Alternative content

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MİLLİ MƏCLİSİNİN ORQANI

Hər bir dərdin dərmanı

16 İyul 2017
 

Zaqatala çayının şöhrətini qaytarmaq mümkündür

 

Süfrəmizi çaysız təsəvvür etmək mümkün deyil. Ölkəmizdə içki kimi ən çox istehlak olunan da çaydır. Hazırda Azərbaycanda il ərzində təxminən 10 min tondan çox çay istehlak olunur. Bunun müəyyən hissəsi yerli istehsal hesabına təmin edilir. Amma dükan-bazarlarda idxal olunan çaylar da az deyil. Bu cür bolluq və çeşid müxtəlifliyi isə seçimdə  müəyyən çətinliklər yaradır. Çətinlik yaradan həm də keyfiyyətli çay tapmaqdır.

Bəs, görəsən yerli bazarı ənənələri olan Azərbaycan çayı ilə tam təmin etmək mümkündürmü? Bir qədər tarixə ekskursiya etmiş olsaq görərik ki, mümkündür. Çay bitkisi ilk dəfə 1912-ci ildə Lənkəran bölgəsinə gətirilərək orada əkilib. 1937-ci ildə isə Lənkəranda çay zavodu tikilib. Bundan sonra Azərbaycanda çayın kütləvi istehsalına başlanılıb. Ötən əsrin 80-ci illərinin ortalarında istehsal maksimuma çatıb. Çayçılığın ən çox inkişaf etdiyi həmin dövrdə çay plantasiyalarının ümumi sahəsi 13,4 min hektar, məhsul istehsalı 34,5 min ton, məhsuldarlıq 48 sentner olub. Məhz bu hesaba SSRİ-nin çaya olan tələbatının 8-10, daxili tələbatın 65-70 faizi Azərbaycan çayı hesabına ödənilib. O dövrlər Bakıda və Lənkəranda çayı qablaşdıran iki fabrik fəaliyyət göstərib.

Bir zamanlar öz keyfiyyətinə görə nəinki Azərbaycanda və keçmiş SSRİ-də, hətta dünyada şöhrət qazanan Zaqatala çayı barədə isə ayrıca danışmaq lazımdır. Uzun illər Zaqatala Çay Emalı Fabrikinin direktoru işləmiş, hazırda “Zaqatala Çay” MMC-nin sədri olan Abdulməcid Şabanov deyir ki, təxminən 30 il əvvələ qədər Zaqatalada 100 hektardan çox çay plantasiyası var idi: “Qonşu Balakən və Qax rayonları ərazisində də çay plantasiyaları salınmışdı. Qaxda sahələr məhsuldar olmasa da, Balakəndə hər il 40 ton çay toplanırdı. 4 kiloqram yaşıl kütlədən 1 kiloqram quru çay alınmasını nəzərə alsaq, bu, təxminən 10 ton çay demək idi. Zaqatala Çay Emalı Fabrikində istehsal olunan quru çayın həcmi isə  ümumilikdə 65-70 ton olurdu. Ancaq zaman keçdikcə plantasiyaların həcmi azalaraq 30 hektara düşdü. İndi rayonun yalnız “Qazangöl” adlanan ərazisində plantasiya qalıb. Tədbir görülməzsə, dadına, tərkibinin zənginliyinə görə məşhur  olan Zaqatala çayının təkcə adı qalacaq”.

A.Şabanov Zaqatalada çayçılığın bu vəziyyətə düşməsinin bir səbəbini digər məqsədlər üçün istifadə edilməsi, digər səbəbini isə qalmış plantasiyaların “qocalması” ilə əlaqələndirdi. Bildirdi ki, 60 il əvvəl əkilmiş çay kollarından yüksək məhsuldarlıq gözləməyin yeri yoxdur. “Başqa bir səbəb suvarma ilə bağlıdır. Sahələrdə suvarma sisteminin olmaması səbəbindən məhsuldarlıq təbiətin ümidinə qalıb. Son illər müşahidə olunan anomal istilər bu bitkiyə də təsirsiz ötüşmür. Əvvəlki, xüsusən 2013-2016-cı illərdə yağışlı günlərin azlığı sözünü deyib. Çay kollarının xeyli hissəsi quruduğundan sıradan çıxıb” - deyən A.Şabanov onu da qeyd etdi ki, mövcud plantasiyaların ömrünü bir qədər uzatmaq, məhsuldarlığını artırmaq üçün aqrotexniki tədbirlər görülür: “Sahələrdə cərgələrarası kultivasiya və budama aparılıb. Bu, eləcə də yağmurlu günlərin çoxluğu əvvəlki illə müqayisədə məhsuldarlığa müsbət təsir göstərib. Bu il 5 tona yaxın quru çayın istehsalı proqnozlaşdırılır”.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, hazırda Zaqatalada çayın qəbulu və emalı ilə yalnız “Zaqatala Çay” MMC məşğul olur, halbuki əvvəllər bu işi iki müəssisə görürdü. Bununla belə, A.Şabanovun dediyinə görə, bütün çətinliklərə baxmayaraq, Zaqatalada çayçılığı dirçəltmək mümkündür: “Sadəcə olaraq maliyyə təminatına ehtiyac var. Uzunmüddətli güzəştli kredit ayrılarsa və dövlət dəstəyi olarsa, yenidən Zaqatala çayının şöhrətini qaytarmaq mümkündür. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, 1 hektar çay plantasiyasının salınması və becərilməsinə 30 min manat tələb olunur. 5-8 ilə isə məhsuldarlığa nail olmaq mümkündür. Göründüyü kimi, bizə elə də çox vəsait lazım deyil”.

Çayçılığın inkişafı eyni zamanda iş yeri deməkdir. 1 kiloqram yaşıl çay kütləsinin toplanmasına 1 manat ödənilir. Müsahibimiz dedi ki, ailə üzvləri ilə birlikdə dərim dövrü bir günə 100 kiloqram çay təhvil verənlər var. Bu, ailənin bir gündə 100 manat qazanması deməkdir. Düşünürük ki, zamanında bir sıra beynəlxalq sərgilərdə keyfiyyət göstəricilərinə görə xüsusi diplom və mükafatlara layiq görülmüş Zaqatala çayını yaşatmağa dəyər.

 

Əli SƏLİMOV,

“Azərbaycan”