil, eyni zamanda insana zəngin təcrübə, həyat bilgisi verir və müdriklik bəxş edir.
Yaşlanmaq bioloji baxımdan qaçılmaz, lakin psixoloji və sosial cəhətdən idarə oluna bilən bir prosesdir. Qocalmaqdan qorxmaq əvəzinə, onu anlayışla, müdrikliklə və minnətdarlıqla qarşılamaq, onun sadəcə bir mərhələdən digərinə keçid olduğunu dərk etmək daha faydalıdır. Aktiv həyat tərzi, davamlı öyrənmə və sosial əlaqələrin qorunması yaşlanmanın mənfi təsirlərini azaldaraq daha uzun və keyfiyyətli ömür təmin edə bilər.
Yaşlanmaq qorxusu, əsasən, bir neçə səbəblə əlaqədardır. Bunun ilki sağlamlıqla bağlı narahatlıqlardır. İnsanlar yaşlandıqca sağlamlıq problemlərinin artacağından ehtiyat edirlər. Digər səbəb isə tənhalıq qorxusudur. Yaşlandıqca sosial çevrənin daralması və yaxınların itirilməsi insanları narahat edə bilər. Cəmiyyətdəki stereotiplər də önəmli faktordur. Belə ki, bəzən yaşlılıq fəaliyyətsizliklə eyniləşdirilir.
Bədəndəki dəyişikliklər, gücün azalması və bəzi imkanların məhdudlaşması insanı psixoloji baxımdan çətinliyə sala bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu qorxular çox zaman real vəziyyətdən daha çox zehni çərçivələrlə bağlıdır. Bəs yaşlanma necə qəbul edilməlidir? İlk olaraq reallığı inkar etmək əvəzinə, bu dəyişiklikləri təbii bir proses kimi qəbul etmək və buna uyğun yaşamaq lazımdır. Bu, insanın daxili rahatlığını artırır. Özümüzə qarşı dürüst olmaq və bədənimizin bizə nə demək istədiyini dinləmək çox vacibdir. Yaşlandıqca görünüşümüz, enerjimiz və imkanlarımız dəyişə bilər. Ancaq özümüzə qarşı mərhəmətli və anlayışlı olmaq, hər yaşın öz gözəlliyini görmək həyat keyfiyyətini yüksəldə bilər. Keçmişə yox, bu günə və gələcəyə fokuslanmaq daxili gücü artırır.
Yaş artdıqca insanın həyatdan gözləntiləri dəyişir. Bu dövrdə daha çox mənəvi dəyərlərə, ailəyə, dostluğa və daxili sakitliyə önəm verilir. Gənclik enerjisindən çox, təcrübə, müdriklik və sabitlik ön plana çıxır. Bu isə yaşlılıq dövrünü zənginləşdirir.
Sağlam həyat tərzi, düzgün qidalanma, idmanla məşğul olmaq, gəzinti, yeni hobbilər tapmaq, könüllü işlərdə iştirak etmək insanı həyatla daha möhkəm bağlayır, yaşlanma prosesini fiziki və emosional baxımdan ləngidir. Yaxınlarla münasibətləri qorumaq, sosial mühitdən təcrid olunmamaq psixoloji baxımdan olduqca mühümdür.
Mütəmadi fiziki fəaliyyət yaşlılıq dövründə əzələ kütləsinin və sümük sıxlığının qorunmasına kömək edir, ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını alır, şəkər və təzyiq kimi xroniki xəstəliklərdən uzaqlaşdırır. Gündə 30 dəqiqə gəzinti, həftədə 2-3 dəfə yüngül gimnastika və ya yoqa, əzələ gücləndirici məşqlər etmək sağlamlıq üçün vacibdir.
Zehni sağlamlıq da fiziki sağlamlıq qədər vacibdir. Yaddaş, diqqət və öyrənmə qabiliyyəti zamanla zəifləyə bilər, lakin kitab oxumaq, dil öyrənmək, krossvord və məntiq tapmacaları həll etmək kimi beyin məşqləri bu prosesi ləngidir. Altsheymer və demensiya kimi xəstəliklərin qarşısının alınmasında da zehni aktivliyin rolu sübut olunub.
Yaş artdıqca orqanizmin qida ehtiyacları dəyişir. Daha az kalori, amma daha çox vitamin, lif və zülal ehtiyacı yaranır. Antioksidantlarla zəngin tərəvəz və meyvələrin, keyfiyyətli zülal mənbəyi olan balıq və toyuq ətinin, sümük sağlamlığı üçün süd məhsullarının gündəlik rasiona daxil edilməsi vacibdir. Xüsusilə işlənməmiş qidaların istehlakı tövsiyə edilir. Çünki qida nə qədər çox işlənmişdirsə, bağırsaqlar tərəfindən bir o qədər tez sovrulur və qana bir o qədər tez qarışır. Yaşlandıqca susuzluq hissi azalır, odur ki, gündəlik 1.5-2 litr su içilməlidir.
Əslində, sağlam yaşlanmaq üçün tək bir formul yoxdur. Bu, fiziki, zehni, emosional və sosial baxımdan balanslı bir həyat tərzi qurmaqla mümkündür. Həyatı hər mərhələsində sevmək və dəyərləndirmək lazımdır. Unutmamalıyıq ki, yaş, sadəcə, bir rəqəmdir, önəmli olan ruhun yaşı, gözəlliyidir.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
