İnternet dünyanın hər yerinə yayılır. Bu şəbəkə səhiyyə sistemlərindən və maliyyə bazarlarından tutmuş dövlət xidmətlərinə və seçkilərin təşkilinə qədər bütün fəaliyyətlər üçün vacibdir. Sözsüz ki, bu güclü qlobal qarşılıqlı əlaqə böyük fayda gətirir, lakin kibercinayətkarlıq epidemiyası milyonlarla insanın həyatını təhlükəyə atır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər BMT-nin kibercinayətkarlıqla bağlı analitik materialında yer alıb.
BMT qeyd edib: “Kiçik bir Ukrayna proqram təminatı şirkətinə qarşı uğurlu bir haker hücumu bir çoxları üçün böyük bir hadisə olmaya bilər, amma 2017-ci ildə M.E.Doc-un serverlərinə müdaxilədən bir il sonra “NotPetya” haker hücumu dünyanın hər yerindəki müəssisələrə 10 milyard dollardan çox ziyan vurdu. Eyni ildə “WannaCry” hücumu Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinə çox ağır zərər verdi, bir neçə gün ərzində 150-dən çox ölkəyə yayıldı. 2022-ci ildə Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi hədəf alındıqda, dünyada yarım milyondan çox insanla əlaqəli həssas məlumatlar üzə çıxdı”.
Qeyd olunur ki, qlobal kibercinayətkarlıq epidemiyası ilə əlaqəli xərclər trilyonlarla dollara çatır və bu tendensiya mülki və humanitar infrastruktura dövlətlə əlaqəli onlayn hücumların nisbətinin artması ilə müşayiət olunur. Bu problemlərin artan miqyası və mürəkkəbliyi kibertəhlükəsizliyə qarşı dar texniki həllərin artıq kifayət etmədiyini göstərir.
Materialda diqqətə çatdırılır ki, vəziyyətin ciddiliyinin qəbul edilməsi, kibertəhlükəsizlik əvəzinə kiberdayanıqlılıq ideyasına doğru bir dəyişikliyə səbəb olub, burada sistemlər və cəmiyyətlər hücumlar baş verdikdə kollektiv şəkildə reaksiya verə, uyğunlaşa və sistemi bərpa edə bilirlər. “Lakin biznes və hökumətlər qlobal yanaşmaya ehtiyac barədə razılığa gəlsələr də, sürətli texnoloji inkişaflar, siyasi mövqe, tənzimləyici yanaşmalar və təşkilati potensialdakı fərqlər səbəbindən rəqəmsal sahənin artan parçalanması onların vəzifəsini daha da çətinləşdirir. Bu amillərin məcmusu kiberinflyasiya ehtimalını artıran çatışmazlıq xətləri yaradır və heç bir şirkətin, hökumətin və ya beynəlxalq qurumun beynəlxalq riskləri təkbaşına tam idarə etmək qabiliyyətinə malik olmadığını göstərir”, -deyə BMT qeyd edir.
Vurğulanıb ki, BMT-də hərtərəfli kiberdayanıqlılıq üçün lazım olan kollektiv fəaliyyətin, əməkdaşlıq işlərinin təməli artıq qoyulub. Məsələn, 2015-ci ildə Baş Assambleya kiberməkanda dövlətin məsuliyyətli davranışına dair 11 könüllü, məcburi olmayan normanı təsdiqləyib və onları 2021-ci ildə yenidən gündəmə gətirib. Lakin bu normaların potensialını reallaşdırmaq üçün hökumətlər kritik infrastruktur kimi nəyin uyğun olduğunu müəyyən etməli, məsuliyyət səlahiyyətli bir quruma həvalə olunmalı, bu qurumlar daxilində effektiv kiberpotensial yaradılmalı, hücumların və onların yayılmasının düzgün izlənilməsi və həll edilməsini təmin etmək üçün dəqiq qaydalar hazırlanmalıdır. Hökumətlərin ata biləcəyi digər addım BMT-nin rəhbərlik etdiyi Əlaqə Nöqtələri Kataloqu kimi etimad quruculuğu tədbirlərində iştirakı gücləndirməkdir. Bu təşəbbüs gərginliyi azaltmaq, anlaşılmazlıqları aydınlaşdırmaq, məlumat və potensialı paylaşmaq yolu ilə daha effektiv, kollektiv cavabları təşviq etmək üçün kibercinayətlərlə bağlı birbaşa ünsiyyət kanalları yaradır.
Kibertəhlükəsizlik Texnologiyaları Sazişi, Paris Çağırışı, İnternet İdarəetmə Forumu və Dünya İqtisadi Forumunun Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi kimi təşəbbüslər, eləcə də bu həftə Cenevrədə keçirilən BMT-nin Kibersabitlik Konfransı kimi inklüziv platformalar artıq irəliyə doğru yolu göstərir. Növbəti aylarda BMT-nin İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları üzrə Qlobal Mexanizminin işə salınması da gözlənilir. Bu mexanizm hökumətlərə daha konkret irəliləyişlərə doğru atılan addımları təmin etmək, etimad quruculuğu tədbirlərini daha da gücləndirmək üzrə səyləri ikiqat artırmaq üçün vahid daimi yol təmin edəcək.
