Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya mərhələsinin strateji yol xəritəsi  

Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın sədrliyi ilə keçirilən Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclası ölkədə rəqəmsal transformasiya siyasətinin yeni idarəetmə mərhələsinə keçdiyini nümayiş etdirir. İclasda müzakirə olunan məsələlər göstərir ki, rəqəmsallaşma artıq yalnız texnoloji yenilənmə deyil, dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinin artırılması, milli təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi və insan kapitalının inkişafını əhatə edən kompleks dövlət siyasətinə çevrilib.

Dövlət maraqları baxımından əsas diqqətçəkən məqam vahid idarəetmə modelinin formalaşdırılmasıdır. Rəqəmsal İnkişaf Şurasının yaradılması və fəaliyyətinin Birinci vitse-prezident səviyyəsində koordinasiya olunması müxtəlif dövlət qurumlarının rəqəmsallaşma prosesində fəaliyyətini əlaqələndirən vahid qərarvermə mexanizmi yaradır. Bu isə dövlət resurslarından daha səmərəli istifadə edilməsinə, paralel layihələrin qarşısının alınmasına və strateji hədəflərin mərkəzləşdirilmiş şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir.

Rəqəmsallaşmanın əsas istiqamətlərindən biri dövlət xidmətlərinin vahid platformada birləşdirilməsidir. Ayrı-ayrı qurumların elektron xidmətlərinin “mygov” və “mygov Biznes” platformalarında inteqrasiyası vətəndaş-məmur təmasını minimuma endirməklə yanaşı, şəffaflığın artırılmasına, korrupsiya risklərinin azaldılmasına və xidmətlərin əlçatanlığının genişlənməsinə xidmət edir. Dövlət xidmətlərinin proaktiv formada təqdim olunması, “yalnız bir dəfə” prinsipinin tətbiqi və məlumatların vahid dövlət məlumat hövzəsində toplanması idarəetmənin çevikliyini artırmaqla yanaşı, vətəndaş məmnunluğunu yüksəldən mühüm institusional yenilik kimi qiymətləndirilə bilər.

İqtisadi inkişaf baxımından sənəddə nəzərdə tutulan innovasiya siyasəti Azərbaycanın neftdənkənar iqtisadiyyatının inkişafına yönəlmiş mühüm addım hesab edilə bilər. Vençur kapitalı mexanizmlərinin yaradılması, “Fondlar Fondu” modelinin tətbiqi, texnologiya şirkətləri üçün uzunmüddətli vergi güzəştləri, startapların dövlət satınalmalarında dəstəklənməsi və rəqəmsal iqtisadiyyat üçün yeni hüquqi bazanın formalaşdırılması ölkənin regional innovasiya və texnologiya mərkəzinə çevrilməsi məqsədinə xidmət edir. Bu yanaşma həm xarici investisiyaların cəlb edilməsinə, həm də yerli innovasiya ekosisteminin inkişafına əlverişli şərait yaradır.

Süni intellektin dövlət idarəçiliyində tətbiqi isə strateji baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət xidmətlərində süni intellekt həllərinin tətbiqi, virtual vətəndaş köməkçisinin istifadəyə verilməsi, milli hesablama infrastrukturunun qurulması və “Regulatory Sandbox” mexanizminin yaradılması Azərbaycanın bu sahədə qlobal texnoloji trendlərə uyğun inkişaf etdiyini göstərir. Bununla yanaşı, Mehriban Əliyevanın bütün qərarların milli maraqlar əsasında qəbul edilməsinin vacibliyini vurğulaması süni intellekt texnologiyalarının milli təhlükəsizlik və rəqəmsal suverenlik prinsipləri çərçivəsində tətbiq olunacağını göstərir.

Milli təhlükəsizlik kontekstində kibertəhlükəsizlik istiqamətində nəzərdə tutulan islahatlar xüsusi aktuallıq kəsb edir. Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılması, Milli CERT və Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzinin formalaşdırılması, kritik informasiya infrastrukturunun qorunması, dövlət informasiya sistemlərinin Hökumət Buluduna keçirilməsi və süni intellekt əsaslı kibermüdafiə mexanizmlərinin tətbiqi ölkənin rəqəmsal təhlükəsizlik imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirəcək. Bu addımlar Azərbaycanın kiberhücumlara qarşı dayanıqlığını artırmaqla yanaşı, strateji dövlət informasiya resurslarının etibarlı mühafizəsini təmin etməyə yönəlib.

Təhsil sahəsində aparılan rəqəmsallaşma tədbirləri isə uzunmüddətli perspektivdə insan kapitalının inkişafına xidmət edən strateji investisiya kimi qiymətləndirilə bilər. “Rəqəmsal məktəb”, “Rəqəmsal bacarıqlar” və “STEAM Azərbaycan” layihələrinin genişləndirilməsi, elektron təhsil xidmətlərinin artırılması və süni intellekt əsaslı tədris metodlarının tətbiqi gələcək əmək bazarının tələblərinə cavab verən yüksək ixtisaslı kadr potensialının formalaşdırılmasına imkan yaradacaq. Bu isə ölkənin innovasiya iqtisadiyyatına keçidini təmin edən əsas amillərdən biridir.

Ümumilikdə, Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclasında təqdim olunan yanaşmalar göstərir ki, Azərbaycan rəqəmsal transformasiyanı təkcə texnologiyanın tətbiqi kimi deyil, dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, milli təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və insan kapitalının inkişafı ilə uzlaşdırılmış strateji inkişaf modeli kimi həyata keçirir. Bu islahatların ardıcıl və koordinasiyalı şəkildə icrası Azərbaycanın regional rəqəmsal lider mövqeyini gücləndirməklə yanaşı, rəqəmsal suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə, beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin artmasına və uzunmüddətli dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılmasına mühüm töhfə verəcək.

Vasif Qafarov,

Milli Məclisin deputatı,

tarix elmləri doktoru