Alternative content

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MİLLİ MƏCLİSİNİN ORQANI

“Əsrin müqaviləsi” əsrləri aşacaq

12 İyun 2018
 

25 il ərzində Azərbaycanda ən müasir enerji infrastrukturu yaradılıb

 

Ulu öndər Heydər Əliyev 2013-cü ilin iyun ayında xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra həmin vaxtadək məlum hadisələr nəticəsində dağıdılmış, talan edilmiş, tənəzzülə uğramış ölkə iqtisadiyyatı dirçəlməyə başladı.
1994-cü ilin sentyabrında imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın həyatında əsl dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu müqavilə Xəzərin ölkəmizə məxsus sektorundakı nəhəng “Azəri-Çıraq-Günəşli” (AÇG) yataqlar blokunun tammiqyaslı işlənməsini nəzərdə tuturdu. AÇG-nin neft və qazını hasil etmək üçün isə ilk növbədə müasir və mükəmməl infrastruktur lazım idi. Təsadüfi deyil ki, layihənin həyata keçirilməsinə də məhz infrastrukturun yaradılmasından başlandı.
Son 25 ildə dünya miqyaslı neft, qaz, nəqliyyat, ixrac layihələrini gerçəkləşdirən ölkəmiz ən müasir istehsalat obyektlərinə və digər infrastruktura malikdir. Bu da həmin layihələrə aid bir çox qurğuların Azərbaycanın özündə inşa edilməsinə və quraşdırılmasına imkan verir.
Belə obyekt və müəssisələrdən bəhs edərkən ilk növbədə Heydər Əliyev adına Bakı Dərin Özüllər Zavodu (BDÖZ) yada düşür. Zavodun keçən əsrin 70-80-ci illərində məhz Azərbaycanda tikilməsi ulu öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti və gərgin səyi nəticəsində mümkün olub. Mütəxəssislərin fikrincə, əgər bu zavod olmasaydı, “Əsrin müqaviləsi” çərçivəsində görülən işlər illərlə gecikə bilərdi. Belə ki, AÇG yataqlarında quraşdırılmış 8 platformanın bir çox əsas hissələri BDÖZ-də hazırlanıb. Son illərdə zavodda genişmiqyaslı yenidənqurma və modernləşdirmə işləri aparılıb. Bu da müəssisədə ən müasir standartlara malik qurğuların inşasına şərait yaradıb. BDÖZ-də həyata keçirilən son işlərdən ən önəmlisi “Şahdəniz-2”də quraşdırılmış hər iki platformanın dayaq bloklarının tikintisidir.
“Şahdəniz-2”dən söz düşmüşkən qeyd edək ki, bu layihəyə aid platformaların üst hissələrinin inşası da ölkə daxilində - ən müasir standartlar səviyyəsində modernləşdirilən, Bakının Bibiheybət ərazisində yerləşən ATA (“AMEK-Tekfen-Azfen”) tikinti-quraşdırma sahəsində həyata keçirilib.
Bu gün Xəzərdə istər köhnə yataqlarda, istərsə də kəşfiyyat aparılan sahələrdə də Azərbaycanın özünə məxsus olan qazma qurğuları işləyir. Son 25 ildə “Dədə Qorqud”, “İstiqlal” kimi yarımdalma qazma qurğuları müasir tələblər səviyyəsində modernləşdirilmiş və böyük həcmli işlər görülmüşdür. Əvvəllər “Lider” adlanan üzən qazma qurğusu indi yeni enerji strategiyamızın müəllifi, ulu öndər Heydər Əliyevin adını şərəflə daşıyır.
Layihələrin uğurunda Azərbaycan gəmilərinin də payı var. Bu layihələrin tələblərinə uyğun təmir edilmiş və yenidən qurulmuş “Azərbaycan” kran gəmisinin, “STB-1” daşıma barjının, “İsrafil Hüseynov” borudüzmə barjının, “Akademik Tofiq İsmayılov” dalğıc gəmisinin son illərdə Xəzərdə gördüyü işlər misilsizdir.
Azərbaycanın zəngin infrastrukturu ildən-ilə genişlənir. Xəzər regionunun yeganə boruörtükləmə zavodu da məhz Bakıda yerləşir. Əvvəlki illərdə AÇG-də, eləcə də Xəzərdəki digər yataqlarda salınan sualtı kəmərlər üçün boruları örtükləyən müəssisə “Şahdəniz-1” və “Şahdəniz-2” ilə bağlı sifarişləri də uğurla yerinə yetirib.
2013-cü ildə istismara verilmiş Bakı Gəmiqayırma Zavodu ən yeni infrastruktur obyektləri sırasındadır. Bu zavod müasir tələblərə cavab verən istənilən növ gəmilərin tikintisi, təmiri, habelə dəniz mühəndisliyi işlərinin yerinə yetirilməsi üzrə ixtisaslaşıb. İldə 25 min ton metal konstruksiya istehsal etmək gücünə malik olan bu müəssisə təkcə müxtəlif təyinatlı gəmilərin deyil, qazma işlərinin intensivləşdirilməsi məqsədilə böyük tələbat duyulan yeni nəsil üzən qazma qurğularının inşası baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində sualtı işlərin görülməsi üçün nəzərdə tutulan unikal “Xankəndi” sualtı gəmisinin də inşası məhz bu zavodda aparılıb.
