20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixinin qanlı və unudulmaz səhifələrindən biridir. 1990-cı ilin bu qara günündə xalqımız öz azadlıq və müstəqillik arzusu uğrunda böyük itkilər verdi. Qərənfil gülü isə həmin faciənin həm şahidi, həm də şəhidi oldu. Üstəlik də qəhrəmanlığın, şücaətin və vətən sevgisinin simvoluna çevrildi.
O gündən sonra xalqın dəyərləri də fərqli məna qazandı. Xüsusilə də qərənfil gülü sevincin simvolu olmaqdan çıxdı, kədərin, hüznün, itkinin və şəhid qanının rəmzinə çevrildi. Bu gün Şəhidlər xiyabanından səssiz boylanan hər qərənfil 20 Yanvarın hüznünü və xalqın sarsılmaz iradəsini göz önünə gətirir. Azərbaycan xalqının qanla yazılmış tarixini xatırladır və şəhidlərin əbədi xatirəsini yaşadır.
Vaxt var idi qərənfil gülləri dünyanın ən yaxşı çiçəkləri sayılırdı. Bir ədəd qərənfillə bir "işi aşırmaq" olurdu. Bir dəstə qərənfil bir ömürlük səadət, xoşbəxtlik rəmzinin göstəricisinə çevrilir, iki gəncin həyatını dəyişir, iki ürəyin birlikdə döyünməsinə stimul verirdi. Bu o vaxtlar idi ki, qərənfil gülü SSRİ məkanında Azərbaycan brendi idi. O qədər əziz, o qədər sevimli idi ki, insan onun rəngi, zərifliyi, gözəlliyi qarşısında heyran olurdu.
Amma gün gəldi, qərənfil sevgi rəmzi olmaqdan çıxdı. Bu sevgili çiçək qana boyandı, hüzn onun "qəlbinə" çökdü, qəm-kədər rəngini soldurdu.1990-cı ilin 20 yanvarından sonra bu çiçək "təyinatını dəyişdi". Həmin zamana qədər insanın əlində qərənfil olanda gözlərindən sevgi süzülürdü. Amma indi bu sevgini göz yaşı əvəz edib. Qərənfil 36 ildir başqa bir duyğu ilə "yüklənib". Bu sevgili gül şəhidlərə ağı deyir, ağlar gözlərə şahidlik edir. Təbii ki, bu ağı da müqəddəsdir, bu çiçək də. Çünki vətən uğrunda canını verən igidlər son mənzilə qərənfillə yola salınır, qəhrəman oğullarla bərabər torpağa sərilir. 36 ildir bu hüzn çiçəyi Şəhidlər xiyabanının daimi sakinidir, şəhid ruhları ilə birlikdə Azərbaycanın başı üzərində dolaşır, torpaqda uyuyan oğullara "nəfəs verir". Hər qərənfil ləçəyi bir ömrün yarımçıq qalan hekayəsi kimi görünür. Ana fəryadı, ata sükutu, xalqın kədəri bu çiçəyin üzərinə hopub. Qərənfil sevincli mərasimlərdən çəkilib, matəm yürüşlərinin önündə yer alıb, xalqın sınmayan iradəsinin simvoluna çevrilib.
20 Yanvardan sonra hər məzara səpilən qərənfil azadlıq uğrunda can verənlərin səssiz andı kimi qəbul olundu. O gecə Bakı küçələri qırmızı qərənfillərlə örtüldü. İnsanlar etirazlarını çiçəklərlə ifadə etdilər. Sovet tanklarının qarşısına çıxan insanların əlində silah əvəzinə qərənfil vardı. Zirehli texnikanın qarşısında duran bu çiçək gücün silahda deyil, haqda olduğunu göstərirdi. İnsanlar əllərində qərənfil ölümün üzünə dik baxır, ləyaqətlərini tapdalamamağa and içirdilər.
20 Yanvardan sonrakı günlərdə tanklar gül düzülmüş küçələri əzəndə qərənfillər yaddaşları oyadırdı. Çiçək əzilsə də, mənası əzilmirdi. Əlində qərənfil tutan insanın ürəyi titrəsə də, iradəsi sınmırdı. Məhz buna görə qərənfil 20 Yanvarın həm də məğrurluq simvoludur. Zaman keçsə də, onun daşıdığı məna solmur. Hər ləçəyi, hər yarpağı ilə bu gül xalqın yaddaşını qoruyur, o mənhus gecənin ağrısını unutmamağa çağırır. Qərənfil sadəcə gözəl bir çiçək deyil, qanla yazılmış tariximizin, qəhrəmanlıq dastanımızın və azadlıq eşqimizin yaddaşıdır.
Bu gün Şəhidlər xiyabanı, həmçinin bu məkana gedən yollar yenə qərənfillərlə "bəzənib". Şəhidlərin məzarlarından boylanan qərənfillər sanki deyir: "Biz hələ buradayıq". Qərənfilin qırmızı rəngi şəhid qanını və vətən uğrunda verilən əbədi andı xatırladır. İnsanlar ona baxanda ağlayır, xatırlayır, amma eyni zamanda qürur duyurlar. Bu çiçək hər zaman vətən sevgisinin, məğrur iradənin və xalqın sarsılmaz birliyinin rəmzi olacaq. Qərənfil susur, amma minlərlə şəhidin fədakarlığını, anaların fəryadını, uşaqların göz yaşını, xalqın qəm və qürurunu daşıyır. Zamanla solsa da, onun mənası əbədidir. Hər qərənfil bir dərs, bir vəd kimidir - bizə unutmamağı, vətənə və azadlığa bağlı qalmağı xatırladır.
Qərənfil I Qarabağ müharibəsinin, eləcə də 44 günlük Vətən müharibəsi şəhidlərinin də nişanəsidir. Şəhidlərin gənc ömrü, anaların fəryadı, vətən uğrunda can verənlərin qəhrəmanlığı hər ləçəkdə yaşayır. Qərənfil həm hüzn, həm də qürur simvoludur. O, sadəcə bir çiçək deyil, Azərbaycan xalqının iradəsinin, qəhrəmanlıq tarixinin və vətən sevgisinin canlı rəmzidir.
Qərənfil - şəhid qanı,
Ağla, qərənfil, ağla!
Ağla, inlət meydanı,
Ağla, qərənfil, ağla!
Misraların müəllifi şair Məmməd Aslan faciə günlərində "ağla, qərənfil, ağla" desə də, bu gün onun hər ləçəyi bir ömrün hekayəsi, qırmızı, sarı, ağ rəngi isə qəhrəmanlığın izidir. Şəhid məzarlarındakı qərənfillər solsa da, daşıdığı mənalar, xatirələr və dərslər əbədidir. Xalqın yaddaşında yaşayır, gələcək nəsillərə vətənin, azadlığın və qəhrəmanlığın rəmzi olaraq ötürülür.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
