Anbaan genişlənən internet dünyasında hər dilin virtual prototipi yaranmaqdadır. İnternet platformalarında ünsiyyət və informasiya mübadilələri zamanı fikirlərin, həmçinin hisslərin yeni rəqəmsal izhar formaları Azərbaycan dilinə də təsirsiz ötüşmür.
Mənfi təsirin minimuma endirilməsi isə təkcə doğma dilimizin qayda-qanununa məsuliyyətli yanaşmadan keçmir. Əsas şərtlərdən biri bunu realizə etməyə imkan verən texniki platformanın yaradılmasıdır. Bu da proqram təminatlarından, fərqli əməliyyat sistemlərində onların tətbiqindən ibarətdir. Mobil rabitə və kompüter texnologiyalarında Azərbaycan dilinin tətbiqi ilə bağlı müəyyən texniki problemlər isə hələ də qalmaqdadır. Məsələn, kompüter avadanlıqları və ya mobil internet alətlərinin Azərbaycan dili qrafikasına aid spesifik hərflər (şriftlər) zərfi, həmçinin işlətmə (əməliyyat) proqramları ilə təchizi qismən həyata keçirildiyindəndir ki, fərdi istifadəçilərin bir çoxu internetdə sözləri təhrif edir. Bu, konkret olaraq Ə, Ş, Ç, Ğ, Ö, Ü və I hərflərinin standart əməliyyat proqramlarında yoxluğu ilə əlaqəlidir. Problemi kompüterlər proqramlarına əlavələrlə asanlıqla aradan qaldırmaq mümkündür. Hərçənd, bir sıra istifadəçi bunu etmir. Mobil internet cihazlarında isə (istehsalçı tərəfindən proqram təminatı yazılmayıbsa) Azərbaycan dili qrafikası əlavə proqram vəsaiti olaraq cihaza yüklənməlidir. Belə proqramlar, eləcə də Azərbaycan dilində proqram təminatı olan cihaz modelləri son dərəcə azdır.
Nəticədə internet məkanında “yeni” Azərbaycan dili “yaranmaqdadır”. Ş əvəzinə W bəzən $, Ə yerinə E, yaxud A yazanda, I (ı)-ları İ (i), Ç-nı C, Ü-nü U (bəzən 4 rəqəmi) ilə əvəzləyəndə dilimizin eybəcərləşməsi bir kənara, bəzən mənası anlaşılmayan, yaxud kəskin dəyişən “söz”lər əmələ gəlir. Belə hallar kütləviləşdikcə Azərbaycan dilinə vurulan zərbə də ağırlaşır...
Nə qədər ki, gec deyil, Azərbaycan dilinin virtual məkanda uğradığı deformasiyalar ümumilikdə cəmiyyətin dil mədəniyyətinə sirayət etmədən aradan qaldırılmalıdır. Bunun üçün proqramçılar fəaliyyətə keçməli, kompüter, internet, rabitə cihazlarında istifadəyə yararlı, praktik proqramlar hazırlamalıdırlar. Əlbəttə, bu iş təşkilatlanma və ciddi maliyyə dəstəyi tələb edir. Yəqin ki, istək olsa, bunu da təmin etmək mümkündür. Azərbaycan dilinin təmizliyinə nail olmaq üçün KİV də bu sahədə maarifləndirmə işini gücləndirsə, üstəlik yeni dil-təminat proqramlarını tanıtmağa, onlardan kütləvi istifadənin təşviqinə çalışsa nəticə yaxşı olar.
Qədir QƏMBƏROV,
Bakı
