Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı regional əməkdaşlıq məkanının formalaşmasına xidmət edir  

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətləri strateji tərəfdaşlıq, qardaşlıq və qarşılıqlı etimad prinsipləri əsasında yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində iştirakı, eləcə də dövlətlər arasında intensivləşən qarşılıqlı səfərlər siyasi dialoqun dərinləşməsinə, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə və regional əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir. 

Milli Məclisin deputatı Vüqar RƏHİMZADƏ qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, dövlət başçısının Türkmənistana işgüzar səfəri və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə iştirakı Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında, eləcə də Mərkəzi Asiya regionu ilə əməkdaşlığın inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu əməkdaşlığın əsas istiqamətləri sırasında nəqliyyat-logistika və enerji sahələri xüsusi yer tutur. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyəti yalnız yüklərin bir məntəqədən digərinə çatdırılması ilə məhdudlaşmır. “Nəqliyyat bağlantıları dövlətlər arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə, yeni investisiyaların cəlb edilməsinə, sənaye və logistika sahələrində əməkdaşlığın dərinləşməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında nəqliyyat-tranzit əlaqələrinin inkişafı tərəflərin iqtisadi maraqlarına cavab verməklə yanaşı, daha geniş regional əməkdaşlıq məkanının formalaşmasına da xidmət edir. Hazırda beynəlxalq ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsi, yükdaşımaların təhlükəsizliyinin təmin olunması və logistika imkanlarının genişləndirilməsi region ölkələri qarşısında duran əsas məsələlərdəndir. Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır”, – deyə o bildirib. 

Deputat qeyd edib ki, Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar Mərkəzi Asiya ölkələrinin Azərbaycan vasitəsilə Gürcüstana, Türkiyəyə və Avropa bazarlarına çıxışını təmin edən mühüm bağlantıdır. Azərbaycanın dəniz limanı, dəmir yolları, avtomobil yolları və digər nəqliyyat infrastrukturu bu marşrutun imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra Avropaya uzanan bu marşrut beynəlxalq yükdaşımalar sistemində mühüm yer tutur. 

V.Rəhimzadə xatırladıb ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışında əməkdaşlığımızın əsas sahələrindən birinin nəqliyyat olduğunu vurğulayıb: “Xəzər dənizi ölkələrimiz arasında nəqliyyat qarşılıqlı əlaqələrində getdikcə daha vacib rol oynayır. Xəzərin hər iki sahilindəki nəqliyyat infrastrukturu Mərkəzi Asiyanı Azərbaycanla və daha sonra beynəlxalq bazarlarla birləşdirmək üçün çox mühüm əhəmiyyətə malikdir. Son illərdə nəqliyyat imkanlarımızı davamlı şəkildə genişləndiririk. Biz nəqliyyat infrastrukturuna, dəniz limanlarının, aeroportların, dəmir və avtomobil yollarının inkişafına böyük sərmayə qoymuşuq. Bu gün Xəzər dənizi vasitəsilə daşımaların həcmlərində əhəmiyyətli dərəcədə artım müşahidə edirik”.

Deputat bildirib ki, Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 2025-ci ildə 10 faizdən çox, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən 20 faiz artıb. Bu göstəricilər marşrutun əhəmiyyətinin yüksəldiyini nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, dəhlizin rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün limanların imkanlarının uzlaşdırılması, daşımaların rəqəmsallaşdırılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və logistika xərclərinin azaldılması istiqamətində əməkdaşlığın davam etdirilməsi vacibdir.  

Onun sözlərinə görə, enerji sahəsi də Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin strateji istiqamətlərindən biridir: “Zəngin enerji resursları və bu potensialdan səmərəli istifadə regional əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır. Türkmənistan və Qazaxıstandan hasil edilən neftin bir hissəsinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə beynəlxalq bazarlara daşınması ölkəmizin tranzit imkanlarının enerji sahəsində də əhəmiyyətini göstərir. Bu əməkdaşlığın genişləndirilməsi enerji təchizatı marşrutlarının şaxələndirilməsinə və region ölkələrinin beynəlxalq enerji bazarları ilə əlaqələrinin möhkəmlənməsinə töhfə verəcək.  Mərkəzi Asiya regionunun zəngin enerji potensialı ilə Azərbaycanın malik olduğu beynəlxalq nəqliyyat-logistika və enerji infrastrukturu arasındakı strateji əlaqələrin dərinləşməsi Avrasiya məkanında yeni və dayanıqlı əməkdaşlıq arxitekturasının formalaşmasına güclü təkan verir. Karbohidrogen ehtiyatlarının alternativ marşrutlar vasitəsilə qlobal bazarlara çıxarılması, tranzit-ötürmə qabiliyyətinin artırılması və logistik dəhlizlərin şaxələndirilməsi Xəzəryanı ölkələrin iqtisadi maraqlarını əhəmiyyətli dərəcədə uzlaşdırır. Bu kontekstdə nəqliyyat dəhlizləri ilə enerji layihələrinin sinxron şəkildə inkişaf etdirilməsi Xəzər hövzəsində daha geniş və inteqrasiya olunmuş iqtisadi tərəfdaşlıq modelinin təməlini qoyur”. 

Deputat qeyd edib ki, ənənəvi enerji daşıyıcıları ilə yanaşı, yaşıl enerji təşəbbüsləri və bərpaolunan mənbələrdən əldə olunan elektrik enerjisinin ötürülməsi sahəsindəki layihələr əməkdaşlıq gündəliyinin mərkəzində dayanır. Yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması həm region dövlətlərinin enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirir, həm də Mərkəzi Asiya resurslarının Avropa bazarlarına təhlükəsiz şəkildə çatdırılmasına şərait yaradır. Bununla belə, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasındakı tərəfdaşlıq yalnız enerji və nəqliyyat sferaları ilə məhdudlaşmır. Tərəflər qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin həcminin artırılması, birgə investisiya fondlarının və müəssisələrin yaradılması, rəqəmsal transformasiya, süni intellektin tətbiqi, eləcə də kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atırlar. Dövlət başçılarının müntəzəm olaraq keçirdikləri məşvərət görüşləri və ikitərəfli sammitlər bu strateji hədəflərə nail olmaq üçün yeni sazişlərin, Anlaşma memorandumlarının və irimiqyaslı birgə layihələrin reallaşdırılmasına etibarlı zəmin yaradır.

V.Rəhimzadə deyib ki, nəqliyyat və enerji sahələrində əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın tranzit və enerji potensialının gücləndirilməsi ilə yanaşı, Mərkəzi Asiya ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə də xidmət edir. Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı, Xəzər üzərindən daşımaların səmərəliliyinin artırılması və enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi uzunmüddətli qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini təşkil edir.

Əsmər QARDAŞXANOVA,

“Azərbaycan”