Ölkəmizin dünyada 200 ticarət tərəfdaşı var

Son illərin statistik rəqəmləri göstərir ki, ölkəmizin xarici ticarətdə də reytinqi yüksəkdir. Belə ki, bu sahədə saldo ölkəmizin xeyrinədir, yəni ixrac etdiyimiz məhsulların dəyəri idxal mallarının dəyərindən çoxdur. 
Sirr deyil ki, həyata keçirilən iqtisadi islahatlar sayəsində xüsusən qeyri-neft sektorunun inkişafında sanballı nəticələr əldə olunmuşdur. Faktlara müraciət edək: 2003-cü ildə ölkə üzrə qeyri-neft-qaz sahəsində istehsalın dəyəri 2 milyard manat olduğu halda, 2022-ci ildə 17,7 milyard manata çatmışdır ki, bu da 4,1 dəfə artım deməkdir. Həmin dövrdə xarici ticarət dövriyyəsinin dəyəri isə 5,2 milyard dollardan 51,2 milyard dollara yüksəlmiş, o cümlədən ixracın dəyəri 2,6 milyard dollardan 38,6 milyard dollara qədər artmışdır.
Qeyri-neft sektorunun inkişafı yola saldığımız ildə də davam edib. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin açıqladığı məlumata görə, "Bir Pəncərə" İxraca Dəstək Mərkəzinə 2023-cü il ərzində hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən 1564 müraciət daxil olub, 3607 sertifikat (2038 fitosanitar sertifikatı, 1373 mənşə sertifikatı, 144 CİTES sertifikatı, 52 baytarlıq sertifikatı) verilib. İl ərzində "Bir Pəncərə" İxraca Dəstək Mərkəzi vasitəsilə 242,9 milyon dollar dəyərində ixrac həyata keçirilib. Mərkəz üzərindən qeyri-neft məhsullarının aylıq ixracında ən yüksək göstərici (42 milyon dollar) noyabr ayında qeydə alınıb. Üstəlik, "Azexport"un xətti ilə 46 adda məhsula birillik "Sərbəst satış" sertifikatı verilib. 
Ümumilikdə ölkənin xarici ticarət sahəsi üzrə açıqlanan son rəqəmlərə gəldikdə, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycan dünyanın 200 ölkəsindəki tərəfdaşları ilə ticarət əməliyyatları həyata keçirmişdir, 120 ölkəyə mal ixrac, 190 ölkədən idxal olunmuşdur.
Həmin dövrdə gömrük orqanlarında qeydiyyatı aparılmış, lakin gömrük rəsmiləşdirilməsi başa çatdırılmamış ixrac olunan xam neft və təbii qazın statistik qiymətləndirilmiş dəyəri də nəzərə alınmaqla xarici ticarət dövriyyəsinin dəyəri 41 milyard 187 milyon, o cümlədən ixracın dəyəri 25 milyard 374,3 milyon, idxalın dəyəri 15 milyard 812,7 milyon dollar olmuşdur. Nəticədə 9 milyard 561,6 milyon dollarlıq müsbət saldo yaranmışdır. 2022-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə xarici ticarət dövriyyəsi faktiki qiymətlərlə 19,7, real ifadədə 4,8 faiz azalmış, o cümlədən idxal real ifadədə 5,1 faiz artmış, ixrac isə 8,2 faiz azalmışdır. Sözügedən dövr xarici ticarət dövriyyəsində 90,8 paya malik olan əsas tərəfdaşlarımız İtaliya, Türkiyə, Rusiya, Çin, Almaniya, İsrail, Yunanıstan, Hindistan, ABŞ, Gürcüstan, İspaniya, Çexiya, Birləşmiş Krallıq, Türkmənistan, Rumıniya, Xorvatiya, Fransa, Vyetnam, Bolqarıstan, İran, Yaponiya, İrlandiya və Koreya olmuşdur.
İdxalda maşınların, mexanizmlərin, elektrotexniki avadanlıq və aparatların, nəqliyyat vasitələrinin, mineral məhsullarının, kimya sənayesi məhsullarının, azqiymətli metallar və onlardan hazırlanan məmulatların, hazır ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının, bitki mənşəli məhsulların, toxuculuq materialları və məmulatlarının, plastik kütlə və ondan hazırlanan məmulatların dəyəri üstünlük təşkil etmişdir. 
İxracın strukturunda isə xam neft, təbii qaz və neft-qaz məhsullarının, meyvə-tərəvəzlərin, plastik kütlə və ondan hazırlanan məmulatların, pambıq lifi və ipliyinin, qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatların, alkoqollu və alkoqolsuz içkilərin, şəkərin, bitki yağlarının dəyəri daha çox olmuşdur. 
Bir məsələni də qeyd edək ki, həmin dövr bir çox mühüm ərzaq məhsullarının idxalı xeyli azalmışdır. Səbəb isə təbii ki, daxildə həmin məhsulların istehsalının artmasıdır. Məsələn, ötən ilin yanvar-noyabr aylarında 2022-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının ixracı - meyvənin 22, meyvə və tərəvəz şirələrinin 38,7, meyvə və tərəvəz konservlərinin 23, təbii üzüm şərabları və üzüm suslosunun 13,7, marqarin, qida üçün yararlı digər qarışıqların 40,3 faiz, artmışdır.  
Ümumilikdə ötən ilin 11 ayında qeyri-neft-qaz məhsulları ixracının dəyəri 2022-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə faktiki qiymətlərlə 10,5, real ifadədə 5,2 faiz artaraq 3 milyard 33,7 milyon dollara çatmışdır. 

Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"