Prezident İlham Əliyevin 2026–2035-ci illər üçün “Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin formalaşma məntiqini, mərhələli inkişaf fəlsəfəsini və strateji idarəetmə modelini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Dövlət başçısının çıxışı göstərdi ki, bu proqram təkcə su təsərrüfatı ilə bağlı texniki sənəd deyil, son iyirmi ildə həyata keçirilən genişmiqyaslı infrastruktur siyasətinin məntiqi davamı və növbəti mərhələsidir.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, ölkədə əsas infrastruktur məsələləri artıq öz həllini tapıb və bu nəticə məqsədyönlü, ardıcıl və uzunmüddətli dövlət proqramlarının uğurla icrası sayəsində əldə edilib. Son iyirmi il ərzində qəbul edilən regional inkişaf proqramları nəticəsində həm Bakı şəhərində, həm də bütün bölgələrdə elektrik enerjisi, qaz təchizatı, yol-nəqliyyat infrastrukturu, su və kanalizasiya sistemləri yenidən qurulub. Bir zamanlar enerji qıtlığı yaşayan, elektrik və qaz idxalına məcbur olan Azərbaycan bu gün təkcə öz tələbatını ödəməklə kifayətlənmir, eyni zamanda enerji ixrac edən və bir çox ölkələrin enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən dövlətə çevrilib. Təqribən 10 min meqavatlıq generasiya gücünün yaradılması, yarımstansiyaların, ötürücü xətlərin və paylayıcı şəbəkələrin vahid sistem halına salınması ölkənin dayanıqlı inkişafının fundamental dayaqlarını formalaşdırıb.
Əhalinin 96 faizinin təbii qazla təmin olunması sosial rifahın yüksəldilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır və bu göstərici Prezident İlham Əliyevin sosialyönümlü dövlət siyasətinin real nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Paralel olaraq, magistral və kənd yollarının, şəhərlərarası nəqliyyat xətlərinin, körpülərin və tunellərin inşası ölkənin vahid iqtisadi və sosial məkan kimi formalaşmasını təmin edib, işğaldan azad edilmiş ərazilərin də sürətlə ümumi infrastruktur şəbəkəsinə qoşulmasına şərait yaradıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda elektrik enerjisi, qazlaşma, yol və su layihələrinin eyni vaxtda icra olunması dövlətin bərpa və reinteqrasiya siyasətinin sistemli xarakterini ortaya qoyur.
Prezidentin çıxışında xüsusi vurğulanan su təhlükəsizliyi məsələsi son illər ərzində həyata keçirilən qabaqlayıcı siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Son iyirmi ildə inşa edilən dörd böyük su anbarının, o cümlədən “Taxtakörpü” və “Şəmkirçay” su anbarlarının ölkənin su təminatında oynadığı rol göstərir ki, bu layihələr vaxtında reallaşdırılmasaydı, bu gün həm Bakının, həm də qərb bölgələrinin su təchizatı ciddi risklərlə üzləşə bilərdi. “Taxtakörpü” su anbarının Samur çayının sularının “Ceyranbatan” su anbarına yönəldilməsinə imkan yaratması, “Ceyranbatan”ın tamamilə yenidən qurularaq müasir təmizləyici qurğularla təchiz edilməsi dövlətin strateji baxışının bariz nümunəsidir.
Prezident İlham Əliyevin Ermənistan tərəfindən illər boyu həyata keçirilən su terroruna toxunması bu məsələnin yalnız texniki və ya təsərrüfat xarakterli olmadığını, eyni zamanda siyasi və humanitar mahiyyət daşıdığını ortaya qoydu. “Sərsəng” və “Suqovuşan” su anbarlarından bir silah kimi istifadə edilməsi, suların məqsədli şəkildə kəsilməsi və ya daşqınlara səbəb olacaq formada buraxılması Azərbaycanın kənd təsərrüfatına, əhalinin yaşayışına və ekoloji tarazlığa ciddi zərər vurub. Bu gün həmin su anbarlarının tam bərpa edilməsi, Füzuli rayonunda “Köndələnçay”, Ağdam rayonunda “Xaçınçay”, Laçın rayonunda “Zabuxçay” su anbarlarının yenidən qurulması, həmçinin “Həkəriçay” və “Bərgüşadçay” su anbarlarının tikintisinin planlaşdırılması Azərbaycanın suverenliyinin real məzmunla doldurulduğunu göstərir.
