15 Yanvar 2025 09:25
877
Elm və texnika
A- A+
Smartfonların radiasiya təhlükəsindən necə qorunmaq olar

Smartfonların radiasiya təhlükəsindən necə qorunmaq olar


Smartfonların texniki imkanları artdıqca gündəlik həyatda onlardan daha çox istifadə edirik. Onunla video və şəkillər çəkir, sosial şəbəkələr üçün istifadə edir, oyun oynayır, həm də danışırıq. Yəni günün xeyli hissəsi smartfonlar əlimizdən düşmür. 

Telefondan istifadə yaşı təxminən 5-6-ya, telefonla oynama yaşı isə 1-2-yə enib. Hələ dil açmamış uşaqların əksəriyyəti smartfonlardan, onların funksiyalarından istifadəni bilir. Gecə-gündüz yanımızdan ayırmadığımız, bizi yüksək miqdarda elektromaqnit şüalanmasına məruz qoyan bu cihazların orqanizmə zərərləri isə saymaqla bitmir. Bu zərərlərin azyaşlılara təsiri isə daha yüksəkdir. Amerikalı mütəxəssislər bildirirlər ki, uşaqların toxumaları daha incə və yumşaq olduğuna görə, onlar bu elektromaqnit dalğalara daha çox məruz qalırlar. Beyin toxuması isə 20 yaşa qədər inkişaf edən bir toxumadır. Yəni bu yaşa qədər insan beyni və bədəni mümkün qədər daha az şüalanmaya məruz qalmalıdır.

Mobil telefonların yaydığı elektromaqnit dalğalarının insan sağlamlığına təsiri ilə bağlı ciddi narahatlıqlarını dilə gətirən alimlər radiasiyanın sağlamlığa zərərlərini ölçmək üçün xüsusi udma dərəcəsinə (SAR) baxırlar. Bu dəyər cihazın nə qədər enerji yaydığını və bu enerjinin bədən tərəfindən nə qədər udulduğunu göstərir. SAR dəyəri vatt/kiloqramla (Vt/kq) ifadə edilir, adətən baş və bədən üçün ayrıca hesablanır.

Yüksək SAR dəyərləri olan telefonlar davamlı olaraq beyinə mesaj göndərir, yəni radiasiya yayaraq ciddi zərər verirlər. Buna görə də Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı mobil telefonlardan alınan SAR dəyərinin 0,6 Vt/kq-dan aşağı olmasını məsləhət görür. Bəs yüksək SAR dəyərləri sağlamlığa necə təsir edir?

Elmi tədqiqatlar göstərir ki, mobil telefonlardan yayılan yüksək radiasiyaya məruz qalma baş ağrısına və yuxu pozğunluğuna səbəb olur. Səhərlər səbəbsiz baş ağrıları ilə oyanan hər kəs bunun səbəbinin çarpayının yanında və ya yastığın altındakı telefonda olduğunu bilməlidir. Gecə boyu yatağın yanında olan bu cihazdan gələn siqnallar beynin dincəlməsinə də mane yaradır. Bu da insanların özlərini səhərlər yorğun hiss etməsinə səbəb olur.

Mobil telefonların beyin şişləri ilə əlaqəsi elm aləmində uzun müddətdir müzakirə edilir. Bəzi epidemioloji tədqiqatlar göstərir ki, uzunmüddətli və intensiv smartfon istifadəsi qlioma və akustik neyroma kimi beyin şişləri riskini artıra bilər. Həmçinin elektromaqnit şüalanma hüceyrələrdə oksidləşdirici stresə, DNT-nin zədələnməsinə və hətta hüceyrə ölümünün sürətlənməsinə səbəb olur. Bu vəziyyət bir çox sağlamlıq problemlərinə, o cümlədən xərçəngin inkişafına gətirib çıxara bilər.

ABŞ Milli Toksikologiya Proqramı (NTP) tərəfindən aparılan heyvan tədqiqatlarında yüksəksəviyyəli radiotezlik şüalanmasına məruz qalan erkək siçanlarda şiş inkişafı riskinin artması müşahidə edilib. Bu nəticələr insan sağlamlığı üçün də potensial risklərə işarə edir. Məsələ ilə bağlı qəti nəticəyə gəlmək üçün alimlər daha uzunmüddətli tədqiqatlara ehtiyac olduğunu bildirirlər.

Yüksək SAR dəyərinə məruz qalmanın qısamüddətli yaddaş və diqqət kimi idrak funksiyalarına mənfi təsir göstərə biləcəyi də düşünülür. Xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr bu təsirlərdən daha çox zərər görə bilərlər. 

Mütəxəssislər smartfonlardan yayılan radiasiyadan qorunmaq üçün bir sıra həllər təklif edirlər. Bunun üçün ilk olaraq SAR dəyəri aşağı olan telefonlar seçilməlidir. Mobil  telefonda keçirilən vaxt azaldılmalı, gecələr ya söndürülməli, ya da yataq otağından çıxarılmalı, danışarkən qulaqlıqdan istifadə edilməlidir. Lakin onu da nəzərə almaq lazımdır ki, bəzi smartfonlar söndürüldükdə belə cihazın müəyyən funksiyaları arxa planda işləməyə davam edir.

