BMT: Dünyada 1 milyarddan çox insan yaxın beş ildə öz torpaqlarından və evlərindən məhrum olmaqdan ehtiyatlanır  

Torpaq mülkiyyətinin və onun idarəetməsinin gücləndirilməsində qlobal irəliləyişlərə baxmayaraq, dünyada bir milyarddan çox insan - təxminən hər dörd yetkindən biri növbəti beş il ərzində torpaqlarının və evlərinin bir hissəsinə və ya hamısına olan hüquqlarını itirə biləcəyindən ehtiyatlanır. Bu qənaət iqlim dəyişikliyi, biomüxtəlifliyin qorunması, gender bərabərliyi və kənd yerlərinin transformasiyasına artan diqqət fonunda torpaq hüquqları ilə bağlı daha güclü siyasi öhdəliklərə və inklüziv siyasətlərə ehtiyac olduğunu vurğulayan BMT tərəfindən dəstəklənən hesabatda yer alır.

AZƏRTAC BMT-nin yeni hesabatına istinadla xəbər verir ki, son iki onillikdə hökumətlər Afrikada torpaq siyasəti və torpaqların, balıqçılığın və meşələrin məsuliyyətli tənzimlənməsi kimi məsələlər üzrə milli və beynəlxalq çərçivələr qəbul ediblər. Nəticədə 70-dən çox ölkə torpaq islahatı istiqamətində səylər göstərib.

Lakin irəliləyiş artıq geridə qalır. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO), Beynəlxalq Torpaq Koalisiyası (ILC) və Fransanın kənd təsərrüfatı tədqiqat və əməkdaşlıq təşkilatı CIRAD tərəfindən hazırlanan hesabata görə, hazırda dünyada torpaqların cəmi 35 faizinin mülkiyyət və ya istifadə hüquqları rəsmi olaraq sənədləşdirilib. Əlavə dəlillərə 1,1 milyarddan çox insanın “torpaq təhlükəsizliyini” hiss etməsi daxildir, çünki onlar yaxın illərdə evlərini və ya əmlaklarını itirə biləcəklərini ehtimal edirlər.

FAO-nun baş iqtisadçısı Maksimo Torero Kallen bildirib: “Torpaq təhlükəsizliyi bərabərsizliyin ən zərərli formalarından biridir və bunun əvəzi aşağı məhsuldarlıq, zəif dayanıqlıq və daha pis qidalanmaqdır. Təhlükəsiz torpaq mülkiyyəti davamlı investisiyalara imkan verir, qısamüddətli yaşam və uzunmüddətli ərzaq təhlükəsizliyi arasındakı fərqdir”.

Mülkiyyəti və idarəetmə statusu torpağın necə sahibləndiyini, istifadə və idarə olunduğunu izləmək üçün hazırlanmış ilk əhatəli qlobal araşdırma kimi təsvir olunur. Bu araşdırma dövlətlərin dünya miqyasında torpaqların 64 faizindən çoxuna qanuni mülkiyyət hüququna malik olduğunu göstərir. İstər fərdlərin, istər şirkətlərin, istərsə də kollektivlərin olsun, bütün torpaqların dörddəbirindən bir qədər çoxunun özəl mülkiyyətdə olduğu məlumdur. Qalan 10 faizin və ya daha çoxunun mülkiyyət statusu məlum deyil. Xüsusilə, dünyada torpaqların təxminən 18 faizi və ya 2,4 milyard hektarı fərdi şəxslərə və korporasiyalara məxsusdur. Kənd təsərrüfatı torpaqları nəzərə alındıqda, ən böyük torpaq sahiblərinin 10 faizi əkin altında olan bütün torpaqların təxminən 90 faizini idarə edir.

FAO bildirib ki, bu ərazilərdə təxminən 45 giqaton bərpa olunmayan karbon var. Bu karbon meşə biomlarında rast gəlinən iqlim zərərinin qarşısını almaq üçün vaxtında geri qaytarıla bilməz və ya qlobal ümumi karbonun 37 faizinə bərabərdir”, - deyə FAO bildirib. Başqa sözlə, buraxılan hər hansı bir karbon qlobal istiləşmənin qarşısını almaq üçün kifayət qədər tez bir zamanda yenidən udula bilməz.

BMT agentliyi qeyd edib ki, urbanizasiya, neft və qaz hasilatı və mədənçilik kimi insan fəaliyyəti də əkinəyararlı torpaqların azalmasına səbəb olur. “Paradoksal olaraq, bərpaolunan enerji, bioyanacaq, qoruma və karbon kompensasiyasına yönəlmiş bəzi iqlim həlləri də ciddi nəticə vermir”, -deyə FAO əlavə edib.