Bilmək istəyirəm

- Kirayədə yaşayıram. Ev sahibi ilə müəyyən problemlər yaranıb. Bilmək istəyirəm, mənzil sahibi kirayəçiyə xəbərdarlıq etmədən evə daxil ola bilərmi? Bir də mülkiyyətçinin kirayəçinin evə qonaq qəbul etməsinə qadağa qoyması nə dərəcədə doğrudur?

Səxavət FƏRZƏLİYEV,

Masazır qəsəbəsi

- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, məsələyə Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin və mənzil qanunvericiliyinin fundamental prinsipləri, xüsusən də mülkiyyət hüququ ilə istifadə (kirayə) hüququnun balansı çərçivəsində yanaşmaq zəruridir.

Təcrübədə mənzil sahibləri (mülkiyyətçilər) çox vaxt elə hesab edirlər ki, mülkiyyət sənədi (çıxarış) onlardadırsa, evə istədikləri vaxt daxil ola və ya istədikləri qaydanı qoya bilərlər. Lakin hüquqi baxımdan bu, tamamilə yanlış yanaşmadır.

Nəzərə almaq lazımdır ki, mənzil kirayə müqaviləsi bağlandığı andan etibarən, mülkiyyətçi həmin mənzili sahiblik və istifadə hüququ ilə birlikdə kirayəçiyə ötürür. Bu andan etibarən həmin mənzil kirayəçinin toxunulmaz yaşayış sahəsi hesab olunur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 33-cü maddəsinə əsasən, hər kəsin yaşayış sahəsinin toxunulmazlığı hüququ vardır. Qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, heç kim yaşayış sahəsinə orada yaşayanların iradəsi ziddinə daxil ola bilməz. Həmçinin kirayə müqaviləsi qüvvədə olduğu müddətdə mülkiyyətçi mənzilə yalnız kirayəçinin razılığı və öncədən xəbərdar edilməsi şərtilə, özü də ağlabatan vaxtlarda (məsələn, mənzilin vəziyyətinə baxış keçirmək üçün) daxil ola bilər.

Unutmaq olmaz ki, ev sahibinin kirayəçi evdə olmadığı vaxt qapını öz açarı ilə açıb içəri girməsi həm mülki-hüquqi öhdəliklərin pozulmasıdır, həm də müvafiq hüquqi məsuliyyət yarada bilən amildir.

Mülkiyyətçinin "evə qonaq qəbul etməyə qadağa qoyması" hüquqi baxımdan əsassız və şəxsi həyata müdaxilə hesab oluna bilər. Belə ki, kirayəçi mənzili, sadəcə, gecələmək üçün deyil, faktiki olaraq yaşamaq üçün kirayələyir. Yaşamaq isə sosial həyatın tərkib hissəsidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Konstitusiyanın 32-ci maddəsi hər kəsin şəxsi və ailə həyatının sirrini qorumaq hüququnu təsbit edir. Kirayəçinin öz mənzilinə yaxınlarını, dostlarını və ya ailə üzvlərini qonaq qəbul etməsi onun şəxsi həyat hüququnun tərkib hissəsidir. Mülkiyyətçi bu hüququ məhdudlaşdıra bilməz.

Bundan başqa, tərəflər arasında bağlanmış kirayə müqaviləsinə bəzən ev sahibləri  "qonaq gələ bilməz" kimi bəndlər daxil etmək niyyətinə düşə bilərlər. Lakin mülki hüququn əsas prinsiplərinə görə, insan hüquq və azadlıqlarını kökündən məhdudlaşdıran və ya qanunun imperativ normalarına zidd olan müqavilə şərtləri əhəmiyyətsiz (etibarsız) sayılır.

Gələcəkdə bu növ xoşagəlməz mübahisələrin qarşısını almaq üçün kirayə müqaviləsi bağlanarkən bəzi bəndlərin dəqiq yazılması hər iki tərəf üçün faydalıdır. Məsələn, ilk növbədə baxış hüququnu qeyd etmək olar və tərəflər belə bir müddəanı müqavilə şərtlərinə daxil edə bilərlər: "Mülkiyyətçi mənzilin texniki vəziyyətinə nəzarət etmək üçün ayda 1 (və ya 2 ayda 1) dəfədən çox olmayaraq, ən azı 1 gün öncədən kirayəçiyə xəbərdarlıq etməklə və onun iştirakı ilə mənzilə baxış keçirə bilər". Yaxud toxunulmazlıqla bağlı: "Kirayəçinin icazəsi və xəbəri olmadan mülkiyyətçinin mənzilə daxil olması qadağandır" bəndi, eləcə də istifadə qaydası ilə bağlı zəruri hesab edilən halları, o cümlədən "Mənzildə yalnız müqavilədə adları qeyd olunan şəxslərin daimi yaşayacağı xüsusi olaraq qeyd edilməlidir.

Sualı cavablandırdı:

Paşa SƏFƏROV,

Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü