Dağlıq relyefə malik Şahbuz rayonunun özünəməxsusluqları çoxdur. Salvartı, Keçəldağ və Küküdağ Zəngəzur-Dərələyəz dağ silsilələrinin rayon ərazisində ən uca zirvələri hesab olunur. Onların hər biri dəniz səviyyəsindən 3 min metrdən artıq hündürlükdədir. Biçənək dağ aşırımı da Şahbuzda yerləşir. Bu yerlər həmçinin təbii və mineral su bulaqları ilə məşhurdur. Badamlı, Çınqıllı, Biçənək, Batabat, Karvansara kimi bulaqlar min illərdir çağlayır. Dəniz səviyyəsindən 1400 metr yüksəklikdə yerləşən "Badamlı" istirahət zonası isə bölgənin turizm mərkəzidir.

Amma sərhəd və dağ rayonu olan Şahbuzun özəllikləri təkcə bunlar deyil. Rayon eyni zamanda, öz ormanları, su mənbələri ilə seçilir. Naxçıvançay və onun qolları olan Salvartı, Kükü, Şahbuz çaylarının keçdiyi rayon ərazisinə Batabat və Qanlıgöl özgə bir gözəllik bəxş edir. Üstəlik, Şahbuz təbii dərman bitkiləri ilə zəngindir.
Şahbuz həm də arxeoloji və tarixi abidələri ilə öyünür. Arxeoloqların üzə çıxardıqları maddi-mədəniyyət nümünələri tariximizin dərin qatlarından soraq verir. Belə abidələrdən biri "Fərhad evi"dir. Onunla bağlı xalq arasında müxtəlif rəvayətlər var. Bir rəvayətə görə, bu ad dahi Nizami Gəncəvinin poema qəhrəmanı Fərhadın adı ilə bağlıdır. Liparit tuf qayada külüng tipli metal alətlə qazılmış bu abidə dörd otaq və bir eyvandan ibarətdir. Tədqiqatçılar onun eramızdan əvvəl birinci minilliyin sonlarına və eramızın əvvəllərinə aid olduğunu söyləyirlər. Alimlərin fikrincə, orta əsrlərdə Yaxın Şərqi Cənubi Qafqazla birləşdirən Naxçıvan-Laçın-Yevlax yolu bu ərazidən keçdiyindən abidənin yaxınlığında karvansara inşa olunub. Yerli əhali onu Şah Abbas karvansarası adlandırıb. "Şahpur qalası" da bu yerlərin qədim tarixini özündə yaşadır. Qala qüdrətli hökmdarlardan birinin şərəfinə tikilib. Deyilənə görə, Şahbuz sözü də mənasını buradan götürüb.
Bütün bunlar rayonun keçmişidir. Bəs, bu günü necədir?
RİH başçısı Nurəddin Quliyev deyir ki, bölgələrin həyatına yeniləşmə, tərəqqi gətirmiş regional inkişaf proqramlarının həyata keçirilməsi digər rayonlar kimi, Şahbuzu da dinamik inkişaf yoluna çıxarıb. Bunun nəticəsidir ki, qazanılan uğurlar ildən-ilə artır, quruculuq işləri genişlənir, rayonun siması sürətlə dəyişir. Bir vaxtlar qəsəbə statusunu daşıyan rayon mərkəzi indi əsl şəhər görkəmindədir. Ötən ilin avqustunda istifadəyə verilmiş mərkəzi xəstəxana kompleksi isə şəhərə həm də xüsusi yaraşıq gətirib. Müasir standartlar əsasında inşa olunmuş 40 çarpayılıq xəstəxanada Almaniya, Yaponiya, Koreya, Türkiyə, Rusiya mənşəli avadanlıqlar quraşdırılıb. İndi burada mürəkkəb cərrahiyyə əməliyyatları aparılır. Mərkəzin açılış mərasimində iştirak edən Prezident İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva xəstəxana ilə ətraflı tanışlıqdan sonra görülən işlərdən məmnun qaldıqlarını bildirmişlər.
Qeyd edək ki, bu, Prezidentin Şahbuza üçüncü səfəri idi. Hər səfər rayonda yeni sosial obyektlərin açılışı ilə yadda qalmışdır. Prezident rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşündə demişdir: "Azərbaycanın bütün sosial məsələləri öz həllini tapacaqdır. Biz bunu Şahbuz rayonunun timsalında görürük. Mən keçən dəfə də burada olmuşam. Bundan əvvəlki dəfə Naxçıvanda olarkən kənd məktəbinin açılışında iştirak etmişəm. Görürəm ki, Şahbuz rayonu da gözəlləşir, abadlaşır. Yeni gözəl binalar, evlər tikilir".
