Qlobal neft tələbatının təxminən 70%-i, yəni, gündə 100 milyon bareldən çoxu Malakka boğazı və Hörmüz boğazı kimi strateji dəniz yolları, eləcə də alternativ gəmiçilik marşrutu olan Cənubi Afrikanın Ümid burnu ətrafından nəql olunur. ABŞ və İsrailin İrana birgə hücumlarından sonra Tehranın su yolundan keçən gəmiləri hədəf almağa başlaması ilə Hörmüz boğazında kommersiya daşınması kəskin şəkildə azalıb. Bu marşrutlar beynəlxalq ticarətdə mühüm rol oynayan qlobal dəniz yolları boyunca dar keçidlər olan dəniz tıxacları kimi tanınır. Bu dəhlizlərdən böyük həcmdə xam neft, neft məhsulları, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və digər mallar keçir. Bu tıxaclardakı fasilələr təchizat gecikmələrinə, yükdaşımalarının daha yüksək maliyyətinə və qlobal qiymətlərin artmasına səbəb ola bilər. Bəzi fasilələr alternativ marşrutlar vasitəsilə azaldıla bilsə də, Hörmüz boğazı kimi tıxacların əvəzediciləri məhduddur ki, bu da qlobal enerji bazarının onlardan güclü asılılığını vurğulayır.
AZƏRTAC Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) və ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası (EIA) tərəfindən təqdim edilən məlumatlara istinadla xəbər verir ki, 2025-ci ilin birinci yarısında qlobal neft tələbatı orta hesabla gündə təxminən 104 milyon barel təşkil edib. Bu həcmin təxminən 80 milyon bareli dəniz yolu ilə nəql olunub. Qlobal neft tələbatının təxminən 70%-i və dəniz yolu ilə neft ticarətinin 90%-dən çoxu tanker daşımaları üçün alternativ marşrut kimi xidmət edən Ümid Burnu ilə yanaşı, dünyanın yeddi əsas dəniz boğazından keçir.
Malakka boğazı: dünyanın ən böyük neft tranziti boğazı
Hind okeanını Sakit Okeanla birləşdirən Malakka boğazı Yaxın Şərq neft təchizatçıları ilə Asiya bazarları arasında ən qısa dəniz yoludur. 2025-ci ilin birinci yarısında boğazdan gündə təxminən 23,2 milyon barel neft keçib. Bu, qlobal neft tələbatının təxminən 22%-ni və dəniz yolu ilə neft ticarətinin 29%-ni təşkil edib və Malakka dünyanın ən böyük neft tranzit boğazına çevrilib. Boğazdan daşınan neftin 70%-dən çoxu xam neft, qalan hissəsi isə emal olunmuş neft məhsullarından ibarətdir. Malakkadan daşınan neftin böyük bir hissəsi Yaxın Şərqdən Şərqi Asiyaya daşınır və 2025-ci ilin birinci yarısında boğazdan keçən idxalın təxminən 48%-i Çinin payına düşüb. ABŞ, həmçinin bu marşrut vasitəsilə neft ticarəti aparır və onun həcmi gündə təxminən 1 milyon barelə çatır.
Hörmüz boğazı: Körfəz neftinin keçidi
Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəbistan dənizi ilə birləşdirən Hörmüz boğazı dünyanın ən strateji əhəmiyyətli enerji dayaq nöqtələrindən biridir. Keçən ilin birinci yarısında bu boğazdan neft axını gündə orta hesabla 20,9 milyon barel təşkil edib. Bu həcm qlobal neft istehlakının təxminən 20%-ni və dəniz neft ticarətinin təxminən dörddəbirini təşkil edib. Gündə təxminən 5,5 milyon barel neft daşınması emal olunmuş neft məhsullarından ibarət olub ki, bu da Körfəz bölgəsinin dizel və reaktiv yanacaq kimi yanacaqların əsas ixracatçısı kimi rolunu vurğulayır. Hörmüzdən keçən neftin təxminən 80%-i Asiya bazarlarına göndərilir. ABŞ ötən ilin birinci yarısında Hörmüz boğazı vasitəsilə Fars körfəzi ölkələrindən gündə təxminən 400.000 barel xam neft və neft məhsulları idxal edib ki, bu da Amerikanın xam neft və kondensat idxalının təxminən 7%-ni təşkil edir.
Babül-Məndəb boğazı və Süveyş kanalı
Ərəbistan yarımadası ilə Afrika arasında yerləşən Babül-Məndəb boğazı Qırmızı dənizi Ədən körfəzi və Hind okeanı ilə birləşdirir. Misirin şimalında Süveyş kanalının tikintisi ilə Babül-Məndəb Aralıq dənizini Asiya ilə birləşdirən əsas dəniz dəhlizinin bir hissəsinə çevrilib və bu da Körfəz nefti və təbii qaz daşımalarının Avropa bazarlarına çatmasına imkan verib.
2025-ci ilin birinci yarısında Süveyş kanalı vasitəsilə gündə orta hesabla 4,9 milyon barel, Babül-Məndəb boğazı ilə isə gündə 4,2 milyon barel neft daşınması həyata keçirilib.
Danimarka və Türkiyə boğazları
Baltik dənizini Şimal dənizi ilə birləşdirən Danimarka boğazları ilə 2025-ci ilin birinci yarısında gündə təxminən 4,9 milyon barel xam neft və neft məhsulları daşınıb. 2022-ci ildə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən və sonrakı Avropa Birliyinin Rusiya neftinə qarşı sanksiyalarından əvvəl Danimarka boğazları Rusiyanın Avropaya dəniz nefti ixracında böyük rol oynayıb.
Türkiyənin Bosfor və Dardanel boğazları isə Qara dənizi Aralıq dənizi ilə birləşdirir və dünyanın ən çətin su yollarından biri hesab olunur. Hər il təxminən 50.000 gəmi Türkiyə boğazlarından keçir. Keçən ilin birinci yarısında Türkiyə boğazlarından gündə təxminən 3,7 milyon barel xam neft və neft məhsulları keçib ki, bu da qlobal dəniz neft ticarətinin təxminən 5%-ni təşkil edib.
Panama kanalı
Sakit okeanı Karib dənizi və Atlantik okeanı ilə birləşdirən Panama kanalı ilə gündə təxminən 2,3 milyon barel xam neft və neft məhsulları daşınır. Bu həcmin gündə təxminən 2,2 milyon bareli emal olunmuş neft məhsullarından ibarətdir. Emal olunmuş yanacaqlar və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tez-tez kanalın şlüzlərində hərəkət edə bilən kiçik gəmilərdə daşındığı üçün Panama kanalı bu mallar üçün vacib bir marşrut olaraq qalır.
Ümid burnu: alternativ marşrut
Cənubi Afrikanın cənub ucundakı Ümid burnu neft tankerləri və mayeləşdirilmiş təbii qaz daşımaları üçün mühüm alternativ marşruta çevrilib.
2023-cü ilin sonlarında Qırmızı dənizdə husilərin kommersiya gəmilərinə hücumlarından sonra bir çox gəmi Süveyş kanalından və Babül-Məndəb dəhlizindən buraya doğru istiqamətini dəyişib. Nəticədə Ümid burnu ətrafında daşınan neftin həcmi 2025-ci ilin birinci yarısında 45%-dən çox artaraq gündə təxminən 9,1 milyon barelə çatıb. Lakin gəmilərin Ümid burnu ətrafında naviqasiyası onların Ədən körfəzi, Babül-Məndəb boğazı və Süveyş kanalını keçməsi səbəbindən səyahət müddətini və daşıma xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
jpg_1773140037.jpg)
