Azərbaycanın nəqliyyat sektorunda davam edən irəliləyiş və dinamizm göz önündədir. Bu, son illər ölkəmizdə mükəmməl bir nəqliyyat infrastrukturu yaradılmasında öz əksini tapıb. Hava, dəniz, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatının inkişafı istiqamətində mühüm layihələr, islahatlar həyata keçirilib. Qabarıq görünən bu islahatlar vahid nəqliyyat siyasətinin formalaşmasına səbəb olub.
Bəri başdan qeyd edək ki, nəqliyyat sektorunun inkişafı Azərbaycan dövlətinin əsas prioritetlərindən biridir. Son 20 ildən artıq bir dövr ərzində ölkəmizdə minlərlə kilometr avtomobil yolu, yüzlərlə kilometr dəmir yolu çəkilib və ya əsaslı təmir olunub. Bunlar dövlətin nəqliyyat infrastrukturuna verdiyi önəmin və bu sahənin daim diqqət mərkəzində saxlanıldığının açıq göstəricisidir. Nəqliyyat şəbəkəsinin müasirləşdirilməsi və genişləndirilməsi beynəlxalq ticarət və regional əlaqələrin inkişafına da təsir edir. Nəqliyyat sektoru müxtəlif sahələri - avtomobil, hava, dəniz və dəmir yollarını birləşdirən geniş bir sistemdir. Onların hər biri öz növbəsində ölkənin iqtisadiyyatına və sosial inkişafına müsbət təsir edir.
Nəqliyyatın hazırkı vəziyyəti ilə bağlı Dövlət Statistika Komitəsinin bir neçə əhəmiyyətli göstəricilərini nəzərdən keçirək: 2026-cı ilin yanvar ayı ərzində yük və sərnişin daşımaları əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə müvafiq olaraq 0,4 faiz azalıb və 6,8 faiz artıb. Nəqliyyat sektorunda fəaliyyət göstərən təsərrüfat subyektləri tərəfindən 18,3 milyon ton yük daşınıb. Daşınan yüklərin 3,6 faizi dəniz, 0,1 faizi hava, 6,7 faizi dəmir yolu, 59 faizi avtomobil nəqliyyatı, 30,6 faizi isə boru kəmərlərinin payına düşüb.
Nəqliyyat sektorundakı ümumi inkişafla yanaşı, xüsusilə avtomobil yolları şəbəkəsinin genişlənməsi və müasirləşməsi diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın avtomobil yolları şəbəkəsi ilbəil genişlənərək müasir infrastrukturlarla təchiz olunub. Bakının şəhərdaxili və ölkənin regionlararası yollarının təmiri, eləcə də yenilənməsi ilə həm sərnişin, həm də yük daşımaları üçün rahat şərait yaradılıb. Lakin yol şəbəkəsinin keyfiyyətinin artırılması, tıxacların aradan qaldırılması və təhlükəsizlik problemi hələ də diqqət tələb edən məsələ olaraq qalır. Bu mövzuda daha ətraflı məlumat vermək üçün ölkəmizin avtomobil yolları şəbəkəsinin inkişafı ilə bağlı son dövrlərdəki statistik göstəricilərə nəzər salaq. Statistikaya görə, bu ilin yanvar ayında avtomobil nəqliyyatı ilə 10,8 milyon ton yük, 149 milyon sərnişin daşınıb. Sərnişinlərin 95,9 faizi avtobus, 4,1 faizi isə taksi xidmətindən istifadə edib.
Azərbaycanın dəmir yolu şəbəkəsi strateji mövqeyi və beynəlxalq ticarət əlaqələrinin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir, yerli beynəlxalq ticarət daşımalarında mühüm rol oynayır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti regionda nəqliyyat axınlarını sürətləndirərək, ölkəni Asiya və Avropa arasında mühüm bir körpüyə çevirir. Bu layihə həmçinin Azərbaycana Qazaxıstan, Türkmənistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək üçün yeni imkanlar yaradır. Dəmir yolu infrastrukturu yalnız yük daşımaları üçün deyil, sərnişin nəqliyyatı üçün də böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu sahədəki inkişafı daha yaxşı başa düşmək üçün dəmir yolunun mövcud vəziyyəti və gələcək perspektivləri ilə bağlı 2026-cı ilin yanvarındakı statistik məlumatlara nəzər salaq: ilin ilk ayında dəmir yolu ilə 1,2 milyon ton yük, 856,2 min sərnişin daşınıb. 2025-ci ilin yanvar ayı ilə müqayisədə yük daşınmasında 18,9 faiz azalma, sərnişin daşınmasında isə 20 faiz artım müşahidə olunub.
Gizli deyil ki, Bakı bu gün regionda hava nəqliyyatının mərkəzi hesab edilir. Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu regionda ən müasir aviaşirkət və sərnişin xidmətlərini təklif edən hava limanlarındandır. Hava nəqliyyatının inkişafı həm turistlərin cəlb edilməsi, həm də beynəlxalq ticarətin artması üçün vacibdir. Bu sahənin inkişafı və hava nəqliyyatının hazırkı vəziyyəti haqqında statistik rəqəmlər nə deyir: cari ilin yanvar ayında hava nəqliyyatı ilə 318,1 min sərnişin daşınıb ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 5 faiz çox sərnişin deməkdir. Daşımaların 99,9 faizi dövlət, 0,1 faizi isə özəl müəssisələrə məxsus nəqliyyat vasitəsilə həyata keçirilib.
Azərbaycanın Xəzər dənizindəki limanları, xüsusilə Bakı limanı və artıq fəaliyyətdə olan Ələt limanı ölkənin strateji ticarət mərkəzləri olaraq mühüm rol oynayır. Bu limanlar ölkənin neft və qaz ixracatının həcmini artırmağa, həmçinin müasir logistika mərkəzləri olaraq regionun ticarət əlaqələrini genişləndirməyə xidmət edir. Limanların infrastrukturu və beynəlxalq əlaqələrinin artırılması bu sahənin inkişafını sürətləndirə bilər. Qeyd edək ki, bu ilin ilk ayında daşınmış yüklərin həcmi 658,8 min ton təşkil edib. Yüklərin 60,1 faizi neft məhsullarından ibarət olub.
Statistik rəqəmlər cəmiyyət həyatının göstəricisidir. Sadalanan rəsmi statistika sübut edir ki, Azərbaycanın mühüm neftdənkənar sahələrindən olan nəqliyyat sistemi hərtərəfli və dinamik inkişafdadır. Mövzuya bu baxımdan yanaşaraq deyə bilərik ki, hazırda iqtisadiyyatın sürətli və hərtərəfli inkişafında nəqliyyat sektorunun xüsusi çəkisi danılmazdır. Bu sektor məhsul və xidmətlərin istehsalı, paylanması və istehlakı sahəsində fəaliyyət növlərini əhatə etməklə iqtisadiyyatda inkaredilməz rola malikdir. Nəqliyyat iqtisadi inkişafın möhkəm sütunu olmaqla sosial, iqtisadi, xarici siyasət və digər dövlət prioritetləri arasında körpü rolunu oynayır.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
19 (1)jpg_1771885865.jpg)