Həqiqətən, belədir. Götürək ötən il istifadəyə verilmiş avtovağzal kompleksini. Sovet hakimiyyətinin mövcud olduğu illərdə belə, nəinki rayonda, hətta Naxçıvan MR-də bu cür obyekt tikilməyib. Yeni obyektlərdən biri də FHN Dövlət Yanğın Təhlükəsizliyi İdrarəsi rayon şöbəsinin inzibati binası və texniki parkıdır. Heydər Əliyev prospektinin qurtaracağında tikilən bu obyekt şəhərin ümümi görkəminə yeni çalarlar gətirib. Bunlardan əlavə, keçən il meyvə-tərəvəz məhsullarının saxlanılması üçün tutumu 300 ton olan soyuducu anbar istifadəyə verilib, çoxsaylı yaşayış evləri tikilib, bir çox binalar əsaslı təmir edilib, Şahbuzun özündə müasir işıqlandırma sistemi qurulub, kommunikasiya xətlərində yenidənqurma işləri aparılıb, yaşıllıq zolaqları salınıb. Ümumiyyətlə, regionların sosial-iqtisadi inkişafı dövlət proqramlarının icrası çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər sayəsində Şahbuz şəhərində 20-dən artıq sosial obyekt inşa olunub.
Şahbuzda 1 qəsəbə, 23 kənd var. Son illər Arınc, Kolanı, Biçənək, Mahmudoba, Şada, Şahbuzkənd, Gömür kəndlərində kompleks tikinti-quruculuq işləri görülüb. 1200 nəfərdən artıq əhalinin yaşadığı Badamlı kəndində 216 yerlik məktəb binası, "Kənd mərkəzi", məişət evi, mağaza istifadəyə verilib, həkim ambulatoriyası müasir avadanlıq və cihazlarla təmin olunub. Cəmi 120 nəfərin məskunlaşdığı Şada kəndində həyata keçirilən tədbirlər də diqqəti cəlb edir. Burada "Kənd mərkəzi" ilə yanaşı, əsgər və zabitlər üçün yaşayış kompleksi tikilib, yeni məktəb binası istifadəyə verilib, kəndin su problemi həll olunub. Badamlı qəsəbəsində isə ikimərtəbəli "Qəsəbə mərkəzi" inşa olunub, daxili avtomobil yollarında təmir işləri aparılıb.
Yeri gəlmişkən, ötən il rayondaxili avtomobil yollarının təmiri və abadlığına xüsusi diqqət verilmişdir. Belə ki, Güney Qışlaq, Külüs, Kükü, Şada kənd yollarında istinad divarları çəkilmiş, su keçidlərinə suötürücü dəmir-beton qurğular qoyulmaqla Şahbuzkənd-Külüs və Sələsüz-Şada istiqamətlərində 20,3 kilometr məsafəyə asfalt-beton örtük salınmışdır. Türkeş və Şada kəndlərində isə yeni körpülər tikilib istifadəyə verilmişdir.
Şahbuzda rayon iqtisadiyyatının aparıcı sahəsi olan kənd təsərrüfatı üzrə görülən işlər əsasən ərzaq təhlükəsizliyinin və əhalinin keyfiyyətli ərzaq məhsulları ilə təmin olunmasına yönəldilir. Bu məqsədlə hər həftənin şənbə və bazar günləri Naxçıvan şəhərində və rayon mərkəzində keçirilən kənd təsərrüfatı məhsullarının satış-yarmarkalarına xeyli məhsul çıxarılır. Aqrar sektordan söz düşmüşkən bildirək ki, Prezidentin müvafiq sərəncamına uyğun olaraq, rayon üzrə 430 nəfər istehsalçıya 39 min 760 manat maliyyə yardımı olunmuş və 385 nəfərə 113,6 ton mineral gübrə verilmişdir. Taxılçılığa marağın artması da ilk növbədə, dövlət dəstəyi ilə bağlıdır. Təkcə keçən il zəmilərdən 3,1 min ton taxıl toplanmışdır ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə xeyli çoxdur. Rayonda kartofçuluğa və meyvəçiliyə maraq getdikcə artır. Yalnız ötən ilin yaz və payız mövsümlərində keçirilən iməciliklər yolu ilə 51 hektar sahədə yeni meyvə bağları salınıb. İl ərzində meyvə bağlarından 5400 ton məhsul dərilib. Kartofçuluqla məşğul olanlara isə 192 min manat güzəştli kredit verilib.

Məmməd MƏMMƏDOV,
"Azərbaycan"

10.03.2010