Mütəxəssis xəbərdarlığı: Xəzərin çəkilən hissələrində infrastruktur qurmaq risklidir
Bir vaxtlar Xəzərin sularının dalğalandığı Astara sahillərində bu gün tamam fərqli bir mənzərə yaranıb. Dənizin geri çəkilməsi təkcə coğrafiyanı deyil, bölgənin ekosistemini də köklü surətdə dəyişir. Artıq quruyan sahillərdə yeni flora formalaşır, köçəri quşlar isə bu əraziləri özlərinə yeni məskən seçir. Bəs, Xəzər niyə geri çəkilir və bu proses nə qədər davam edəcək?
AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, son illərə qədər Xəzərin mavi sularına qərq olmuş bu ərazilərdə indi müxtəlif bitki növlərinə, hətta hündürlüyü bir neçə metrə çatan ağaclara da rast gəlinir. Cəmi bir neçə ildə burada onlarla bitki növünün əmələ gəlməsi təbii bərpa proseslərinin və ekoloji ardıcıllığın nə qədər sürətli baş verdiyini göstərir. Ən maraqlı məqamlardan biri isə odur ki, bitki örtüyünün sıxlaşması bu əraziləri köçəri quşlar üçün də cəlbedici edib.
Yerli sakinlərin sözlərinə görə, son günlərdə yağan intensiv yağışlar nəticəsində Xəzərə tökülən çaylarda sululuq artsa da, bu artım dənizin sahilboyu ərazilərində hiss olunmur.
Astara sakini Rövşən İmamverdiyev deyir ki, son illər bölgədə intensiv yağıntılar müşahidə olunsa da, bu amil Xəzər dənizinin səviyyəsinə ciddi təsir göstərməyib. Onun sözlərinə görə, leysan xarakterli yağışlar, hətta qarlı hava şəraiti belə dənizdə suyun artmasına səbəb olmayıb. Əksinə, Xəzərin geri çəkilməsi prosesi davam edir və bu dəyişiklik sahilboyu ərazilərdə aydın şəkildə hiss olunur.
“Leysanlar olub, yağışlar yağıb, hətta qar da yağıb. Amma Xəzərin suyu qalxmır ki, qalxmır. Əksinə, yenə də geri çəkilir. Biz uşaqlıqda bu sahildə çimərdik. İndi isə baxırsan, böyük bir “park” yaranıb. Bu bulvar hissəsi əvvəllər tamamilə suyun altında idi. Təxminən 30–40 il ərzində suyun səviyyəsi aşağı düşüb və nəticədə böyük bir sahə yaranıb”, - deyə yerli sakin bildirir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, Xəzər dənizinin geri çəkilməsi əsasən onun dibində baş verən tektonik proseslərlə bağlıdır. Tarix boyu dənizin səviyyəsində artım və azalmalar müşahidə olunub.
Elmi-tədqiqatçı Samir Salayev deyir ki, Xəzər dənizində baş verən su səviyyəsi dəyişikliyini təkcə iqlim amili ilə bağlamaq düzgün olmazdı: “Bu prosesin əsas səbəblərindən biri də regionda gedən aktiv tektonik hərəkətlərdir. Xüsusilə Lənkəran çökəkliyində müşahidə olunan çökmə prosesi davam edir və yağıntılar hesabına dənizə daxil olan sular bu itkini kompensasiya etməyə yetmir. Nəticədə, Xəzərin cənub hissəsində suyun geri çəkilməsi daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Xəzər dənizinin yerləşdiyi ərazi geosinklinal plitələrin toqquşma zonasında yerləşir və bu səbəbdən bölgədə aktiv tektonik proseslər müşahidə olunur”.
Onun sözlərinə görə, son illər yağıntıların artması nəticəsində dənizə daxil olan sular bu tektonik hərəkətlərin yaratdığı səviyyə azalmasını kompensasiya etmək üçün kifayət etmir. “Məhz bu amil Xəzər dənizində su səviyyəsinin dəyişkən qalmasına və geri çəkilmə prosesinin davam etməsinə səbəb olur”, - deyə mütəxəssis bildirir.
Tədqiqatçı, həmçinin qeyd edir ki, bundan sonra da çaylarda suyun artımı müşahidə olunsa belə, bu, Xəzər dənizinin səviyyəsinin qalxmasına ciddi təsir göstərməyəcək. Hesablamalara görə, analoji geri çəkilmə prosesinin 2040-cı ilə qədər davam edəcəyi gözlənilir. Daha sonra isə dəniz səviyyəsinin tədricən artacağı proqnozlaşdırılır. Məhz bu səbəbdən geri çəkilmə nəticəsində yaranmış quru sahələrdə yeni infrastrukturun qurulması məsləhət görülmür.