“Xankəndi” sualtı tikinti gəmisi 10 il “Şahdəniz” yatağında işləyəcək. Gəmi 2027-ci ilədək “Şahdəniz-2” layihəsinin yerinə yetirilməsinə səfərbər olunaraq sualtı quraşdırma işlərində istifadə ediləcək. “Xankəndi” gəmisi “Şahdəniz” yatağının işlənilməsində böyük rol oynayacaq, nəticə etibarilə “Cənub qaz dəhlizi”nin reallaşmasına dəstək göstərəcək.
“Xankəndi” Xəzər dənizindəki neft və qaz donanmasının yeni texnologiyaya malik ən müasir gəmisidir. Gəmi DNV GL Norveç və Almaniya təsnifat cəmiyyətinin nəzarəti altında tikilmişdir. Bu nadir gəminin maksimal sürəti 13,5 knot, uzunluğu 155, eni 32, maksimal suya oturumu 7,5 və əsas göyərtəsinin hündürlüyü 13 metrdir. Gəmi 3,5 metr hündürlükdə dalğalarda fəaliyyət göstərmək üçün dinamik mövqeləndirmə sisteminə malikdir. 600 metrədək sualtı əməliyyatlar aparmaq üçün əsas kranla, 18 nəfərlik iki dalğıc kapsulu sistemi, məsafədən idarə olunan iki cihaz, möhkəmləndirilmiş avadanlıq endirmə şaxtası və digər zəruri texnika ilə təchiz edilib.
Dünyada bu tipdə cəmi 10 gəmi var ki, onlardan biri məhz Azərbaycandadır. Bütün bunlara görə də Prezident İlham Əliyev bu gəminin istifadəyə verilməsini tarixi hadisə adlandırmışdır. Dövlət başçısı qeyd etmişdir ki, belə bir gəminin tikintisi ölkəmizin gücünü göstərir. Göstərir ki, bu gün Azərbaycanda istənilən böyük tikinti işləri aparıla bilər.
“Xankəndi” gəmisinin istifadəyə verilməsi təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Xəzərin gəmiçilik tarixində yeni eranın başlanğıcı sayılır. Gəminin inşası Azərbaycanın iqtisadi və sənaye potensialının gücləndirilməsi istiqamətində növbəti addımdır. Gəminin inşası təqribən 400 milyon dollara başa gəlmişdir.
“Xankəndi”nin inşasının və istifadəyə verilməsinin müvəffəqiyyətlə başa çatması Azərbaycanda gəmiqayırma zavodunun tikintisi haqqında verilmiş qərarın düzgünlüyünü də təsdiqləmişdir. Müəssisənin tikintisində əsas məqsəd Azərbaycanda məhz istənilən növ gəmilərin inşa edilməsidir.
Bakı Gəmiqayırma Zavodunun fəaliyyətdə olduğu müddətdə burada irihəcmli layihələr həyata keçirilib. Müəssisədə “28 May” üzən doku, “SOCAR 1” yedək gəmisi, Heydər Əliyev adına yarımdalma qazma qurğusunun pantonları və yuxarı blokları, “Zəfər”, “Üfüq” və “Turan” sərnişin gəmiləri ilə bağlı işlər görülüb. Bundan başqa, zavodda 2015-ci ildə “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində bir neçə gəmi təmir edilib və modernləşdirilib. Bunlardan “İsrafil Hüseynov” borudüzən barjını, “Tofiq İsmayılov” dalğıc, “Azərbaycan” kran, “Gilavar” tədqiqat, “Caspian Endeavour” və “Seabed Supporter” təchizat gəmilərini, “Dədə Qorqud” yarımdalma qazma qurğusunu qeyd etmək olar. Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi ilə imzalanan müqaviləyə əsasən, hazırda tikilməkdə olan iki “RoPax” tipli nadir gəminin və iki neft tankerinin 2019-cu ildə təhvil verilməsi planlaşdırılıb.
Təsadüfi deyil ki, ölkəmizdə qlobal layihələri həyata keçirən, dünya şöhrətli şirkətləri birləşdirən konsorsiumlar məhz yerli xammaldan, işçi qüvvəsindən, podratçı və subpodratçılardan olduğu kimi, həm də yerli infrastrukturdan istifadə etməyə üstünlük verirlər. Ən çox Azərbaycanın özünün qurğu, kommunikasiya və infrastrukturundan istifadə edirlər.
Vaxt gələcək, bu layihələrin hamısı başa çatdırılacaq. Onların reallaşdığı istehsalat sahələri bir mülkiyyət kimi Azərbaycan dövlətinə və xalqına qalacaq.
Bir sözlə, Azərbaycan zəngin infrastruktur potensialına görə bu gün Xəzər hövzəsi ölkələri arasında xüsusi mövqeyə malikdir. Diversifikasiya olunmuş magistral neft və qaz kəmərləri sistemi, terminallar və zavodlar, dənizin dərinliklərində istənilən əməliyyatı keçirməyə imkan verən infrastruktur regional əhəmiyyət daşıyır. Odur ki, Azərbaycan qlobal enerji təhlükəsizliyinin təminatı naminə bütün mövcud imkanlarını digər ölkələrə də təqdim etməyə hazır olduğunu dəfələrlə bəyan edib.

Flora SADIQLI,
“Azərbaycan”