Prezidentin vurğuladığı kimi, ölkənin su mənbələrinin təqribən dörddə bir hissəsinin məhz vaxtilə işğal altında olmuş ərazilərdə formalaşması bu torpaqların azad edilməsinin strateji əhəmiyyətini daha da artırıb. Bu amil Azərbaycanın xarici su mənbələrindən asılılığını əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb və su təhlükəsizliyinin milli əsaslar üzərində qurulmasına imkan yaradıb. Eyni zamanda Kür, Araz və Samur çaylarının transsərhəd xarakteri su siyasətində həssas və məsuliyyətli yanaşmanın zəruriliyini gündəmdə saxlayır.
Dövlət başçısının çıxışında iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı qlobal narahatlıqlara toxunması Azərbaycanın su siyasətinin beynəlxalq çağırışlarla uzlaşdığını göstərir. Su ehtiyatlarının qorunması, uçotun dəqiq aparılması, mövsümi suların yığılması, itkilərin azaldılması və dayanıqlı təminatın yaradılması dövlət başçısının strateji məqsədləri sırasında əsas yer tutur. Məhz bu yanaşma nəticəsində Bakı və Abşeron yarımadası üçün 2026–2035-ci illəri əhatə edən genişmiqyaslı Dövlət Proqramının hazırlanması zəruri hesab edilir.
Bu proqramın Bakı şəhərini, onun qəsəbələrini, Sumqayıt şəhərini və Abşeron rayonunu əhatə etməsi, fasiləsiz içməli su ilə təminatın 95 faizə çatdırılması, sayğaclaşdırmanın 100 faiz təmin olunması, 30-a yaxın yeni su anbarının tikilməsi, 200 kilometrdən artıq magistral və paylayıcı şəbəkənin qurulması proqramın miqyasını və əhatəliliyini aydın şəkildə göstərir. İtkilərin hazırkı 40–45 faiz səviyyəsindən kəskin azaldılması məqsədi isə su təsərrüfatında səmərəliliyin artırılmasına yönələn prinsipial yanaşmanı əks etdirir.
Eyni zamanda, yağış sularının idarə olunması üçün Bakının 30 küçəsində yeni kollektor şəbəkəsinin qurulması, kanalizasiya xidmətinin əhatə dairəsinin 95 faizə çatdırılması, dənizə buraxılan suların tam təmizlənməsi və Hövsan sutəmizləyici stansiyasının modernləşdirilməsi Prezident İlham Əliyevin ekoloji məsuliyyətə əsaslanan idarəetmə modelini ortaya qoyur. Abşeron yarımadasında ilk dəfə duzsuzlaşdırma zavodunun tikilməsi isə innovativ yanaşmanın, texnoloji tərəqqinin və xarici investisiyaların cəlb edilməsinin bariz nümunəsidir. Bakının artıq altı su mənbəyi hesabına təmin olunması şəhərin su təhlükəsizliyini keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxaracaq.
Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən “Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirə və orada dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın su siyasətinin təkcə cari problemlərin həllinə deyil, növbəti onilliklərin dayanıqlı inkişafına hesablanıb. Dövlət Proqramı güclü iqtisadi əsaslara, dəqiq hədəflərə, effektiv nəzarət mexanizmlərinə və ictimai şəffaflığa söykənən, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin strateji sənədi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Vasif Qafarov
Milli Məclisin deputatı,
Tarix elmləri doktoru