Smartfon radiasiyasından qorunmaq üçün qəbul gücü ən yüksək olan cihaz seçilməlidir. Belə ki, siqnal gücü azaldıqca, telefon yaxşı siqnal üçün daha çox radiasiya yayır. Çünki telefon yaxşı əlaqə yaratmaq üçün daha çox enerji sərf etməyə başlayır. Odur ki, liftdə, metroda və ya zirzəmilərdə çox ehtiyac olmadıqca mobil telefondan istifadə edilməməlidir. 


Ülkər XASPOLADOVA,

"Azərbaycan"

Digər Xəbərlər

QƏZETİN ÇAP VERSİYASI

XƏBƏR LENTİ Bütün xəbərlər

Vladimir Putinlə Suriyanın yeni lideri arasında telefon danışığı baş tutub  

23:06
12 Fevral

Zelenski Trampla telefon danışığının detallarını açıqladı  

23:05
12 Fevral

BMT Ukrayna münaqişəsinin həllində iştirak etməyə hazırdır

23:03
12 Fevral

Ukrayna və ABŞ prezidentləri arasında telefon danışığı olub  

23:02
12 Fevral

ABŞ və Rusiya prezidentləri şəxsən görüşmək barədə razılığa gəliblər  

23:00
12 Fevral

Putinlə Tramp arasında telefon danışığı olub

22:59
12 Fevral

Naxçıvan Muxtar Respublikasının büdcə xərclərinin 56,9 faizi yerli yığımlar hesabına təmin edilib  

22:57
12 Fevral

Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun növbəti məqaləsi “Technium Sosial Elmlər Jurnalı”nda dərc edilib  

22:55
12 Fevral

Prezident İlham Əliyevin Çin telekanalına müsahibəsi Gürcüstan mətbuatının diqqət mərkəzində olub  

20:52
12 Fevral

Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin iclası keçirilib

20:50
12 Fevral

Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 1,3 milyard dolları keçib  

20:49
12 Fevral

Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında tibbi turizm və demoqrafik problemlərin həlli məsələləri müzakirə olunub  

20:47
12 Fevral

Azərbaycanda keçiriləcək III MDB Oyunlarının vaxtı dəqiqləşib

20:46
12 Fevral

Britaniya Ukraynaya 150 milyon funt sterlinq dəyərində hərbi yardım paketi elan edib  

20:45
12 Fevral

Türkiyəli ekspert: İrəvanın destruktiv siyasəti Ermənistanı regional əməkdaşlıqdan təcrid edəcək

20:44
12 Fevral

III MDB Oyunlarının 2025-ci ildə Azərbaycanda keçirilməsi üzrə yaradılmış Təşkilat Komitəsinin ilk iclası keçirilib  

20:42
12 Fevral

İslamabadda Azərbaycan-Pakistan Ticarət və Sənaye Palatasının açılışı olub

20:41
12 Fevral

Fevralın 28-i “planetlərin böyük paradı” müşahidə olunacaq

19:08
12 Fevral

Antarktikanın əlçatmaz ərazilərində mikroplastik hissəciklər tapılıb

19:05
12 Fevral

“Youtube”da dublyaj funksiyası istifadəyə veriləcək  

19:04
12 Fevral

 Ötən ay Azərbaycanda qeyri-neft ixracı artıb

19:03
12 Fevral

ÇOX OXUNANLAR

OXUCU MƏKTUBLARI

NƏŞRLƏRİMİZ

TƏQVİM / ARXİV

BAŞ REDAKTORDAN

Hamımızın Azərbaycan adlı bir Vətəni var! Qoynunda dünyaya göz açdığımız, minbir nemətindən dadıb isti qucağında boya-başa çatdığımız bu əvəzolunmaz diyar azərbaycanlı adını qürur və iftixarla daşıyan hər kəs üçün müqəddəs və ülvidir.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində zəfər çalaraq erməni işğalçılarını kapitulyasiyaya məcbur etdi, düşməni qovaraq ərazi bütövlüyünə nail oldu.
Bununla da Azərbaycan yeni inkişaf dövrünə qədəm qoydu.
Bu dövrdə dünyada mürəkkəb və ziddiyyətli proseslər davam etməkdədir!
Hələ də dünyada ədalətsizliklər mövcuddur!
Hələ də dünyada ikili standartlar var!
Hələ də dünyada güclülər zəiflərin haqqını tapdalamaq istəyir!
Odur ki, biz daima güclü olmalıyıq.
Güclü olmağın əsas şərti isə bizim birliyimizdir!
Dünyanın harasında yaşamağımızdan, hansı sahədə çalışmağımızdan asılı olmayaraq, əlbir və əlaqəli fəaliyyət göstərməyi bacarmalıyıq.
Azərbaycan naminə, onun dünyada yeri, yüksək nüfuzu uğrunda daim birlikdə mübarizə aparmalıyıq.
Yalnız bu halda anamız Azərbaycanı qoruya, yüksəldə və hamımız üçün qürur mənbəyinə çevirə bilərik.
Ulu yurdumuzun adını daşıyan "Azərbaycan" qəzeti də bu amala xidmət edir.
Əziz azərbaycanlılar! Sizi Azərbaycan naminə, övladlarımızın firavan və xoşbəxt gələcəyi uğrunda əlbir və əlaqəli fəaliyyətə çağırıram!