NASA-nın “Curiosity” roveri Marsda indiyədək aşkarlanmış ən müxtəlif üzvi molekullar qrupunu müəyyən edib. Bu tapıntı Qırmızı Planetin keçmişdə yaşayış üçün yararlı ola biləcəyinə dair güclü dəlillər təqdim edir. “Curiosity” roverinin aşkarladığı bu dəstə Marsda əvvəllər heç vaxt qeydə alınmamış yeddi yeni birləşmə daxildir. “CNN International”ın məlumatına görə, karbon tərkibli bu maddələr Yer üzündə həyatın yaranmasına imkan verən fundamental kimyəvi tikinti blokları ilə oxşar xüsusiyyətlər daşıyır.
Araşdırma Marsda ilk dəfə tətbiq edilən yeni eksperiment əsasında aparılıb. Rover qaya nümunəsi toplayaraq onu kimyəvi məhlulda həll edib və tərkibini analiz edib. Tədqiqat qrupu müəyyən edib ki, qayada aşkarlanan üzvi molekullar Marsda təxminən 3,5 milyard il qorunub saxlanıla bilər. Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Florida Universitetinin professoru Dr. Emi Vilyams bu nəticələrin əhəmiyyətini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, sərt radiasiya şəraitinə baxmayaraq, mürəkkəb üzvi maddələrin Marsda geoloji zaman miqyasında qorunması təsdiqlənib. Bu isə planetdə yaşayış üçün əlverişli mühit axtarışını daha da gücləndirir.
Yeni tapıntılar “Curiosity”nin üzvi birləşmələrlə bağlı əvvəlki kəşflərini tamamlayır və Marsın indiki donmuş səhra görünüşündən fərqli olaraq, milyardlarla il əvvəl yaşana bilən bir planet ola biləcəyi fikrini gücləndirir. Araşdırma bu molekulların qədim həyatın birbaşa izi olduğunu qəti şəkildə təsdiqləmir. Alimlər hesab edirlər ki, bu maddələr Marsa meteoritlərlə daşına və ya geoloji proseslər nəticəsində yarana bilər. Bununla belə, nəticələr Marsdan Yerə qaya nümunələrinin gətirilməsinin vacibliyini bir daha göstərir.
“Curiosity” roveri 2012-ci ildə Gale kraterinə eniş edib və o vaxtdan etibarən Marsın keçmişdə yaşayış üçün yararlı olub-olmadığını araşdırır. Aparat illər ərzində Şarp dağına qalxaraq gil mineralları ilə zəngin təbəqələrə çatıb. Bu gil qatları üzvi molekulları qorumaq qabiliyyətinə görə xüsusi maraq doğurur. Onlar həmçinin Marsda bir zamanlar suyun mövcud olduğunu, sonra yoxa çıxdığını və yenidən ortaya çıxdığını göstərir.
2020-ci ildə “Curiosity” burada gil mineralları olan qumdaşı nümunəsini qazaraq üyüdüb və SAM (Marsda Nümunə Analizi) cihazı vasitəsilə tədqiq edib. Bu cihaz nümunələri qızdıraraq ayrılan qazları analiz edir və Marsın üzvi kimyası ilə bağlı mühüm məlumatlar verir. Tədqiqat zamanı azot tərkibli halqa strukturları da daxil olmaqla 21 fərqli karbon əsaslı molekul müəyyən olunub. Bu strukturlar RNT və DNT-nin ilkin sələfləri hesab edilir.
Professor Vilyams bildirib ki, bu cür birləşmələr daha mürəkkəb molekulların yaranması üçün əsas rol oynaya bilər və onlar indiyədək nə Mars səthində, nə də Mars meteoritlərində müşahidə olunmayıb. Nəticələr həmçinin meteoritlərdə tez-tez rast gəlinən karbon və kükürd tərkibli benzotiofen molekulunun da mövcudluğunu ortaya qoyub. Alimlərin fikrincə, Marsa düşən meteoritlərin daşıdığı bu materiallar, Yer üzündə olduğu kimi, həyatın təməl daşlarının formalaşmasına töhfə vermiş ola bilər.
Bu ehtimalı yoxlamaq üçün tədqiqatçılar Murchison meteoriti üzərində laboratoriya təcrübələri aparıblar və nəticələr Marsda aşkarlanan maddələrlə güclü oxşarlıq göstərib.
Ülkər XASPOLADOVA,
“Azərbaycan”
