Ermənistan kənar qüvvələrin bölgəyə yerləşməsinin risklərini nəzərə almalıdır
Avropa İttifaqı ölkələrinin səfirləri Brüsseldə Ermənistana yeni mülki missiyanın göndərilməsi barədə qərar qəbul ediblər. Qərar gələn həftə Aİ xarici işlər nazirlərinin iclasında təsdiqlənəcək. Yeni Aİ missiyasının iki il müddətinə Ermənistanda yerləşdirilməsi, 20-30 beynəlxalq əməkdaşdan ibarət olması və "Avropa İttifaqının tərəfdaşlıq missiyası" adı altında fəaliyyət göstərməsi planlaşdırılır.
İkinci missiyanın məqsəd və fəaliyyət istiqamətləri də açıqlanıb. Missiya Ermənistanın hibrid təhdidlərə qarşı dayanıqlılığını gücləndirməli, nazirliklərə və təhlükəsizlik qurumlarına strateji və praktiki məsləhət və dəstək verməlidir. Bu məsləhətlər siyasətlərin hazırlanması, xarici informasiya manipulyasiyalarının aşkar edilməsi və qarşısının alınması, kibertəhlükələr, eləcə də qanunsuz maliyyə axınları ilə bağlı olacaq. Missiya həmçinin təhlükəsizlik sahəsində imkanların inkişafı üçün Ermənistana nə lazım olduğunu qiymətləndirəcək.
Avropa rəsmilərinin təqdim etdiyi sənəddə diqqətçəkən məqamlardan biri qarşıdakı siyasi proseslərlə bağlıdır. Sənəddə vurğulanıb ki, iyunda Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri, ondan sonrakı yerli seçkilər və mümkün konstitusiya referendumu ölkənin daxili sabitliyi və regional sülh üçün ciddi sınaq olacaq. Seçkilər ərəfəsində kiberhücumlar və dezinformasiya kampaniyaları ehtimalı yüksəkdir. Aİ-nin dəstəyi bu təhdidləri texniki baxımdan neytrallaşdıra bilər. Bu missiya İrəvan üçün bir növ "təhlükəsizlik sığortası" rolunu oynayır.
Yeni missiyanın əsas məqsədlərindən biri də kənar güclərin bölgədəki destabilləşdirici fəaliyyətləri azaltmaq və neytrallaşdırmaqdır. Bu, Aİ-nin Cənubi Qafqazda geosiyasi mövqelərini gücləndirmək niyyətindən xəbər verir. Analitiklər hesab edirlər ki, Aİ-nin Ermənistana göndərdiyi ikiillik missiya Rusiya ilə Ermənistan arasında münasibətlərin daha da pisləşməsinə xidmət edəcək.
Missiyanın seçki ərəfəsində gəlişi Aİ-nin Ermənistanın hazırkı siyasi kursunu qorumaq istəyindən xəbər verir. İrəvanın Moskva ilə gərgin münasibətlər fonunda ölkənin təhlükəsizlik sektorunu Aİ ekspertlərinə açması Rusiyadan asılılığı azaltmaq məqsədini daşıyır. Aİ isə bu missiya ilə Moskvanı bölgədən sıxışdırıb çıxartmağı və Ermənistanın Qərbə inteqrasiya yolunda qarşılaşa biləcəyi hibrid müdaxilələrin qarşısını almağı hədəfləyir. Bunun Rusiya-Ermənisan arasında iqtisadi və siyasi qarşıdurmaya yol aça biləcəyi deyilir.
Qeyd edək ki, Aİ-nin birinci missiyası Ermənistana 2023-cü ilin fevralında gəlib. Həmin missiya Ermənistanın Azərbaycanla sərhəd bölgələrində patrul aparır. Bir neçə dəfə say tərkibi və fəaliyyət müddəti uzadılan ilk missiyanın 2027-ci il fevralın 19-dək Ermənistanda qalması nəzərdə tutulur.
Rəsmi Bakı Ermənistan ərazisində Aİ missiyasının yerləşdirilməsini hər zaman kəskin tənqid edib və haqlı olaraq "mülki müşahidəçi"lərin fəaliyyətini və onların bölgədəki rolunu sual altına alıb. Xatırladaq ki, sülh prosesi çərçivəsində Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhəddə kənar qüvvələrin yerləşdirilməməsi ilə bağlı prinsip razılaşdırılmışdı. Aİ və İrəvan ikinci missiyanın əvvəlkindən fərqləndiyini, daha çox daxili təhlükəsizlik və hibrid təhdidlərə fokuslanacağını iddia edir. İddia olunur ki, ikinci missiya sərhəddə "binokl"la müşahidə aparmaq və kəşfiyyat məlumatları toplamaqla məşğul olmayacaq və Ermənistanın dövlət strukturları ilə işləyəcək.
Lakin siyasi şərhçilər istənilən halda regiona kənar güclərin gətirilməsini sabitliyə xidmət etməyən amil kimi qiymətləndirirlər. Hansısa üçüncü tərəfin bölgədəki hərbi-siyasi aktivliyinin artması regionda kənar qüvvələrin olmaması prinsipi ilə ziddiyyət təşkil edir. Missiyanın fəaliyyətə başlaması regionda "mülki müşahidə" formatından "təhlükəsizlik tərəfdaşlığı" formatına keçid deməkdir ki, bu da Cənubi Qafqazı böyük güclərin rəqabət meydanına çevirmək riskini artırır. Əgər missiya Ermənistanı sülh müqaviləsindən yayındırmaq üçün bir vasitəyə çevrilərsə, sabitliyə yox, gərginliyə xidmət edəcək. Bu prosesin regional sabitliyə töhfə verəcəyi, yoxsa maneələr yaradacağı yaxın aylarda bəlli olacaq.
Ümumən, Avropa İttifaqının bu addımı Ermənistan üçün "təhlükəsizlik çətiri" vədi versə də, Cənubi Qafqazın ümumi təhlükəsizliyi baxımından suallar doğurur. Regionun gələcəyinin böyük güclərin geosiyasi maraqları ilə deyil, bölgə ölkələrinin qarşılıqlı etimadı ilə formalaşacağı reallığı hələ də ən aktual məsələ olaraq qalır.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
